Strony Pełny tekst

Mariaże między polskimi i niemieckimi rodami dynastycznymi Wazowie: Anna Katarzyna Konstancja Wazówna – rok 1642

Polski król Zygmunt III pochodził po mieczu ze szwedzkiego rodu królewskiego Wazów, a po kądzieli z polskiej dynastii Jagiellonów. On sam miał dwie kolejne żony – Annę Habsburżankę i jej siostrę Konstancję, z którymi doczekał się dwanaściorga dzieci. Tylko trójka z nich dożyła dorosłego wieku. Byli nimi następcy tronu Władysław IV Waza i Jan II Kazimierz Waza oraz ich młodsza siostra Anna Katarzyna Konstancja Wazówna. Kiedy po śmierci Zygmunta trzeba było wydać za mąż jego córkę, od razu znalazł się kandydat do jej ręki. Był nim Filip Wilhelm, z dynastii Wittelsbachów, dla którego małżeństwo z Anną Katarzyną Konstancją było atrakcyjne przede wszystkim z uwagi na jej koligacje rodzinne z dworem cesarskim Habsburgów. Posag panny młodej był bardzo pokaźny, a jego wartość ogromna. Dowodem tego są przedmioty ze ślubnego skarbca, które to bardzo religijne małżeństwo ofiarowało kościołom i klasztorom, a także te, które znajdują się w zbiorach Wittelsbachów w Rezydencji w Monachium (Münchner Residenz). Filip Wilhelm dopiero ze swoją drugą żoną, Elżbietą Amalią Hessen-Darmstadt [niem. Elisabeth Amalie von Hessen-Darmstadt], doczekał się gromadki dzieci – większość z nich związał małżeństwami z przedstawicielami i przedstawicielkami europejskich rodów książęcych, także polskich (patrz Wykaz).

Johann Spilberg (ur. 1619, zm. 1690), Portret Anny Katarzyny Konstancji Wazówny (ur. 1619, zm. 1651), żony hrabiego palatyna Filipa Wilhelma Wittelsbacha, 1648, olej na płótnie, 120,5 x 94,3 cm, nr inw. 6728 (obraz pochodzący z zamku w Neuburgu), obecnie

https://www.sammlung.pinakothek.de/de/artwork/2mxqYBNx8b

W 1642 roku Anna Katarzyna Konstancja Wazówna (ur. 1619, zm. 1651), córka Zygmunta III Wazy (ur. 1566, zm. 1632), króla Polski, wielkiego księcia litewskiego i tytularnego króla Szwecji, poślubia Filipa Wilhelma Wittelsbacha [niem. Philipp Wilhelm von der Pfalz] (ur. 1615, zm. 1690), przyszłego hrabiego palatyna i księcia Palatynatu-Neuburg, księcia Bergu i Jülich oraz elektora Palatynatu.

Anna Katarzyna Konstancja przychodzi na świat 7 sierpnia 1619 roku w Warszawie, jako córka Zygmunta III Wazy (patrz zdj. poniżej) ze szwedzkiego domu królewskiego, w 1587 roku wybranego na króla Polski i wielkiego księcia litewskiego. Zygmunt III Waza ze strony matki wywodzi się z polskiego rodu królewskiego Jagiellonów – jego matka Katarzyna Jagiellonka (ur. 1526, zm. 1583) jest najmłodszą córką króla Polski Zygmunta I Starego (ur. 1467, zm. 1548). Matka Anny Katarzyny Konstancji to druga żona Zygmunta III – austriacka arcyksiężna Konstancja Habsburżanka [niem. Constanze Erzherzogin von Österreich] (ur. 1588, zm. 1631).

