Selmar Cerini - polsko-żydowski Kiepura z Breslau

Selmar Cerini, Kantor Nowej Synagogi w Breslau, ok. 1895 r.
Selmar Cerini, Kantor Nowej Synagogi w Breslau, ok. 1895 r.

Info

Jedną z imprez towarzyszących Marszu Wzajemnego Szacunku 2016 we Wrocławiu było odsłonięcie instalacji amerykańskiej artystki Kitty Hubbard poświęconej wrocławskiemu śpiewakowi operowemu i kantorowi w Nowej Synagodze, Selmarowi Ceriniemu (1860-1923). Artystka wykorzystała w tym celu fragment muru, jedyną pozostałość po Nowej Synagodze, zasłoniętą obecnie obeliskiem upamiętniającym zniszczoną świątynię. Cerini wraz z rodziną mieszkał na jej terenie od końca XIX w. 

Odsłonięciu instalacji towarzyszyło odtworzenie archiwalnych nagrań Ceriniego  oraz wykonanie jednej z pieśni będących niegdyś w jego repertuarze przez śpiewaka Opery Wrocławskiej, Marka Belko. Projekt wydobył w mroków niepamięci fascynującą postać, ważną nie tylko dla żydowskiego Breslau. Kim był ten niezwykły tenor dramatyczny?

Położenie w atlasie miejsc pamięci

Selmar Cerini (właśc. Salomo Izich-ha-Kohen Steifmann) urodził się 15. grudnia 1860 roku w Wólce k. Warszawy na terenie ówczesnego zaboru rosyjskiego. Pochodził z rodziny ortodoksyjnych polskich Żydów. Śpiew był jego marzeniem od dzieciństwa, aby je zrealizować, musiał pokonać wiele przeszkód. Jako 12 latek uciekł z domu do Płońska. Przez dwa lata śpiewał w chórze tamtejszej synagogi. Potem zmagał się z kłopotami zdrowotnymi, przejściową utratą głosu, brakiem pieniędzy. Z uporem poświęcał się jednak temu, co uważał za swe powołanie, aż do momentu, gdy zakochał się. Rodzice wybranki nie uważali, by ubogi kandydat na męża tylko ze śpiewu mógł utrzymać ich córkę i przyszłą rodzinę. Po wielu zabiegach, złożeniu przyrzeczenia podjęcia przez niego szanowanej kariery kupca, wyrazili jednak zgodę na zaręczyny. Niedługo po nich Cerini poszedł w sołdaty do armii rosyjskiej. Miejscem odbycia służby wojskowej był daleki Kazań. Z powodów zdrowotnych został przedterminowo zwolniony. Wkrótce potem odbył się ślub, a Cerini odtąd miał jedynie nucić pod nosem podczas pracy w kantorze kupieckim teścia w Gąbinie koło Płocka.

Jednak los sprawił, że szybko przyszło mu wrócić do muzyki i śpiewu. W 1882 roku podczas pogromu rodzina żony straciła cały majątek. Cerini, szukając nowego źródła utrzymania, przyjął stanowisko kantora synagogi w Zagórowie. Na świat przyszła dwójka dzieci. W Zagórowie nie pozostali jednak na długo. Po krótkim epizodzie w Łodzi, Cerini zdecydował się na emigrację do Niemiec. W 1887 roku przybył do Wrocławia, pozostawiając rodzinę pod opieka teściów. Jego głos spodobał się kantorowi synagogalnemu Moritzowi Deutschowi, który zaproponował mu odbycie studiów w konserwatorium w Berlinie lub Wiedniu. Także dyrektor opery, Georg Brandes ocenił go stosunkowo wysoko, zalecając jednak dalsze kształcenie.

Po różnych perypetiach Cerini został przyjęty do Królewskiej Wyższej Szkoły Muzycznej w Berlinie. Jednak jego pobyt na terytorium Niemiec okazał się nielegalny. Groziła mu deportacja. Przez kilka miesięcy musiał się ukrywać przed policją i wydawało się, że wszystko skończy się katastrofą. Jednak niespodziewanie los się wreszcie odmienił. Z pomocą przyszli pierwsi mecenasi, bracia Luis i Gustav Sachs i ich szwagier, hr. Adolf Ginsberg, którzy byli zachwyceni głosem Selmara. Zaczęło mu się lepiej powodzić. Uzyskał paszport, ściągnął rodzinę do Berlina, rosło zainteresowanie jego głosem. 

