Solidarni zza Muru – Für Solidarność. Hinter der Mauer

Mur Berlinski.
Mur Berlinski.

„Usiłuj żyć w prawdzie 
Versuch in der Wahrheit zu leben“

(Vaclav Havel – czeski pisarz, opozycjonista, polityk)

 

Jednym z bohaterów wystawy Mariana Stefanowskiego[*] jest Ludwig Mehlhorn (1950 - 2011). Matematyk, działacz na rzecz praw człowieka w NRD. Był jednym z pomysłodawców Fundacji Krzyżowej; przyjaciel Polski i „Solidarności”.

Dlaczego zaczynam od niego? Bo ta ekspozycja mogłaby się nazywać: „Solidarni po OBYDWU stronach Muru”.

Solidarni zza Muru jest więc wyłącznie migawkowym, często niedoświetlonym, nieostrym i niepełnym obrazem tego, co działo się w podzielonym Berlinie. Kadrem filmu zaledwie, który zapewnie już nigdy nie powstanie ... „Ludzi dobrej woli było dużo więcej. Każdy z nich wyjmował mniejszą lub większą cegłę z tego Muru. Potrzebnych byłoby tysiąc pomieszczeń, żeby zmieścić fotografie wszystkich” - zacytowała Gazeta Wyborcza Stefanowskiego przed łódzką edycją „Solidarnych”. Pięćdziesiąt osiem biało-czarnych fotogramów to zaledwie cząstka olbrzymiego puzzle, którego ułożeniem zajmują się od pewnego czasu historycy. Konfrontowani z tą wystawą świadkowie ówczesnych wydarzeń dopełniać jedynie mogą ten obraz o własne przeżycia i historie, a co najważniejsze, „inne” niż Autora, współtworzących i kuratora wystawy, doświadczenia. O inną głębię ostrości. I taki przyświecał nam cel od samego początku, od chwili, gdy narodził się pomysł wystawy. Także z przejrzanych tysięcy negatywów, których zbyt wiele i bezpowrotnie zniszczyły wilgotne mieszkania, kolejne przeprowadzki, czy niedoskonałość materiału filmowego.

Mówiłem w jednym z wywiadów, że Autor przypomnieć nam chciał – innym przybliżyć – atmosferę lat 80-tych Zachodniego Berlina. A co najważniejsze, wpisać w ramy tego Miasta wszystkich tych, którzy tam żyli po obydwu stronach Muru, którzy solidarnie opowiedzieli się po stronie prawdy. Jest to więc ukłon podziękowania osobom prywatnym, jak i instytucjom czy organizacjom, które niosły pomoc, które w tej pomocy uczestniczyły. Od samego początku lub sporadycznie; w miarę możliwości, ale zawsze kierując się odruchem międzyludzkiej solidarności lub po prostu z sympatii do Polski. Niezależnie od przekonań politycznych, wyznania i koloru skóry ... 

„Solidarni zza Muru” to trzy bloki tematyczne oraz epilog zatytułowany Up @ Down. Rozdział pierwszy: Berlin Zachodni - zachodni Berlin / Berlin (West) - Westberlin opowiada o podzielonym mieście, jego specyficznej atmosferze i granicy dwóch obcych i wrogich sobie światów.  Także o Murze i o tym, jak mieszkańcy Berlina dopasowali się do specyficznych warunków. Jedni w „złotej klatce” – inni w stolicy robotniczego raju ... 

Solidarni Für Solidarność (część druga) to dziesięć – prezentowanych alfabetycznie – portretów osób, które towarzyszyły autorowi w jego solidarnościowej wędrówce po Berlinie od grudnia 1981 roku po czas przełomu. Postaci pozornie różne, o skrajnie odmiennych zawodach – często przekonaniach politycznych. Filolog, lekarz, grafik, trener lub księgarz – ich wszystkich łączył wspólny cel pomocy Polsce i podziemnej Solidarności.  

 

[*] Marian Stefanowski: Solidarni zza Muru. Für Solidarność. Hinter der Mauer. Fotografie - Fotografien. Berlin - Warszawa 2014. Organizator: Związek Dziennikarzy Polskich w Niemczech T.z. Patronat Honorowy Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego. Współpraca /.Koordynacja projektu: m.in. Ewa Maria Slaska oraz Joanna Trümner. Kurator wystawy: W. Drozdek. Wernisaż: 25. 06. 2014,  Galeria IG Metall w Berlinie. Edycje poza Berlinem: WarszawaDom Polonii, 22.08. 2014 (Wystawa rozwiązana bez podania przyczyn po 2. tygodniach). ToruńGaleria Wejściówka, 12. 12. 2014. ŁódźDom Literatury, 25. 04. 2015. DarłowoZamek Książąt Pomorskich, 13. 12. 2016.

