„Polenaktion“ 1938

Wydalenie polskich Żydów z Norymbergii w ramach tzw. „Polenaktion“, 1938 r.
Wydalenie polskich Żydów z Norymbergii w ramach tzw. „Polenaktion“, 1938 r.

Władze polskie dość szybko zamknęły miasto i nie zezwoliły deportowanym na opuszczenie miasteczka. W obozie dla uchodźców kursowały listy, na których można było zapisać się na wyjazd do Palestyny i innych krajów europejskich czy USA. Wielu nie udało się jednak zrealizować. Część dzieci uratowano dzięki tzw. transportom dziecięcym (niem. Kindertransporte), które Wielka Brytania zorganizowała po wydarzeniach nocy kryształowej. Szansę na wyjazd otrzymały dzieci i młodzież w wieku od 4 miesięcy do 17 roku życia. Łącznie Brytyjczycy przyjęli ok. 10 tysięcy dzieci z Polski, Niemiec, Austrii i Czechosłowacji. Na miejscu mali uchodźcy znaleźli schronienie u brytyjskich rodzin lub w domach opieki. Dla wielu z nich pożegnanie przed wyjazdem było ostatnim kontaktem z rodzicami. W wyniku Holocaustu zginęła w kolejnych latach większość wydalonych w ramach „Polenaktion“ Żydów.

Wśród uchodźców w Zbąszynie znaleźli się także rodzice i rodzeństwo Herschela (Hermanna) Grynszpana, deportowani z Hanoweru jako obywatele polscy, mimo iż przebywali na terenie Niemiec od 27 lat. 3 listopada 1938, przebywający nielegalnie w Paryżu i poszukiwany przez policję 17-letni Herschel Grynszpan, otrzymał od swojej siostry Berty kartkę pocztową z informacją o wydaleniu z Niemiec całej rodziny i prośbą o pomoc finansową. Następnego dnia Herschel przeczytał w jednej z paryskich gazet szczegółową relację o beznadziejnym położeniu uchodźców w Polsce. To wszystko sprawiło, że 17-latek postanowił dokonać aktu zemsty w proteście przeciwko antysemickiej polityce nazistów. 7 listopada Grynszpan kupił rewolwer i przed południem zjawił się w niemieckiej ambasadzie w Paryżu. Pod pretekstem przekazania ważnych dokumentów został przyjęty przez sekretarza ambasady Ernsta von Ratha. W gabinecie Grynszpan oddał pięć strzałów w kierunku dyplomaty, dwa z nich poważnie raniły go w brzuch. Zamachowiec został ujęty na miejscu, a Ernst von Rath, mimo leczenia podjętego przez osobistego lekarza Hitlera, zmarł dwa dni później. Wydarzenie to stało się pretekstem dla nazistów do wywołania nocy kryształowej, do której doszło na terenie całych Niemiec w nocy z 9 na 10 listopada. W pogromach zginęło ok. 400 Żydów, a kolejne kilkaset zamordowano w następnych dniach. Spaleniu lub zniszczeniu przez nazistów uległo 1400 synagog i miejsc, w których spotykali się wyznawcy judaizmu, tysiące żydowskich sklepów, mieszkań oraz grobów. 10 listopada aresztowano 30 tysięcy Żydów i wywieziono do obozów koncentracyjnych.

I to właśnie wydarzenia nocy kryształowej sprawiły, że świat o „Polenaktion“ niemal zapomniał.  Światowa opinia publiczna była wprawdzie wstrząśnięta pierwszą zorganizowaną deportacją Żydów, a informacja ta trafiła na czołówki wielu europejskich gazet, ale stan ten trwał niespełna dwa tygodnie. Rozmiar pogromów listopadowych przyćmił wszystko, co do tej pory się wydarzyło. W Polsce od kilkunastu lat upamiętnieniem „Polenaktion“ oraz bezprecedensowej pomocy Polaków wypędzonym z Niemiec Żydom zajmuje się Fundacja Tres. W 80-tą rocznicę wydarzeń Zbąszyń po raz pierwszy odwiedzili potomkowie deportowanych.