Pojawiły się propozycje angaży. Śpiewał jako solista w chórze jednej z synagog berlińskich, zyskując wielką popularność. W teatrze Wiktoria wykonał pierwsze arie operowe w swej karierze. Wtedy też przyjął włosko brzmiący pseudonim Cerini, który stał się jego nowym nazwiskiem. Nigdy jednak nie zdecydował się na zmianę wyznanie i pełną asymilację. Coraz więcej teatrów operowych zapraszało go do współpracy. Przez 5 lat współpracował z operą lipską. Na początku lat 90. XIX w. otrzymał propozycję stałego zatrudnienia w operze we Wrocławiu. Tutejsza publiczność przyjęła go z entuzjazmem. Bilety na opery z jego udziałem były sprzedawane na pniu. Dawał także koncerty gościnne w różnych miastach Rzeszy i zagranicą.

Po śmierci kantora synagogalnego M. Deutscha, wspólnota żydowska postanowił pozyskać Ceriniego do współpracy. Postanowił porzucić życie sławnego śpiewaka i przyjąć propozycję. Pojawiły się jednak nowe przeszkody. W wyniku intrygi musiał opuścić miasto, mógł do niego wrócić dopiero po uzyskaniu niemieckiego obywatelstwa. Cerini udał się do Strassburga i został zatrudniony w tamtejszej operze. Szybko odniósł sukces, wkrótce otrzymał także niemieckie obywatelstwo. Biedny żydowski chłopak z Wólki dzięki talentowi i niezwykłej determinacji wreszcie osiągnął trwały sukces i bezpieczeństwo.

W połowie lat 90. XIX wieku wrócił do Wrocławia i objął posadę kantora Nowej Synagogi, którą sprawował aż do śmierci 11 listopada 1923 r. Został pochowany na Nowym Cmentarzu Żydowskim przy ul. Lotniczej. Na nagrobku, który zachował się do dziś, umieszczono napis:


„Aus der Tiefe rief er zu Gott

Sein Gesang erhob die Herzen der

Beter zu den Höhen der Andacht"
 

Na początku XX wieku Cerini nagrał kilka płyt dla różnych firm fonograficznych, m. in. Odeon, Regent, Zanophone. Wykonał na nich arie operowe i operetkowe, utwory religijne i popularne pieśni, w tym śpiewane po polsku.


Krzysztof Ruchniewicz

Mediateka

Ilustracje

udział

Selmar Cerini, Kantor Nowej Synagogi w Breslau, ok. 1895 r.
Selmar Cerini
Kantor Nowej Synagogi w Breslau, ok. 1895 r.
Żona Ceriniego Regina, ok,. 1895 r.
Żona Ceriniego Regina
ok, 1895 r.
Teatr Miejski w Breslau, ok. 1890 r.
Teatr Miejski w Breslau
ok. 1890 r.
Selmar Cerini jako śpiewak operowy Teatru Miejskiego w Breslau, ok. 1890 r.
Selmar Cerini, ok. 1890 r.
jako śpiewak operowy Teatru Miejskiego w Breslau.
Plakat Teatru Miejskiego w Breslau z Cerinim, 5.2.1891 r.
Plakat Teatru Miejskiego w Breslau z Cerinim
5.2.1891 r.
Plakat Teatru Miejskiego w Breslau z Cerinim, 27.12.1891 r.
Plakat Teatru Miejskiego w Breslau z Cerinim
27.12.1891 r.
Nowa Synagoga w Breslau, ok. 1895 r.
Nowa Synagoga w Breslau
ok. 1895 r.
Nowa Synagoga w Breslau (wnętrze), ok. 1895 r.
Nowa Synagoga w Breslau (wnętrze)
ok. 1895 r.
Nowa Synagoga w Breslau (wnętrze), ok. 1895 r.
Nowa Synagoga w Breslau (wnętrze)
ok. 1895 r.
Nagrobek Ceriniego na Cmentarzu Żydowskim we Wrocławiu przy ul Lotniczej 19, widok dzisiejszy
Nagrobek Ceriniego na Cmentarzu Żydowskim
we Wrocławiu przy ul Lotniczej 19, widok dzisiejszy.