„I na obczyźnie wierni Ojczyźnie”. Patriotyczne telegramy wrocławskiej Polonii

Telegram ślubny z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki i biało-czerwonymi flagami; druk wielobarwny, 1932
Telegram ślubny z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki i biało-czerwonymi flagami; druk wielobarwny, 1932

Drugi telegram z życzeniami imieninowymi dla Jana Stachego od wrocławskich organizacji : Kółka Śpiewackiego „Harmonia” , Towarzystwa Szkolnego Polskiego i Związku Polaków w Niemczech Oddział we Wrocławiu pochodzi z 24 czerwca 1930 r. Blankiet wydany przez Towarzystwo Czytelni Ludowych przedstawia stylizowany portal , w świetle którego widzimy sylwetkę poznańskiego ratusza. Poniżej na pierwszym planie znajdują się symbole oświaty : otwarta książka i zapalony kaganek.

Był to jeden z popularniejszych wzorów druków wydawanych przez Towarzystwo Czytelni Ludowych. Symbolika nawiązywała do idei pracy organicznej, która w szerzeniu oświaty i edukacji widziała ważny element walki o zachowanie narodowej tożsamości.

Kolejne telegramy przechowywane w Gabinecie Dokumentów związane są z rodziną Hordyków. Gabriela Marchwicka i Jan Hordyk pobrali się 3 lutego 1894 r. we Wrocławiu.[18] Oboje byli działaczami polskich organizacji – ona Towarzystwa Polek, a on, z zawodu szewc – działał w Towarzystwie Przemysłowców Polskich we Wrocławiu, które zrzeszało głównie polskich rzemieślników.[19] Kiedy powstało odrodzone państwo polskie Hordykowie zdecydowali się na opuszczenie Wrocławia i w 1920 r. osiedlili się w Gnieźnie.

Najstarszy blankiet związany z historią tej rodziny pochodzi z 1919 r. , kiedy Gabriela i Jan Hordykowie świętowali 25.rocznicę zawarcia związku małżeńskiego.

Z tej okazji telegram gratulacyjny przesłało im Towarzystwo Przemysłowców Polskich, którego wieloletnim członkiem , a przez pewien czas również prezesem był Jan Hordyk.

Na blankiecie umieszczono portret Tadeusza Kościuszki oraz orła trzymającego w szponach wieniec laurowy z biało-czerwoną szarfą Towarzystwa Czytelni Ludowych. Na telegramie wypisane są też słowa Kościuszki: „Wzbudzić potrzeba miłość kraju w tych , którzy dotąd nie wiedzieli nawet ,że Ojczyznę mają.”

Cztery telegramy gratulacyjne adresowane są do Jana i Gerty (de domo Zaremskiej) Hordyków, których ślub odbył się 6 września 1932 r. w miejscowości Mrocza na Pomorzu. Pan młody był najpewniej pierworodnym synem Gabrieli i Jana Hordyków.

Trzy spośród telegramów zawierają portret Tadeusza Kościuszki, natomiast na czwartym druku znalazły się podobizny Jadwigi i Jagiełły.

Na jednym z blankietów portretowi Kościuszki towarzyszą jedynie barwy narodowe, a na pozostałych obok wizerunku Naczelnika widnieje orzeł zrywający kajdany. Są to typowe druki ślubne , gdyż zawierają życzenia: „Niech żyje Para Młoda!” i „Szczęść Boże Młodej Parze”.

Blankiet z owalnymi portretami Jadwigi i Jagiełły oraz umieszczonym na czerwonym tle herbem Rzeczypospolitej opatrzono słowami Roty: „Nie rzucim ziemi skąd nasz ród”.

Poza drukami związanymi z rodzinami Stachów i Hordyków w Gabinecie Dokumentów przechowujemy również trzy inne telegramy.