Anna Katarzyna Konstancja wychowuje się pod opieką matki na polskim dworze królewskim. Po śmierci matki w 1631 roku opiekę nad nią przejmuje pochodząca z Bawarii ochmistrzyni dworu i metresa króla – Urszula Meyerin (także Meierin, właściwie Gienger von Grünbüchl; ur. 1570, zm. 1635). Aż do pełnoletniości dziewczyna otrzymuje przychody ze starostw brodnickiego, golubskiego i tucholskiego, które wcześniej należały do jej matki. Po śmierci ojca (rok później) Anna Katarzyna Konstancja towarzyszy jego następcy i zarazem swojemu bratu, Władysławowi IV Wazie (ur. 1595, zm. 1648) podczas wszystkich oficjalnych wydarzeń, między innymi: w 1637 roku na jego ślubie z austriacką arcyksiężną Cecylią Renatą Habsburżanką, najmłodszą córką cesarza Ferdynanda II, w 1638 roku podczas jego podróży do Baden i Wiednia oraz w 1639 roku w trakcie jego wizyty na zamku myśliwskim elektora brandenburskiego Jerzego Wilhelma Hohenzollerna [niem. Kurfürst Georg Wilhelm von Brandenburg] w pruskim Ortelsburgu (obecnie Szczytno). Rozmowy na temat zamążpójścia Anny Katarzyny Konstancji są prowadzone od 1637 roku. Pierwszym kandydatem na jej męża jest austriacki arcyksiążę Ferdynand Karol [niem. Erzherzog Ferdinand Karl von Österreich], bratanek cesarza Ferdynanda II i dziedzic Tyrolu, który w 1639 roku ma jednak dopiero jedenaście lat, a poza tym nie dysponuje stosownym majątkiem. Kolejnym kandydatem do jej ręki jest syn elektora Brandenburgii, Fryderyk Wilhelm (ur. 1620, zm. 1688), nazywany Wielkim Elektorem [niem. Friedrich Wilhelm, der Große Kurfürst]. Pod uwagę bierze się również innych niemieckich pretendentów.

Na dworze Palatynatu-Neuburg wielokrotne żeńskie sukcesje oraz bezdzietność księcia Jana Wilhelma z księstwa Jülich-Kleve-Berg [niem. Herzog Johann Wilhelm von Jülich-Kleve-Berg] (ur. 1562, zm. 1609) doprowadziły do trwającego od dziesięcioleci konfliktu spadkowego, w który wmieszani są nie tylko przedstawiciele linii Palatynatu-Neuburg, lecz także rodów Wittelsbachów, Hohenzollernów i Wettynów, i który dotyczy bogatych terytoriów nad dolnym Renem. Celem zażegnania sporu spadkowego pomiędzy księstwami Jülich-Kleve a Brandeburgią, książę Świętego Cesarstwa Rzymskiego Wolfgang Wilhelm Wittelsbach [niem. Reichsfürst Wolfgang Wilhelm von Pfalz-Neuburg] (ur. 1578, zm. 1635) planuje ożenić swojego syna, Filipa Wilhelma Wittelsbacha (patrz zdj. poniżej), z Luise Charlotte (ur. 1617, zm. 1676), najstarszą siostrą elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma Wielkiego Elektora, który od 1640 roku sprawuje władzę w kraju. Za pośrednictwem dworu cesarskiego w Wiedniu, który miał wyrazić zgodę na ewentualne małżeństwo, Filip Wilhelm rozpoczyna rozmowy z dworem pruskim w Królewcu (niem. Königsberg, obecnie Kaliningrad), które zostają przerwane za sprawą Prus. W tym samym czasie w Wiedniu dowiaduje się o zamiarze, z którym nosi się polski dwór, dotyczącym wydania księżniczki Anny Katarzyny Konstancji za któregoś z niemieckich książąt. Ślub z Polką pociągałby za sobą także zbliżenie księstwa palatyńsko-neuburskiego z dworem cesarskim, ponieważ żoną króla Polski, Zygmunta III, jest siostra cesarza Ferdynanda III Habsburga [niem. Ferdinand III.] (ur. 1608, zm. 1657). Filip Wilhelm wraz z ogromną świtą wyrusza natychmiast do Warszawy, gdzie dociera w lutym 1642 roku.