Wiarus Polski

Info

We wrześniu 1890 roku pojawiła się po raz pierwszy i szybko stała się najbardziej wpływową gazetą wśród katolickiej części Polaków - "Wiarus Polski" (“Żołnierz Polski”) z Bochum - pierwsza gazeta, która została założona specjalnie dla polskich imigrantów mieszkających w Dolinie Ruhry.

Położenie w atlasie miejsc pamięci

35-cioletni ksiądz Franciszek Liss przybył w 1980 roku z Prus wschodnich do Zagłębia Ruhry. Zastąpił on na stanowisku Józefa Szotkowskiego, który pracował nie tylko w posłudze duszpasterskiej ale walczył też o sprawy polskie na terenie Zagłębia i całych Niemczech. Był twórcą i założycielem “Wiarusa Polskiego”. On sam napisał o sobie w ten sposób: „Całkowicie udało mi się uchronić 25.000 – 30.000 Polaków przed dżumą socjalizmu“[1]. „Wiarus Polski“ właściwie od samego początku był swojego rodzaju opozycją wobec socjaldemokratycznej „Gazety Robotniczej“. Wg motta: "módl się i pracuj" nawiązywał do nurtu benedyktyńskiego. Tym sposobem Franciszek Liss modlił się i pracował dla Polaków. Prócz swoich obowiązków pasterza dusz i wydawcy udało mu się pomóc w powstaniu ponad trzydziestu nowych katolicko-polskich stowarzyszeń.

Po tym jak “Wiarus” awansował na pozycję najważniejszego organu stowarzyszeń polsko-katolickich, gazeta była obserwowana a artykuły tłumaczone, streszczane i przekazywane do odpowiednich urzędów państwowych. Ci doszli do wniosku, że gazeta stwarza polityczne niebezpieczeństwo. Nacisk ze strony pruskich urzędników na Franciszka Lissa nasilił się na tyle, że sam biskup Paderbornu cofnął go z funkcji polonijnego duszpasterza i nakazał opuszczenie “Wiarusa”. Biskup nie spodziewał się, że odwołanie Lissa zrobi z niego polskiego bohatera narodowego, nie tylko w zagłębiu Ruhry.

Niedługo potem, 1 kwietnia 1893 roku, stanowisko redaktora objął Jan Brejski, który kontynuował polsko-nacjonalistyczny kierunek gazety. Brejski sprowadził do Bochum także swojego brata Antoniego, któremu oddał redakcję a sam zajmował się dalej politycznym kierunkiem gazety. Po przejęciu przez braci kierownictwa, “Wiarus” stał się z katolickiego pisma radykalnym nacjonalno-politycznym organem. Odtąd silniej jak nigdy dotąd wskazywał palcem na polską samoświadomość. “Rodzice polscy! Uczcie dzieci swe mówić, czytać i pisać po polsku! Nie jest Polakiem, kto potomstwu swemu zniemczyć się pozwoli!”[2] pisze wydawca 20 czerwca 1893 roku. Dodatkowo należy wspomnieć, że Jan Brejski był nie tylko założycielem i inicjatorem tworzenia wielu polskich chórów, grupy "Sokół" i katolickich stowarzyszeń, ale także związku zawodowego "Zjednoczenie Zawodowe Polskie" (ZZP). Powstanie w Zagłębiu Ruhry związku zawodowego, miało dla Polaków ogromne znaczenie.  „Wiarus Polski“ był dziennikiem i zajmował się aktualnymi tematami życia codziennego, wydawał jedocześnie także dwa specjalne dodatki: “Posłaniec Katolicki” i “Szkółka Narodowa”. Ponadto drukował i wysyłał do przewodniczących stowarzyszeń cotygodniową, bezpłatną broszurę: „Odczyty dla towarzystw“, która zawierała ważne informacje i praktyczne porady dla polsko-katolickich organizacji. Drukarnia wydawnicza w Bochum drukowała także widokówki, na których odzwierciedleni byli polscy bohaterzy narodowi, święci i historyczne postacie.

„Wiarus Polski“ dysponował siecią lokalnych dziennikarzy, którzy zdawali relacje z życia wielu polskich, katolickich stowarzyszeń, które aktywnie działały w swoich przykościelnych grupach i tworzyły nieformalnie związki z "Wiarusem". Tym sposobem można było dzięki gazecie dowiedzieć się o terminach wszystkich spotkań, nadchodzących jubileuszach lub przeczytać o sprawach organizacyjnych. „Wiarus Polski“ informował także o aktualnych wydarzeniach z innych miast Zagłębia Ruhry jaki i z ziem pod zaborami. (W latach 1772, 1793 i 1795 Rosja, Prusy i Austria podzieliły między siebie Królestwo Polsko-Litewskie. Przez 120 lat do końca I Wojny światowej w 1918 roku, Polska jako państwo nie istniała na mapie Europy). W 1923 roku gazeta wstrzymała swoją działalność. “Wiarus Polski“ miał swoją kontynuacje w latach 20-tych XX wieku w północnofrancuskio-belgijskim regionie przemysłowym. Z przerwą 1924 -1961 dla niemieckiej grupy skupionej wokół "Wiarusa Polskiego", w latach 1940-1945  wydawano gazetę we francuskim mieście Lille w Lyonie.


Adam Gusowski

 

[1] Christoph Kleßmann, „Wiarus Polski“, Zentralorgan und Organisationszentrum der Polen im Ruhrgebiet 1891 - 1923, z: Beiträge zur Geschichte Dortmunds und der Grafschaft Mark, (1974) 69, s. 383

[2] z gazety: Wiarus Polski, nr 70, 20 czerwca 1893.

Mediateka

Audio

udział

Wiarus Polski - audycja Polskiego Magazynu Radiowego rozgłośni Funkhaus Europa
Przy współpracy z Polskim Magazynem Radiowym rozgłośni Funkhaus Europa prezentuemy audycje do wybranych tematów naszego portalu.