Dzieci z Bullenhuser Damm
Mediathek Sorted
Mimo rozkazu pozostawienia zwłok na Bullenhuser Damm, jaki wydał Pauly, Jauch zażądał później przyjazdu ciężarówki z obozu Neuengamme, którą Strippel przewiózł ciała do Neuengamme. 14 maja 1946 roku kierownik krematorium w Neuengamme, SS-Unterscharführer Wilhelm Brake, zeznał przed sierżantem Brytyjskiej Armii Renu w Recklinghausen: „Przypominam sobie, że 14 dni przed upadkiem [Rzeszy Niemieckiej] przybył transport zwłok z Hamburga, prawdopodobnie z Bullenhuserdamm [sic!]. W transporcie było 40 do 50 ciał, które, jak powiedział mi Obersturmführer Thumann, na razie nie miały być spalone. Rowerem pojechałem do krematorium, gdzie okazało się, że już rozpoczęto palenie. Wróciłem z powrotem do Thumanna, informując go o tym. Wtedy Thumann porozmawiał z dr. Trzebinskim i obaj postanowili, że ciała należy jednak spalić. Ponownie pojechałem do krematorium, gdzie powiedziałem więźniom, że mogą kontynuować. Wtedy więźniowie powiedzieli mi, że wśród zwłok było około dwudziestu ciał dzieci.”[29]
Koniec wojny i karne ściganie sprawców
Kiedy wieczorem 2 maja 1945 roku pierwsi brytyjscy żołnierze wkroczyli na teren byłego obozu koncentracyjnego Neuengamme, nic już nie wskazywało na popełnione tam zbrodnie. W czasie od ewakuacji obozu do 2 maja komendant Pauly kazał spalić prawie 400 kilogramów akt. Obozowe baraki zostały wysprzątane i wybielone, szubienicę rozebrano i spalono, a na budynku krematorium powieszono tablicę z napisem „Desinfektionsraum” (pomieszczenie dezynfekcyjne). „Nikogo tam już nie było” – odnotowała później Wspólnota Obozowa Neuengamme (Lagergemeinschaft Neuengamme).[30] Natychmiast po wejściu do obozu Brytyjczycy zaczęto kwaterować tu tzw. „dipisów” (Displaced Persons) i jeńców wojennych. Hamburg znajdował się teraz pod administracją brytyjską. 1 maja Großadmiral Karl Dönitz, głowa państwa niemieckiego po samobójstwie Adolfa Hitlera, nakazał dowódcy Hamburga, generałowi majorowi Alwinowi Wolzowi, opuścić miasto bez walki. Wolz przekazał miasto brytyjskiemu generałowi brygady, Douglasowi Spurlingowi, 3 maja.
W tym samym czasie główne dowództwo Brytyjskiej Armii Renu utworzyło I Zespół Śledczy ds. Zbrodni Wojennych (War Crimes Investigation Team No. 1), którego zadaniem było zbadanie zbrodni popełnionych w wyzwolonym 15 kwietnia obozie koncentracyjnym Bergen-Belsen. Nieco później zaczął działać II Zespół (WCIT No. 2) badający zbrodnie w obozie koncentracyjnym Neuengamme. W skład zespołu wchodziło czterech oficerów, w tym kapitan Anton Walter Freud, wnuk psychoanalityka Zygmunta Freuda, który wyemigrował do Wielkiej Brytanii w 1938 roku. Jeszcze w maju Komitet Byłych Więźniów Politycznych Obozu Koncentracyjnego Neuengamme nawiązał kontakt z brytyjskim Secret Service. Początkowo relacje Komitetu na temat zbrodni popełnionych w obozie spotykały się z niedowierzaniem ze strony WCIT. Relacja między Komitetem a WCIT zyskała na zaufaniu dopiero po wspólnej wizycie na terenie obozu i odnalezieniu ukrytych przez więźnia Emila Zulegera dokumentów, jakimi były ostatni raport kwartalny naczelnego lekarza obozowego i księgi zgonów. Współpraca ta zaowocowała ostatecznie wspólnym przygotowaniem procesu.[31]
Duński lekarz dr Henry Meyer – sam przez półtora roku więzień obozu Neuengamme, uwolniony dzięki akcji ratunkowej Szwedzkiego Czerwonego Krzyża – opisał w „Raporcie dla Duńskiego Czerwonego Krzyża” z 6 maja 1945 roku zarówno eksperymenty „medyczne” na więźniach, jak i doświadczenia w zakresie gruźlicy realizowane na dzieciach, podając przy tym ich nazwiska.[32] Z kolei szwedzki lekarz Gerhard Rundberg, który prowadził akcję ratowniczą zainicjowaną przez hrabiego Folke Bernadotte’a, wraz z Meyerem opublikował listę nazwisk w książce „Rapport fra Neuengamme”. O dzieciach, które nagle zniknęły 20 kwietnia, opowiadali także inni ocalali. W związku z tym rozpoczęto konkretne poszukiwania wszystkich osób odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione w obozie koncentracyjnym Neuengamme. Wśród nich byli ci, którzy zlecili zabójstwo dzieci, je popełnili, o nim wiedzieli lub w nim uczestniczyli, czyli: komendant obozu Neuengamme Max Pauly, kierownik obozu Anton Thumann, lekarz dr Kurt Heißmeyer, naczelny lekarz obozu dr Alfred Trzebinski, podoficer raportowy Wilhelm Dreimann, Unterscharführer Johann Frahm, komendant podobozu [Bullenhuser Damm] Oberscharführer Ewald Jauch, Unterscharführer Hans Friedrich Petersen, Adolf Speck odpowiedzialny za nadzór nad blokami i komandami więźniarskimi, Obersturmführer Arnold Strippel oraz Unterscharführer Heinrich Wiehagen.
[29] Zeznanie Wilhelma Gustava Brakego, Recklinghausen, 14.05.1946 r., odpis sporządzony na podstawie fotografii oryginału, [w:] „KZ-Gedenkstätte Neuengamme. Lernwerkstatt. Offenes Archiv”, http://media.offenes-archiv.de/ss2_1_3_bio_2089.pdf
[30] So ging es zu Ende … Neuengamme. Dokumente und Berichte, wyd. Lagergemeinschaft Neuengamme [Związek Ocalałych Obozu Neuengamme], Hamburg 1960, s. 68.
[31] A. Bessmann, M. Buggeln, Befehlsgeber und Direkttäter vor dem Militärgericht. Die britische Strafverfolgung der Verbrechen im KZ Neuengamme und seinen Außenlagern, [w:] „Zeitschrift für Geschichtswissenschaft”, rok 53, zeszyt 6, 2005, s. 526, źródło online: https://www.geschichte.hu-berlin.de/de/bereiche-und-lehrstuehle/dtge-20jhd/dokumente/publikationen/publikationen-buggeln/Befehlsgeber%20und%20Direkttaeter%20vor%20Militaergericht-%20Zfg%202005.pdf
[32] G. Schwarberg, Der SS-Arzt..., 1997, s. 139.