Z dnia 24 stycznia 1920 r. pochodzi telegram z kondolencjami – z powodu śmierci żony – wysłany przez Towarzystwo Polek z Wrocławia, a adresowany do Mateusza Sentka . Józefa Sentek była długoletnią członkinią towarzystwa .Natomiast jej mąż , Mateusz Sentek – z zawodu cukiernik – przez wiele lat pracował w cukierni Niklaus przy Ohlauer Strasse (obecnie ul. Oławska) we Wrocławiu.[20] Blankiet to znany nam już wizerunek Tadeusza Kościuszki i orzeł trzymający w szponach wieniec laurowy z biało-czerwoną szarfą Towarzystwa Czytelni Ludowych.

Najciekawszym drukiem w zespole telegramów kościuszkowskich z Gabinetu Dokumentów jest okolicznościowy telegram z życzeniami ślubnymi dla młodej pary z rodziny Grajkowskich datowany 7 listopada 1925 r. Wysłali go członkowie rodziny Wardzyńskich, która wówczas mieszkała w Bochum. Władysław Wardzyński był znanym w Westfalii polskim działaczem narodowym. Po przeprowadzce z rodziną do Wrocławia w latach 30. XX w. również tu udzielał się w polskich organizacjach społecznych.

 

[18] Świadectwo ślubu Jana Hordyka i Gabrieli de domo Marchwickiej z 3.II.1894 r. przechowywane w zbiorach GD MNWr. , nr inw. XX-234

[19] Dyplom dla Jana Hordyka od Towarzystwa Przemysłowców Polskich przechowywany w zbiorach GD MNWr., nr inw. XX-231
[20] Do nich przyszła Polska…, op. cit., s. 287

Mediathek
  • Telegram ślubny z aniołem trzymającym tarcze herbowe; druk wielobarwny, 1913

    Telegram ślubny, 1913

    Telegram ślubny z aniołem trzymającym tarcze herbowe; druk wielobarwny, 1913
  • Telegram ślubny z postaciami w strojach narodowych i kartuszem z Orłem Białym; druk wielobarwny, 1913

    Telegram ślubny, 1913

    Telegram ślubny z postaciami w strojach narodowych i kartuszem z Orłem Białym; druk wielobarwny, 1913
  • Telegram imieninowy z portretem księcia Józefa Poniatowskiego; druk wielobarwny, 1928

    Telegram imieninowy, 1928

    Telegram imieninowy z portretem księcia Józefa Poniatowskiego; druk wielobarwny, 1928
  • Telegram imieninowy Towarzystwa Czytelni Ludowych; druk wielobarwny, 1930

    Telegram imieninowy, 1930

    Telegram imieninowy Towarzystwa Czytelni Ludowych; druk wielobarwny, 1930
  • Gabriela i Jan Hordykowie; fot. archiwalna, 1919

    Gabriela i Jan Hordykowie, 1919

    Gabriela i Jan Hordykowie; fot. archiwalna, 1919
  • Telegram ślubny z wizerunkami Jadwigi i Władysława Jagiełły; druk wielobarwny, 1932

    Telegram ślubny, 1932

    Telegram ślubny z wizerunkami Jadwigi i Władysława Jagiełły; druk wielobarwny, 1932
  • Telegram kondolencyjny z portretem Tadeusza Kościuszki; druk wielobarwny, 1920

    Telegram kondolencyjny, 1920

    Telegram kondolencyjny z portretem Tadeusza Kościuszki; druk wielobarwny, 1920
  • Telegram ślubny z portretem Tadeusza Kościuszki i orłem; druk wielobarwny, 1932

    Telegram ślubny, 1932

    Telegram ślubny z portretem Tadeusza Kościuszki i orłem; druk wielobarwny, 1932
  • Telegram narodowy z alegorią Polski; autotypia, 1925

    Telegram narodowy, 1925

    Telegram narodowy z alegorią Polski; autotypia, 1925
  • Telegram ślubny z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki i biało-czerwonymi flagami; druk wielobarwny, 1932

    Telegram ślubny, 1932

    Telegram ślubny z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki i biało-czerwonymi flagami; druk wielobarwny, 1932
  • Telegram Towarzystwa Czytelni Ludowych z portretem Karola Marcinkowskiego; druk wielobarwny, 1932

    Telegram Towarzystwa Czytelni Ludowych, 1932

    Telegram Towarzystwa Czytelni Ludowych z portretem Karola Marcinkowskiego; druk wielobarwny, 1932