Teilen:

Józef Szajna w Maczkowie

Józef Szajna, 1995
Józef Szajna, 1995

Skazany na życie. Józef Szajna w Maczkowie nad rzeką Ems, w latach 1945-1947

Józef Szajna urodził się 13 marca 1922 r. w Rzeszowie. W tym czasie, po stu dwudziestoletniej nieobecności na mapie Europy i restytucji państwa w wyniku traktatu wersalskiego, samodzielność państwowa Polski trwała od zaledwie czterech lat. W chwili, gdy nadciągające od strony Rzeszy Niemieckiej czarne chmury nazistowskiego reżimu urosły do największych rozmiarów, zapoczątkowując dnia 1 września 1939 r. napaść na Polskę i drugą wojnę światową, Szajna miał siedemnaście lat. „Trzeba wiedzieć“, pisał w 2015 roku jego syn Łukasz, „że tuż przed wojną w sierpniu 1939 r. uczestniczył w ogólnopolskich zawodach pływackich. Był młodzieżowym mistrzem Polski w skokach z trampoliny i wicemistrzem w pływaniu na długie dystanse. Wtedy ta konkurencja to było 400m. Miał młody i zdrowy organizm).“[1] Poza karierą sportową brał czynny udział w działalności patriotycznych organizacji polskich harcerzy. W połowie września 1939 r., gdy było już do przewidzenia, że mimo zaciętego oporu polskich jednostek, nie da się dłużej powstrzymać szybko posuwających się wojsk niemieckich oraz że wkroczenie Armii Czerwonej od wschodu przesądzi o klęsce Polski, Szajna został członkiem paramilitarnej organizacji harcerskiej „Szare szeregi“ i aktywnie uczestniczył w tworzeniu konspiracyjnego ruchu oporu oraz pod kryptonimem „Esjot 25“ brał udział w różnych akcjach sabotażowych.

Szajna, wiedząc o tym, że niebawem zostanie aresztowany, postanowił uciec na Węgry, aby stamtąd dołączyć do polskich oddziałów zbrojnych na emigracji. Kilka prób przedostania się przez „zieloną granicę“ zakończyło się jednak fiaskiem. Dnia 13 marca 1941 roku, w dniu swoich 19 urodzin, został internowany w Słowacji, na terenie utworzonego przez Niemcy na polskich terytoriach okupowanych tak zwanego Generalnego Gubernatorstwa, i przekazany Niemcom. Następnie został umieszczony między innymi w więzieniu Gestapo w Muszynie a po oznaczeniu go jako więźnia politycznego przetrzymywano go w nieludzkich warunkach w Tarnowie. Po niespełna czterech miesiącach waga jego ciała spadła z 78 kilogramów do 46. Dnia 25 lipca 1941 r. został przewieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz. Tam przeżył najokrutniejsze chwile swojego życia, o których później napisał: „Ważę teraz 43 kg, choruję na biegunkę i nazywam się: numer 18729“.[2]

Po nieudanej ucieczce został w roku 1943 w Auschwitz skazany na śmierć. Pierwszym etapem kary, najwyraźniej pomyślanej jako zastraszenie skazanego, było osadzenie go w tak zwanej „Stehzelle“ (cela stania), pomieszczeniu o rozmiarach 90 x 90 centymetrów, bez okien i bez miejsca do spania. Większość więźniów nie przeżyło tej tortury, więc nie musiała też stawać przed plutonem egzekucyjnym. Szajna spędził w niej dwa tygodnie i przeżył. Na krótko przed terminem egzekucji dowiedział się o odroczeniu kary śmierci. Zaraz po tym, fizycznie wycieńczony i otępiały psychicznie, był odsyłany do pracy w różnych przyobozowych komandach roboczych (Arbeitskommando). Stał się naocznym świadkiem chyba najbardziej barbarzyńskiej machiny śmierci w dziejach ludzkości a w obliczu codziennej konfrontacji ze śmiercią innych coraz bardziej cierpiał, coraz bardziej pogłębiał się jego kompleks ocalenia, który później często określał jako „skazanie na życie“.

 

[1] Łukasz Szajna, list z dnia 15 września 2015 r. skierowany do Porta Polonica

[2] Józef Szajna, Dno, [w:] Teatr, nr 4-6, Warszawa 1992 (pierwsza publikacja w formie rozmowy z K. Tarasiewicz [w:] Miesięcznik pracy twórczej „Radar“, 1970, nr 2-4). Wszystkie przytoczone cytaty pochodzą z publikacji z 1992 r.

Mediathek Sorted

Mediathek
  • Józef Szajna, polski artysta i twórca teatru, był więziony w obozach koncentracyjnych w Auschwitz i Buchenwaldzie. Prawie dwa lata spędził w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems.