 

Monika Stefanek, luty 2019 r.

 

O „Polenaktion“ w internecie: www.zbaszyn1938.pl

 
Mediathek
  • Grupa uchodźców stojąca na placu w Zbąszynie

    Grupa uchodźców stojąca na placu w Zbąszynie

    Grupa uchodźców stojąca na placu w Zbąszynie
  • Grupa wypędzonych z Niemiec rabbinów w obozie dla uchodźców. Zbąszyń, 6 marca 1939.

    Grupa wypędzonych z Niemiec rabbinów w obozie dla uchodźców

    Grupa wypędzonych z Niemiec rabbinów w obozie dla uchodźców. Zbąszyń, 6 marca 1939.
  • Herschel Grynszpan tuż po jego aresztowaniu 7 listopada 1938 roku. 

    Herschel Grynszpan tuż po jego aresztowaniu

    Herschel Grynszpan tuż po jego aresztowaniu 7 listopada 1938 roku. 
  • Herschel Grynszpan w areszcie.

    Herschel Grynszpan w areszcie

    Herschel Grynszpan w areszcie.
  • Informacja na zamkniętej dziś stacji kolejowej w Zbąszynie, przypominająca o wydarzeniach z 1938 roku.

    Informacja na zamkniętej dziś stacji kolejowej w Zbąszynie, przypominająca o wydarzeniach z 1938 roku

    Informacja na zamkniętej dziś stacji kolejowej w Zbąszynie, przypominająca o wydarzeniach z 1938 roku.
  • Obóz uchodźców w Zbąszynie.

    Obóz uchodźców w Zbąszynie

    Obóz uchodźców w Zbąszynie.
  • Oczekiwanie po przybyciu do Zbąszynia.

    Oczekiwanie po przybyciu do Zbąszynia

    Oczekiwanie po przybyciu do Zbąszynia.
  • Polski konsul w Lipsku Feliks Chiczewski.

    Polski konsul w Lipsku Feliks Chiczewski

    Polski konsul w Lipsku Feliks Chiczewski.
  • Rendsburg 29.10.1938. Przybycie na Altstädter Markt rodziny Seelenfreund z opiekunką do dzieci, Senta Bloch (w środku) i dziećmi - Heinzem i Renate.

    Przybycie na Altstädter Markt, Rendsburg 29.10.1938

    Rendsburg 29.10.1938. Przybycie na Altstädter Markt rodziny Seelenfreund z opiekunką do dzieci, Senta Bloch (w środku) i dziećmi - Heinzem i Renate.
  • Rendsburg 29.1.1938. Harry Kader wsiada do autobusu, który odwiezie go w kierunku polskiej granicy.

    Harry Kader, Rendsburg 29.1.1938

    Rendsburg 29.1.1938. Harry Kader wsiada do autobusu, który odwiezie go w kierunku polskiej granicy.
  • Copyright: Fot. Zbiory Uwe Jäckel">
    Rendsburg 29.10.1938, "Sonderfahrt", czyli kurs specjalny autobusu dla deportowanych. Z przodu prawdopodobnie kierowca.

    "Sonderfahrt", Rendsburg 29.10.1938

    Rendsburg 29.10.1938, "Sonderfahrt", czyli kurs specjalny autobusu dla deportowanych. Z przodu prawdopodobnie kierowca.
  • Rendsburg 29.10.1938. Autobus do transportu Żydów podstawiła firma Fritz Thrordsen. Z tyłu widoczna deportowana Paula Ring.

    Rendsburg 29.10.1938. Autobus do transportu Żydów podstawiła firma Fritz Thrordsen. Z tyłu widoczna deportowana Paula Ring.

    Autobus do transportu Żydów, Rendsburg 29.10.1938
  • Rendsburg 29.10.1938. Deportowana Paula Ring, w Rendsburgu pracowała jako modystka.

    Deportowana Paula Ring, Rendsburg 29.10.1938

    Rendsburg 29.10.1938. Deportowana Paula Ring, w Rendsburgu pracowała jako modystka.
  • Rendsburg 29.10.1938. Przybycie rodziny Seelenfreund. W oknach świadkowie wydalenia.