 

Mediathek
  •  Przyjechałem do Berlina Zachodniego by kupić lampę błyskową ... 13. grudnia miałem wracać do Torunia. Do dziś nie powróciłem ...

    Przyjechałem do Berlina Zachodniego by kupić lampę błyskową ...

    Przyjechałem do Berlina Zachodniego by kupić lampę błyskową ... 13. grudnia miałem wracać do Torunia. Do dziś nie powróciłem ...
  • Mur Berlinski.

    Mur Berlinski

    Mur Berlinski.
  • Brama Raju. Dworzec ZOO. Berlin Zachodni grudzień 1982.

    Brama Raju

    Brama Raju. Dworzec ZOO. Berlin Zachodni grudzień 1982.
  • Brytyjski helikopter na granicy z NRD.

    Berlin - Spandau. Dzielnica Staaken

    Brytyjski helikopter na granicy z NRD.
  • Coroczna parada Aliantów na Ulicy 17 Czerwca. Dzień Święta Sojuszniczych Sił Zbrojnych.

    Berlin - Tiergarten

    Coroczna parada Aliantów na Ulicy 17 Czerwca. Dzień Święta Sojuszniczych Sił Zbrojnych.
  • A w sześć lat później..?

    Mur Berliński, 1983

    A w sześć lat później..?
  • Napisy informują, iż Szprewa (droga wodna) należy do wschodniego sektora Berlina.

    Kreuzberg. Okolice Oberbaumbrücke. Widok na wschodni Berlin

    Napisy informują, iż Szprewa (droga wodna) należy do wschodniego sektora Berlina.
  • Sommer In The City (West).

    Berlin - Neukölln

    Sommer In The City (West).
  • Dzielnica Mitte / Śródmieście, styczeń 1990

    We wschodnim Berlinie

    Dzielnica Mitte / Śródmieście, styczeń 1990
  • Reklama we wschodnim Berlinie. Dzielnica Mitte / Śródmieście, styczeń 1990.

    Сапожник – Schuhmacher

    Reklama we wschodnim Berlinie. Dzielnica Mitte / Śródmieście, styczeń 1990.
  • Poranek ...

    W Zachodnim Berlinie

    Poranek ...
  • Widok od strony Zachodniego Berlina

    Brama Brandenburska. 10 listopada 1989

    Widok od strony Zachodniego Berlina
  • Teatrolog. Pedagog. Do 1981 roku pracownik naukowy Uniwersytetu     Łódzkiego.  Współinicjatorka (obok Krzysztofa Kasprzyka) pierwszej w RFN prosolidarnościowej organizacji – Grupy Roboczej Solidarność

    Basia (Barbara Nowakowska-Drozdek)

    Teatrolog. Pedagog. Do 1981 roku pracownik naukowy Uniwersytetu Łódzkiego. Współinicjatorka (obok Krzysztofa Kasprzyka) pierwszej w RFN prosolidarnościowej organizacji – Grupy Roboczej Solidarnoś...
  • Artysta. Pedagog. Organizowała wysyłkę „małej poligrafii”, produktów żywnościowych oraz lekarstw do Polski. Odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Polonia Restituta.

    Lilka (Helena Bohle-Szacki, 1928-2011)

    Artysta. Pedagog. Organizowała wysyłkę „małej poligrafii”, produktów żywnościowych oraz lekarstw do Polski. Odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Polonia Restituta.
  • (Waltraut Kerber-Ganse – pedagog społeczny. Wykładowca na Uniwersytecie Technicznym w Berlinie. Zorganizowała i dostarczyła do Polski – razem z ówczesnym przyjacielem Wanją Ronge – ponad 20 transportów z żywnością i artykułami pierwszej potrzeby dla rodzin internowanych.   Wanja Ronge – socjolog na TU-Berlin. Tłumacz. Wykorzystywał transporty i badania naukowe w Polsce do przerzutu „małej poligrafii”.

    Waltraut & Wanja

    (Waltraut Kerber-Ganse – pedagog społeczny. Wykładowca na Uniwersytecie Technicznym w Berlinie. Zorganizowała i dostarczyła do Polski – razem z ówczesnym przyjacielem Wanją Ronge – ponad 20 transportó...
  • Dziennikarz. Wraz z ekipą stacji telewizyjnej SFB towarzyszył ruchowi pomocy Polsce w najgorętszych miesiącach lat 1981-1983.