    Zdj. nr 1: Józef Szajna, 1995

    Józef Szajna, polski artysta i twórca teatru.
  • Józef Szajna 1939

    Zdj. nr 2 a: Józef Szajna, 1939

    Józef Szajna,1939
  • Józef Szajna (z prawej) w Dębkach nad Bałtykiem, 1939.

    Zdj. nr 2 b: Józef Szajna, 1939

    Józef Szajna (z prawej) w Dębkach nad Bałtykiem, 1939.
  • Harcerz Józef Szajna (z prawej), 1939.

    Zdj. nr 2 c: Józef Szajna, 1939

    Harcerz Józef Szajna (z prawej), 1939.
  • Więzień nr 18729 Józef Szajna w obozie koncentracyjnym Auschwitz, 1941.

    Zdj. nr 3: Józef Szajna, 1941

    Więzień nr 18729 Józef Szajna w obozie koncentracyjnym Auschwitz, 1941.
  • List Józefa Szajny z obozu koncentracyjnego Auschwitz, 1943.

    Zdj. nr 4: Józef Szajna, 1943

    List Józefa Szajny z obozu koncentracyjnego Auschwitz, 1943.
  • List Józefa Szajny z obozu koncentracyjnego Auschwitz, 1944.

    Zdj. nr 5: Józef Szajna, 1944

    List Józefa Szajny z obozu koncentracyjnego Auschwitz, 1944.
  • Legitymacja wydana przez Związek Polaków na miasto i okręg Lubeka z dnia 9.10.1945 r. stwierdzająca, że Józef Szajna był więźniem obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie nr 41408.

    Zdj. nr 6: Józef Szajna, 1945

    Legitymacja wydana przez Związek Polaków na miasto i okręg Lubeka z dnia 9.10.1945 r. stwierdzająca, że Józef Szajna był więźniem obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie nr 41408.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1945.

    Zdj. nr 7: Józef Szajna, 1945

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1945.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1945.

    Zdj. nr 8: Józef Szajna, 1945

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1945.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1946.

    Zdj. nr 9: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1946.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1946.

    Zdj. nr 10: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1946.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1946.

    Zdj. nr 11: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1946.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1946.

    Zdj. nr 12: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1946.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1946.

    Zdj nr 13: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems, 1946.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (czwarty z prawej), 1946.

    Zdj nr 14: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (czwarty z prawej), 1946.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (po środku; z lewej: Janusz Urban, z prawej: NN), 1946.

    Zdj nr 15: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (po środku; z lewej: Janusz Urban, z prawej: NN), 1946.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (czwarty z lewej), 1946.

    Zdj. nr 16: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (czwarty z lewej), 1946.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (pierwszy z lewej), 1946.

    Zdj. nr 17: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (pierwszy z lewej), 1946.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (z prawej), 1946.

    Zdj. nr 18: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (z prawej), 1946.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (po środku), 1946.

    Zdj. nr 19: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (po środku), 1946.
  • Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (po środku), 1946.

    Zdj. nr 19 a: Józef Szajna, 1946

    Józef Szajna w Maczkowie (Haren) nad rzeką Ems (po środku), 1946.
  • Józef Szajna (z lewej) i Waldemar Nowakowski w 1948 r. w Krakowie, jako studenci Akademii Sztuk Pięknych.

    Zdj. nr 20: Józef Szajna, 1948

    Józef Szajna (z lewej) i Waldemar Nowakowski w 1948 r. w Krakowie, jako studenci Akademii Sztuk Pięknych.
  • Józef Szajna w Krakowie, 1960.

    Zdj. nr 20 a: Józef Szajna, 1960

    Józef Szajna w Krakowie, 1960.
  • Pogrzeb prof. Karola Frycza w 1963 r. w Krakowie. Po środku: Józef Szajna. Z tyłu po prawej: arcybiskup Krakowa Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II.

    Zdj. nr 20 b: Józef Szajna, 1963

    Pogrzeb prof. Karola Frycza w 1963 r.
  • Józef Szajna w Warszawie, 1987.

    Zdj. nr 20 c: Józef Szajna, 1987

    Józef Szajna w Warszawie, 1987.
  • Józef Szajna w dniu swoich 85. urodzin, 2007.

    Zdj. nr 20 d: Józef Szajna, 2007

    Józef Szajna w dniu swoich 85. urodzin, 2007.
  • Józef Szajna, rzeźba „Drabina do nieba“, 2003, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku.

    Zdl. nr 21: Józef Szajna, 2003

    Józef Szajna, rzeźba „Drabina do nieba“, 2003, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku.
  • Audiodatei

    Józef Szajna - Hörspiel von "COSMO Radio po polsku" auf Deutsch

    In Zusammenarbeit mit "COSMO Radio po polsku" präsentieren wir Hörspiele zu ausgewählten Themen unseres Portals.