Mariaże między polskimi i niemieckimi rodami dynastycznymi Radziwiłłowie: Ludwika Karolina Radziwiłłówna – rok 1681

W 1681 roku Ludwika Karolina Radziwiłłówna (ur. 1667, zm. 1695), córka Bogusława Radziwiłła (ur. 1620, zm. 1669), księcia na Birżach i Dubinkach, generała porucznika wojsk brandenburskich i generalnego namiestnika Prus Książęcych, poślubia Ludwika Leopolda Hohenzollerna [niem. Ludwig von Brandenburg] (ur. 1666, zm. 1687), księcia i przyszłego margrabiego Brandenburgii.

Ludwika Karolina to wnuczka Janusza Radziwiłła (ur. 1579, zm. 1620), który w 1613 roku poślubił Elżbietę Zofię Hohenzollern [niem. Elisabeth Sophie von Brandenburg] (ur. 1589, zm. 1629). Jej rodzicami są Bogusław Radziwiłł, jedyny żyjący spadkobierca Janusza, i jego żona oraz kuzynka pierwszego stopnia, Anna Maria Radziwiłłówna (ur. 1640, zm. 1667)[1]. Dziewczyna jest zatem spokrewniona z Hohenzollernami i dworem brandenburskim oraz, jako jedyne dziecko swoich rodziców, jest jedyną dziedziczką kalwińskiej linii Radziwiłłów na Birżach i Dubinkach; linia ta wygaśnie wraz z jej śmiercią. Ludwika, podobnie jak jej dziadek i ojciec, aktywnie działa na rzecz litewskich kalwinów.

Ludwika Karolina urodziła się 27 lutego 1667 roku w Królewcu, stolicy Księstwa Pruskiego. Jej ojciec, Bogusław Radziwiłł – ze strony matki wnuk margrabiego Jana Jerzego Hohenzollerna [niem. Johann Georg von Brandenburg] (ur. 1525, zm. 1598) – brał udział w II wojnie północnej, konflikcie zbrojnym pomiędzy Szwecją i Polską w latach 1655–1661, walcząc po stronie Szwecji i Brandenburgii. Tym samym przyczynił się do wyzwolenia się Prus spod polskiego lenna i uzyskania suwerenności. W 1657 roku Wielki Elektor Fryderyk Wilhelm I [niem. Friedrich Wilhelm von Brandenburg] (ur. 1620, zm. 1688) mianuje go generalnym namiestnikiem Prus, mając nadzieję na rozszerzenie strefy swoich wpływów na Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Z kolei Radziwiłł łudzi się, że dzięki temu stanowisku uda mu się utrzymać pozycję książęcą na Litwie oraz odzyskać status magnata w Polsce, po tym, jak w tym samym roku król Jan II Kazimierz Waza zmusił go do publicznego ukorzenia się.

Radziwiłł odgrywa ważną rolę również w kolejnych konfliktach, które w zmieniających się konstelacjach toczą między sobą Brandenburgia, Szwecja, Polska i Rosja. W 1665 roku, celem zachowania majątku rodowego, poślubia córkę swojego kuzyna Janusza Radziwiłła (młodszego; ur. 1612, zm. 1655) i jego żony Katarzyny Potockiej (ur. ok. 1616, zm. 1642), dwudziestopięcioletnią Annę Marię Radziwiłł. Niespełna dwa lata później Anna Maria umiera podczas porodu córki Ludwiki Karoliny, a kolejne dwa lata później, w 1669 roku, Bogusław Radziwiłł rozstaje się z tym światem pod Królewcem, doznawszy udaru mózgu podczas podróży. Małżonków pochowano w miejscu spoczynku elektorów Brandeburgii w katedrze w Królewcu (zdjęcie poniżej)[2]. Odtąd dwuletnia Ludwika Karolina będzie wychowywana pod nadzorem licznych opiekunów – Wielkiego Elektora, krewnych z rodziny Radziwiłłów i braci kalwinów – w Królewcu i na dworze w Berlinie.

Rodzice Ludwiki pozostawili córce znaczny majątek i rozległe dobra na Litwie, w tym ponad tysiąc wsi, kilka miast oraz zamki w Birżach (zdjęcie poniżej) i Dubinkach[3]. Wielki Elektor chce, by cały ten majątek trafił w ręce Brandenburgii i Prus poprzez zawarcie małżeństwa z jednym z jego synów, podczas gdy król Polski Jan III Sobieski pragnąłby ożenić z Ludwiką Karoliną swojego syna Ludwika Henryka Jakuba. W 1680 roku elektor Fryderyk Wilhelm wysyła najmłodszego syna z pierwszego małżeństwa z księżniczką Oranii-Nassau Luizą Henriettą Nassau [niem. Luise Henriette von Oranien] (ur. 1627, zm. 1667) do Królewca, gdzie czternastoletni Ludwik Leopold ma poprosić o rękę trzynastoletniej Ludwiki Karoliny. Ich małżeństwo zostaje zawarte w następnym roku, czyli w 1681, w Królewcu. Król Polski grozi konfiskatą majątku Ludwiki Karoliny, a kontrowersyjne dyskusje w Sejmie kończą się ostatecznie wyrażeniem zgody na małżeństwo, pod warunkiem, że Wielki Elektor wypłaci Polsce rekompensatę w wysokości 40 000 talarów.