    Achim (Joachim Trenkner) – Sender Freies Berlin

    Dziennikarz. Wraz z ekipą stacji telewizyjnej SFB towarzyszył ruchowi pomocy Polsce w najgorętszych miesiącach lat 1981-1983.
  • Rusycysta i anglista. Wydawca. Wykładowca na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie Zachodnim. Założyciel Komitetu Obrony Solidarności / Towarzystwa Solidarność. Czynnie wspierał „Solidarność Walczącą”.

    Edward (Edward Klimczak, 1944 - 2011)

    Rusycysta i anglista. Wydawca. Wykładowca na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie Zachodnim. Założyciel Komitetu Obrony Solidarności / Towarzystwa Solidarność. Czynnie wspierał „Solidarność Walczącą”.
  • Matematyk. Działacz na rzecz praw obywatelskich w NRD. Od końca lat 70 utrzymywał kontakty z polskim środowiskiem katolickim oraz osobami zgrupowanymi wokół KOR-u. W latach 80 był jednym z organizatorów tzw. „Seminarium Polskiego” działającego w Berlinie wschodnim.

    Ludwik (Ludwig Mehlhorn, 1950-2011)

    Matematyk. Działacz na rzecz praw obywatelskich w NRD. Od końca lat 70 utrzymywał kontakty z polskim środowiskiem katolickim oraz osobami zgrupowanymi wokół KOR-u. W latach 80 był jednym z organizator...
  • Trener. Współpracował w Berlinie Zachodnim z Grupą Roboczą Solidarność     oraz Komitetem Obrony Solidarności. Zaprzyjaźniony z właścicielem  legendarnego klubu jazzowego „Quasimodo” Giorgio Carotim. Współorganizował (styczeń 1982) 48-godzinny koncert na rzecz pomocy dla „Solidarności“.

    Maciek (Maciej Gebel)

    Trener. Współpracował w Berlinie Zachodnim z Grupą Roboczą Solidarność oraz Komitetem Obrony Solidarności. Zaprzyjaźniony z właścicielem legendarnego klubu jazzowego „Quasimodo” Giorgio Carotim. ...
  • Chirurg, fotograf, podróżnik, żeglarz, autor. W latach 1982 - 83 na własną rękę zorganizował i dostarczył do Polski 17 transportów lekarstw i urządzeń medycznych na sumę 1,5 miliona marek zachodnioniemieckich.

    Michał (Michael Sielewicz)

    Chirurg, fotograf, podróżnik, żeglarz, autor. W latach 1982 - 83 na własną rękę zorganizował i dostarczył do Polski 17 transportów lekarstw i urządzeń medycznych na sumę 1,5 miliona marek zachodnionie...
  • Bookstore i coś więcej ... Pierwsza – po wojnie – w RFN Polska Księgarnia (1978 - 1990). Była miejscem przerzutu bibuły – w obie strony. Ze sprzedaży niezależnej podziemnej prasy i wolnych wydawnictw współfinansowała patronaty w Polsce - od roku 1985 nad oficyną Pusty Obłok/Przedświt.

    Thomas (Thomas Stodieck – Stodieck‘s Buchhandlung)

    Bookstore i coś więcej ... Pierwsza – po wojnie – w RFN Polska Księgarnia (1978 - 1990). Była miejscem przerzutu bibuły – w obie strony. Ze sprzedaży niezależnej podziemnej prasy i wolnych wydawnictw ...
  • Oni - Solidarni

    Oni - Solidarni

    Oni - Solidarni
  • Oni - Solidarni

    Oni - Solidarni

    Oni - Solidarni
  • Haus am Checkpoint Charlie; przejście graniczne do wschodniego Berlina przy Friedrichstraße.

    Reklama wystawy 2. lata Solidarności na ścianie muzeum

    Haus am Checkpoint Charlie; przejście graniczne do wschodniego Berlina przy Friedrichstraße.
  • Haus am Checkpoint Charlie; przejście graniczne do wschodniego Berlina przy Friedrichstraße.

    Reklama wystawy 2. lata Solidarności na ścianie muzeum

    Haus am Checkpoint Charlie; przejście graniczne do wschodniego Berlina przy Friedrichstraße.
  • Wywiad dla stacji telewizyjnej Sender Freies Berlin. Od lewej: Wojtek Drozdek, Joachim Trenkner.

    „Dwa lata Solidarności” – wystawa Grupy Roboczej Solidarność

    Wywiad dla stacji telewizyjnej Sender Freies Berlin. Od lewej: Wojtek Drozdek, Joachim Trenkner.
  • Kalendarz poświęcony Polsce lat osiemdziesiątych. Wydawca: Dirk Nishen. Dirk popierał czynnie Grupę Roboczą Solidarność w początkowej fazie jej działalności. Między innymi  przekazał część dochodów ze sprzedaży kalendarza na fundusz pomocy Polsce.

