Władysław Szpilman

Portret Władysława Szpilmana
Portret Władysława Szpilmana
Ocalić od zapomnienia

Z biegiem lat historia wojennej tułaczki Władysława Szpilmana została niemal zapomniana. Dopiero wydanie przez Andrzeja Szpilmana, syna pianisty, w 1998 roku pełnej wersji wspomnień artysty w Niemczech, a potem m.in. w Wielkiej Brytanii, Włoszech, Holandii, Japonii i Stanach Zjednoczonych sprawiło, że świat usłyszał o żydowskim pianiście. W 2001 roku książka ta po raz pierwszy ukazała się w Polsce, zajmując przez wiele miesięcy czołowe miejsca na listach bestsellerów. Dotąd przetłumaczono ją na 42 języki.

Anglojęzyczna wersja książki trafiła w ręce Romana Polańskiego, który już po kilku stronach lektury wiedział, o czym będzie jego nowy film. I to właśnie ekranowa wersja biografii Władysława Szpilmana przyczyniła się najbardziej do spopularyzowania niezwykłych losów artysty. Pianistę i reżysera łączy wiele – Roman Polański podobnie jak Władysław Szpilman ocalał z Holocaustu. Obaj stracili w Zagładzie dużą część rodziny. Obu dobrze też znane były realia życia w żydowskim getcie – Polański przebywał w nim na krakowskim Podgórzu, z którego udało mu się uciec, a Szpilman w Getcie Warszawskim. Dla reżysera ekranizacja historii żydowskiego pianisty stała się sposobem na wyrażenie swoich wojennych przeżyć – Polański mówił o tym wielokrotnie w wywiadach, wspominając jednocześnie, że opowiedzenie w filmie jego własnej historii byłoby dla niego zbyt trudne i bolesne. „W filmie wykorzystałem wiele własnych doświadczeń – moja matka zginęła podczas wojny, a ojciec ledwo co przeżył obóz koncentracyjny. Szukając ojca, trafiłem do miejsca, gdzie były tysiące ludzi, część z nich leżała tam ponad dobę, niektórzy umierali, inni płakali, jeszcze inni modlili się. Rodzina jest w naturalny sposób najbliższa sercu. Gdy ktoś się dowie, że jego rodzina nie żyje, po co ma żyć? Żyje dla swojej pasji, dlatego uważam, że Władysław Szpilman przetrwał wojnę dzięki muzyce“[22] ­– przyznał Roman Polański, opowiadając o kulisach powstawania filmu.

Premiera „Pianisty“ odbyła się w Warszawie 24 października 2002 roku. Władysław Szpilman nie dożył pokazu, zmarł dwa lata wcześniej, 6 lipca 2000 roku, w wieku 88 lat. Jego syn Andrzej przyznał, że oglądanie przez ojca jego własnej historii na ekranie, a zwłaszcza sceny rozłąki z rodziną, byłoby dla niego wydarzeniem traumatycznym.

Film został obsypany nagrodami, otrzymał m.in. Złotą Palmę dla najlepszego filmu Festiwalu w Cannes, siedem Cezarów – Nagród Francuskiej Akademii Sztuki Filmowej, a także trzy Oscary: dla najlepszego reżysera, najlepszego aktora pierwszoplanowego (Adrien Brody w roli Władysława Szpilmana) oraz za najlepszy scenariusz adaptowany. Choć „Pianista“ jest koprodukcją francusko-polsko-niemiecko-brytyjską i nakręcono go w języku angielskim, a wszystkie najważniejsze role zagrali zagraniczni aktorzy, Roman Polański zwykł określać ten film jako polski. Przez krytyków uznany on został zaś za dzieło życia reżysera. W 2016 roku „Pianista“ znalazł się na liście stu najlepszych filmów XXI wieku wybranych przez brytyjską stację BBC.[23] Na Broadwayu powstał też musical inspirowany życiorysem Władysława Szpilmana. Jego premiera miała odbyć się w lipcu 2020 roku, w dwudziestą rocznicę śmierci artysty, została jednak przesunięta ze względu na pandemię koronawirusa.

 

Monika Stefanek, październik 2020

 

Info:

W Warszawie istnieje Szlak Pianisty, czyli lista miejsc związanych z Władysławem Szpilmanem, szczegóły: http://szlakpianisty.pl/szlakiem-pianisty/

 

[22] Roman Polański W: Making Off The Pianist, Focus Features, 2002, cytat za katalogiem aukcyjnym „Władysław Szpilman. Gabinet wirtuoza“, s. 60.

Mediathek Sorted

Mediathek
  • Władysław Szpilman w wieku dziecięcym

    Władysław Szpilman w wieku dziecięcym

    Władysław Szpilman w wieku dziecięcym
  • Program koncertu, 1933 r.

    Program koncertu, 1933 r.

    Program koncertu, 1933 r.
  • Portret Władysława Szpilmana, 1934 r.

    Portret Władysława Szpilmana, 1934 r.

    Portret Władysława Szpilmana, 1934 r.
  • Władysław Szpilman z rodzicami, 1935 r.

    Władysław Szpilman z rodzicami, 1935 r.