    Przybycie rodziny Seelenfreund

    Rendsburg 29.10.1938. Przybycie rodziny Seelenfreund. W oknach świadkowie wydalenia.
  • Rendsburg 29.10.1938. Regina Kader i Max Ring wsiadają do autobusu. Za nimi, w okularach i kapeluszu stoi funkcjonariusz policji kryminalnej, Willi Tram.

    Regina Kader i Max Ring wsiadają do autobusu, Rendsburg 29.10.1938

    Rendsburg 29.10.1938. Regina Kader i Max Ring wsiadają do autobusu. Za nimi, w okularach i kapeluszu stoi funkcjonariusz policji kryminalnej, Willi Tram.
  • Rodzina Langman w Zbąszynie.

    Rodzina Langman w Zbąszynie

    Rodzina Langman w Zbąszynie.
  • Rodzina uchodźców w Zbąszynie

    Rodzina uchodźców w Zbąszynie

    Rodzina uchodźców w Zbąszynie.
  • Rodzina uchodźców w Zbąszynie.

    Rodzina uchodźców w Zbąszynie

    Rodzina uchodźców w Zbąszynie.
  • Spartańskie warunki pobytu dla uchodźców w stodole w Zbąszyniu.

    Spartańskie warunki pobytu dla uchodźców w stodole w Zbąszyniu

    Spartańskie warunki pobytu dla uchodźców w stodole w Zbąszyniu.
  • Stolperstein - tabliczka upamiętniająca tragiczną historię Mendela Maxa Karpa na ulicy Holzmarktstr. Berlin.

    Stolperstein - tabliczka upamiętniająca tragiczną historię Mendela Maxa Karpa

    Stolperstein - tabliczka upamiętniająca tragiczną historię Mendela Maxa Karpa na ulicy Holzmarktstr. Berlin.
  • Stolperstein w Hanowerze dla Herschela Grynszpana i jego siostry.

    Stolperstein w Hanowerze dla Herschela Grynszpana i jego siostry

    Stolperstein w Hanowerze dla Herschela Grynszpana i jego siostry.
  • Tablica pamiątkowa na kamienicy przy Güntzelstr. w Berlinie Wilmersdorf, upamiętniająca Marcela Reich-Ranickiego, jednego z deportowanych w ramach Polenaktion.

    Tablica pamiątkowa upamiętniająca Marcela Reich-Ranickiego

    Tablica pamiątkowa na kamienicy przy Güntzelstr. w Berlinie Wilmersdorf, upamiętniająca Marcela Reich-Ranickiego, jednego z deportowanych w ramach Polenaktion.
  • Uchodźcy na stacji Zbąszyń 1938.

    Uchodźcy na stacji Zbąszyń 1938

    Uchodźcy na stacji Zbąszyń 1938.
  • W kolejce po zupę, obóz dla uchodźców w Zbąszynie. Listopad 1938.

    W kolejce po zupę, obóz dla uchodźców w Zbąszynie

    W kolejce po zupę, obóz dla uchodźców w Zbąszynie. Listopad 1938.
  • Warsztaty tapicerskie. Obóz dla uchodźców w Zbąszynie.

    Warsztaty tapicerskie. Obóz dla uchodźców w Zbąszynie.

    Warsztaty tapicerskie. Obóz dla uchodźców w Zbąszynie.
  • Wydalenie polskich Żydów z Norymbergii, 28.10.1938.

    Wydalenie polskich Żydów z Norymbergii, 28.10.1938

    Wydalenie polskich Żydów z Norymbergii, 28.10.1938.
  • Wydalenie polskich Żydów z Norymbergii

    Wydalenie polskich Żydów z Norymbergii

    Wydalenie polskich Żydów z Norymbergii
  • Wydalenie polskich Żydów z Norymbergii.

    Wydalenie polskich Żydów z Norymbergii

    Wydalenie polskich Żydów z Norymbergii.