    Najpierw moralność a potem żarcie

    Kalendarz poświęcony Polsce lat osiemdziesiątych. Wydawca: Dirk Nishen. Dirk popierał czynnie Grupę Roboczą Solidarność w początkowej fazie jej działalności. Między innymi przekazał część dochodów ze...
  • Artysta-grafik. Współpracował z emigracyjnym wydawnictwem Niny Karsov „Kontra” (Londyn). Wystawa jego politycznych rysunków w galerii Grupy Roboczej Solidarność (listopad 1982) była próbą przybliżenia berlińczykom aktualnej sytuacji w Polsce.

    Andrzej Krauze

    Artysta-grafik. Współpracował z emigracyjnym wydawnictwem Niny Karsov „Kontra” (Londyn). Wystawa jego politycznych rysunków w galerii Grupy Roboczej Solidarność (listopad 1982) była próbą przybliżenia...
  • Komitet Obrony Solidarności / Towarzystwo Solidarność przeprowadzało wielokrotnie akcje ulotkowe informujące mieszkańców Berlina Zachodniego – w tym także Polaków – o stanie wojennym i represjach wobec opozycji demokratycznej.

    Komitet Obrony Solidarności / Towarzystwo Solidarność

    Komitet Obrony Solidarności / Towarzystwo Solidarność przeprowadzało wielokrotnie akcje ulotkowe informujące mieszkańców Berlina Zachodniego – w tym także Polaków – o stanie wojennym i represjach wobe...
  • Jedna z demonstracji zorganizowanych przez Towarzystwo Solidarność w rocznicę wprowadzenia stanu wojennego

    Jedna z demonstracji zorganizowanych przez Towarzystwo Solidarność

    Jedna z demonstracji zorganizowanych przez Towarzystwo Solidarność w rocznicę wprowadzenia stanu wojennego
  • Pikieta Towarzystwa Solidarność przed budynkiem Polskiej MisjiWojskowej. Październik 1984.

    Pikieta Towarzystwa Solidarność

    Pikieta Towarzystwa Solidarność przed budynkiem Polskiej MisjiWojskowej. Październik 1984.
  • Klub Ludowej Solidarności. Wschodni Berlin, Bernauerstraße.

    Solidarność przed Murem

    Klub Ludowej Solidarności. Wschodni Berlin, Bernauerstraße.
  • Wystawa Dwa lata Solidarności. Grupa Robocza Solidarność, sierpień 1982. Liste von Verurteilten „für den Versuch, in Wahrheit zu leben”.

    Lista skazanych za „próbę życia w prawdzie ...”

    Wystawa Dwa lata Solidarności. Grupa Robocza Solidarność, sierpień 1982. Liste von Verurteilten „für den Versuch, in Wahrheit zu leben”.
  • Lepiej (być) czerwonym niż Solidarność!

    „Lewackie” graffiti na biurze berlińskiej Solidarności

    Lepiej (być) czerwonym niż Solidarność!
  • Współpracował z berlińskim Towarzystwem Solidarność. Projektował okładki do książek wydawnictwa „Pogląd”.

    Jacek Klonowski

    Współpracował z berlińskim Towarzystwem Solidarność. Projektował okładki do książek wydawnictwa „Pogląd”.
  • Grafik. Malarz. Jest autorem koncepcji graficznej polskojęzycznego wydawnictwa Veto Verlag Berlin. Ilustrował większość wydanych tam książek. Współpracował z Grupą Roboczą Solidarność oraz miesięcznikiem „Przekazy“.

    Maciej Dzendzel

    Grafik. Malarz. Jest autorem koncepcji graficznej polskojęzycznego wydawnictwa Veto Verlag Berlin. Ilustrował większość wydanych tam książek. Współpracował z Grupą Roboczą Solidarność oraz miesięcznik...
  • Wykorzystywane do przemytu „małej poligrafii”.

    Barki z Polski. Berlin-Spandau

    Wykorzystywane do przemytu „małej poligrafii”.
  • Geograf. Poeta. Podróżnik. Pedagog. Od 1984 roku mieszka w Toronto. Współzałożyciel. Grupy Roboczej Solidarność w Berlinie Zachodnim.