    Władysław Szpilman z rodzicami, 1935 r.
  • Przedwojenna siedziba Polskiego Radia przy ul. Zielnej 25

    Przedwojenna siedziba Polskiego Radia

    Przedwojenna siedziba Polskiego Radia przy ul. Zielnej 25
  • Przedwojenne studio muzyczne Polskiego Radia w Warszawie, w której grał Szpilman

    Przedwojenne studio muzyczne Polskiego Radia

    Przedwojenne studio muzyczne Polskiego Radia w Warszawie, w której grał Szpilman
  • Wilm Hosenfeld, 1940 r.

    Wilm Hosenfeld, 1940 r.

    Wilm Hosenfeld, 1940 r.
  • Wilm Hosenfeld w Wągrowcu, 1940 r.

    Wilm Hosenfeld w Wągrowcu, 1940 r.

    Wilm Hosenfeld w Wągrowcu, 1940 r.
  • Plakat: Wielki koncert w Szczecinie 1946 rok

    Plakat: Wielki koncert

    Plakat: Wielki koncert w Szczecinie 1946 rok
  • Kwintet Warszawski. Stoją od lewej: Władysław Szpilman, Stefan Kamasa siedzą od lewej: Bronisław Gimpel, Aleksander Ciechański, Tadeusz Wroński

    Kwintet Warszawski

    Kwintet Warszawski. Stoją od lewej: Władysław Szpilman, Stefan Kamasa siedzą od lewej: Bronisław Gimpel, Aleksander Ciechański, Tadeusz Wroński
  •  Kwintet Warszawski

    Kwintet Warszawski

    Kwintet Warszawski
  • Władysław Szpilman w studiu Polskiego Radia, 1946 r.

    Władysław Szpilman, 1946 r.

    Władysław Szpilman w studiu Polskiego Radia, 1946 r.
  • Władysław Szpilman z prof. Romanem Jasieńskim, dyrektorem muzycznym Polskiego Radia, 1946 r.

    Władysław Szpilman z prof. Romanem Jasieńskim, 1946 r.

    Władysław Szpilman z prof. Romanem Jasieńskim, dyrektorem muzycznym Polskiego Radia, 1946 r.
  • Władysław Szpilman w wieku 40 lat

    Władysław Szpilman w wieku 40 lat

    Władysław Szpilman w wieku 40 lat
  • Władysław Szpilman z żoną Haliną, 1955 r.

    Władysław Szpilman z żoną Haliną, 1955 r.

    Władysław Szpilman z żoną Haliną, 1955 r.
  • Władysław Szpilman z żoną Haliną

    Władysław Szpilman z żoną Haliną

    Władysław Szpilman z żoną Haliną
  • Władysław Szpilman ze znakomitym skrzypkiem Bronisławem Gimplem, 1957 r.

    Władysław Szpilman ze znakomitym skrzypkiem Bronisławem Gimplem, 1957 r.

    Władysław Szpilman ze znakomitym skrzypkiem Bronisławem Gimplem, 1957 r.
  • Władysław Szpilman, portret z fajką

    Władysław Szpilman, portret z fajką

    Władysław Szpilman, portret z fajką
  • Władysław Szpilman

    Władysław Szpilman

    Władysław Szpilman
  • Halina i Władysław Szpilman z Detlevem Hosenfeldem, synem Wilma Hosenfelda

    Halina i Władysław Szpilman z Detlevem Hosenfeldem

    Halina i Władysław Szpilman z Detlevem Hosenfeldem, synem Wilma Hosenfelda
  • Portret Władysława Szpilmana

    Portret Władysława Szpilmana

    Portret Władysława Szpilmana
  • Władysław Szpilman przy fortepianie

    Władysław Szpilman przy fortepianie

    Władysław Szpilman przy fortepianie
  • Władysław Szpilman z wnukami

    Władysław Szpilman z wnukami

    Władysław Szpilman z wnukami
  • Władysław Szpilman z wnukiem

    Władysław Szpilman z wnukiem

    Władysław Szpilman z wnukiem
  • Grób Władysława Szpilmana na warszawskich Powązkach

    Grób Władysława Szpilmana

    Grób Władysława Szpilmana na warszawskich Powązkach
  • Koncert pamięci Władysława Szpilmana, przemawia jego syn, Andrzej Szpilman, Polska Filharmonia Bałtycka 2010

    Koncert pamięci Władysława Szpilmana

    Koncert pamięci Władysława Szpilmana, przemawia jego syn, Andrzej Szpilman, Polska Filharmonia Bałtycka 2010
  • Pamiątkowa tablica na domu rodzinnym W. Szpilmana w Sosnowcu

    Pamiątkowa tablica na domu rodzinnym

    Pamiątkowa tablica na domu rodzinnym W. Szpilmana w Sosnowcu
  • Mural na domu rodzinnym Szpilmanów w Sosnowcu

    Mural na domu rodzinnym Szpilmanów

    Mural na domu rodzinnym Szpilmanów w Sosnowcu
  • Zdjęcie Władysława Szpilmana w Muzeum Powstania Warszawskiego

    Zdjęcie Władysława Szpilmana w Muzeum Powstania Warszawskiego

    Zdjęcie Władysława Szpilmana w Muzeum Powstania Warszawskiego
  • Jorinde Krejci, córka Wilma Hosenfelda w Instytucie Yad Vashem, 2017 rok

    Jorinde Krejci, córka Wilma Hosenfelda

    Jorinde Krejci, córka Wilma Hosenfelda w Instytucie Yad Vashem, 2017 rok