    Krzysztof Kasprzyk

    Geograf. Poeta. Podróżnik. Pedagog. Od 1984 roku mieszka w Toronto. Współzałożyciel. Grupy Roboczej Solidarność w Berlinie Zachodnim.
  • Wnętrze Księgarni Polskiej w Berlinie Zachodnim

    Wnętrze Księgarni Polskiej w Berlinie Zachodnim

    Wnętrze Księgarni Polskiej w Berlinie Zachodnim
  • Festyn z okazji 3 Maja 1986. W PRL święto skazane na zapomnienie.

    Krzysztof Kramarz, Berlin-Wedding

    Festyn z okazji 3 Maja 1986. W PRL święto skazane na zapomnienie.
  • Przemawia Edward Klimczak (Towarzystwo Solidarność). Berlin Zachodni, październik (?) 1984.

    Akcja protestacyjna potępiająca zamordowanie przez SB księdza Popiełuszki

    Przemawia Edward Klimczak (Towarzystwo Solidarność). Berlin Zachodni, październik (?) 1984.
  • Festyn uliczny zorganizowany na rzecz Polski przez Maltańską Służbę Medyczną.

    Berlin-Charlottenburg (1984)

    Festyn uliczny zorganizowany na rzecz Polski przez Maltańską Służbę Medyczną.
  • Dwa lata Solidarności” – wystawa Grupy Roboczej Solidarność

    Dwa lata Solidarności” – wystawa Grupy Roboczej Solidarność

    Dwa lata Solidarności” – wystawa Grupy Roboczej Solidarność
  • W bibliotece, biurze i galerii Grupy Roboczej Solidarność. Od lewej: Krzysio Kasprzyk, Basia Nowakowska-Drozdek, Wojtek Drozdek oraz Marian Stefanowski (Czarek).

    Portret rodzinny we wnętrzu

    W bibliotece, biurze i galerii Grupy Roboczej Solidarność. Od lewej: Krzysio Kasprzyk, Basia Nowakowska-Drozdek, Wojtek Drozdek oraz Marian Stefanowski (Czarek).
  • Stoisko informacyjne Grupy Roboczej Solidarność Zachodni Berlin, 1982

    Stoisko informacyjne Grupy Roboczej Solidarność Zachodni Berlin, 1982

    Stoisko informacyjne Grupy Roboczej Solidarność Zachodni Berlin, 1982
  • Stoisko informacyjne KOS.

    Berlin-Wedding Festyn z okazji 3 Maja, Zachodni Berlin, 1986

    Stoisko informacyjne KOS.
  • Graffiti na Murze: Tu kończy się wolność

    … Berlin 1984

    Graffiti na Murze: Tu kończy się wolność
  • ...a tu się zaczyna!

    … Berlin 1989

    v...a tu się zaczyna!
  • Berlin Zachodni. Polska Misja Wojskowa. Pierwsze w powojennej historii Polski częściowo wolne wybory parlamentarne. Organizatorzy dziękują wszystkim, którzy wówczas głosowali na wolną i demokratyczną Polskę ...

    4 czerwca 1989

    Berlin Zachodni. Polska Misja Wojskowa. Pierwsze w powojennej historii Polski częściowo wolne wybory parlamentarne. Organizatorzy dziękują wszystkim, którzy wówczas głosowali na wolną i demokratyczną ...
  • 25.11.1990 Pierwsza tura wolnych wyborów prezydenckich Berlin.

    Berlin. Ambasada RP przy alei Unter den Linden

    25.11.1990 Pierwsza tura wolnych wyborów prezydenckich Berlin.
  • Lecha Wałęsa w Instytucie Kultury Polskiej w Berlinie (1992)

    Wizyta Prezydenta RP Lecha Wałęsy

    Lecha Wałęsa w Instytucie Kultury Polskiej w Berlinie (1992)
  • Historyk i polityk. Minister spraw zagranicznych RP w latach 1997-2000. Poseł do Parlamentu Europejskiego

    Bronisław Geremek (1932-2008). Berlin-Wilmersdorf, 1993.

    Historyk i polityk. Minister spraw zagranicznych RP w latach 1997-2000. Poseł do Parlamentu Europejskiego
  • Krzysztof Skubiszewski (1926-2010). Prawnik. Minister spraw zagranicznych RP 1989-1993. Sędzia ad hoc Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze.

    Instytut Kultury Polskiej w Berlinie 1992

    Krzysztof Skubiszewski (1926-2010). Prawnik. Minister spraw zagranicznych RP 1989-1993. Sędzia ad hoc Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze.
  • Berlin podglądany

    Berlin podglądany

    Berlin podglądany
  • To była granica!

    To była granica!

    To była granica!
  • Mur Berlinski, styczeń/luty 1990

    Mur Berlinski, styczeń/luty 1990

    Mur Berlinski, styczeń/luty 1990