Remigracja czy powrót? Polak z Zagłębia Ruhry wraca do dawnej ojczyzny

Przed domem rodziny Tomczak/Galewsky, Osterfeld, 1929 r.
Przed domem rodziny Tomczak/Galewsky, Osterfeld, 1929 r.

Remigracja czy powrót? Polak z Zagłębia Ruhry wraca do dawnej ojczyzny


Nazywam się Patrick Barteit, urodziłem się w 1972 roku w Oberhausen. Jestem Polakiem z Zagłębia Ruhry. Nie znam języka polskiego. Jeszcze nie. Historia migracji mojej rodziny do Zagłębia Ruhry zaczyna się w 1918 roku w małej wiosce Orkowo, powiat Śrem, Prowincja Poznańska, i prowadzi w roku 2018, po stuleciu pobytu w Oberhausen, przez Warszawę do Olsztyna, tym samym z powrotem do Polski. To historia rodziny Tomczaków. To jest moja historia.

Początek

W roku 1900 w małej wiosce Orkowo nad Wartą urodził się mój pradziadek, Józef Tomczak, jako najstarszy syn Józefa i Stanisławy Tomczaków. Był Polakiem, jak od pokoleń jego rodzice, dziadkowie, pradziadkowie. Dla wszystkich członków rodziny było to oczywistością. W domu rodziny rozmawiało się po polsku, jak w całej wiosce. Wskutek rozbiorów od 1795 roku nie istniało samodzielne państwo polskie. Prowincja Poznańska należała do Prus, język niemiecki był obowiązkowy w szkole i w urzędach. Z przyczyn urzędowych ludność polską określano jako „pruskich obywateli narodowości polskiej”, traktowano jako mniejszość narodową w Prusach, choć stanowiła ona większą część mieszkańców prowincji. Czasy były trudne, brakowało pieniędzy, panowała wielka bieda. Natomiast industrializacja Niemiec od drugiej połowy XIX wieku spowodowała wielki popyt na siłę roboczą. Przede wszystkim Zagłębie Ruhry przyciągało pracowników z Niemiec i z zagranicy. Węgiel i stal obiecywały lepszą przyszłość. W wieku 18 lat Józef Tomczak zdecydował się opuścić rodzinną wieś i wyruszył w drogę do Zagłębia Ruhry – jak setki tysięcy jego polskich rodaków.

Przyjazd

Józef przybył do Zagłębia Ruhry w styczniu 1918 roku i znalazł pracę jako górnik na kopalni „Osterfeld”, należącej do zjednoczenia „Gute-Hoffnung-Hütte” (GHH). W tym czasie Osterfeld było samodzielną gminą w Westfalii, aż do wielkiej reformy terytorialnej nadreńsko-westfalskiego okręgu przemysłowego, gdy 1 sierpnia 1929 roku, po połączeniu Osterfeld ze Sterkrade i (Alt-)Oberhausen powstało nowe miasto na prawach powiatu – Oberhausen im Rheinland. 
Ze względu na znaczną liczbę Polaków w Zagłębiu Ruhry działała tam dobrze zorganizowana społeczność polska, dysponująca świetną infrastrukturą. Także Józef Tomczak znalazł wsparcie i pomocne kontakty w środowisku polskim, dzięki czemu nie był pozostawiony sam sobie. Początkowo młodzi górnicy z zagranicy mieszkali w domach dla kawalerów, zapewnianych przez pracodawcę, albo jako podnajemcy, wynajmując za niewielkie pieniądze pokój wraz wyżywieniem w mieszkaniach osób prywatnych.
Jak prawie wszyscy robotnicy ze wschodu także Józef chciał możliwie szybko zarobić jak najwięcej pieniędzy, aby część dochodów posłać do starej ojczyzny i wesprzeć finansowo rodzinę. Co pozostało, to odkładał na bok. Stale utrzymywał kontakt z domem rodzinnym i z rodzeństwem, mimo znacznej odległości. Szczególnie z siostrą Zofią Stanisławą i bratem Stanisławem prowadził regularną korespondencję. Stanisław odwiedził nawet starszego brata w Osterfeld.

Mediathek
  • Przed domem rodziny Tomczak/Galewsky, Osterfeld, 1929 r.

    Przed domem rodziny Tomczak/Galewsky, Osterfeld, 1929 r.

    Wesele Heleny Galewsky. Rodziny Tomczak, Galewsky, Jankowiak i Kobuczyński przed domem rodziny Tomczak/Galewsky, Ziegelstr. 63b, Osterfeld, 1929 r.
  • Henriette Tomczak on the motorcycle of Antoni Jankowiak in Mellinghofer Str. Oberhausen in the 1940s

    Henriette Tomczak on the motorcycle of Antoni Jankowiak

    Henriette Tomczak on the motorcycle of Antoni Jankowiak in Mellinghofer Str. Oberhausen in the 1940s
  • Józef Tomczak z prawnukiem Patrickiem Barteitem, Osterfeld, 1975 r.

    Józef Tomczak z prawnukiem Patrickiem Barteitem, Osterfeld, 1975 r.

    Józef Tomczak z prawnukiem Patrickiem Barteitem w swoim ogrodzie przy ul. Osterfelder Str. 147, Osterfeld, 1975 r.
  • Zdjęcie rodzinne, Osterfeld, 1930 r.

    Zdjęcie rodzinne, Osterfeld, 1930 r.

    Rodziny Galewsky, Vinc, Tomczak, Jankowiak, Kobuczyński i Biały w domu rodziny Tomczak/Galewsky na ul. Ziegelstr. 63b, Osterfeld, 1930 r.
  • Wesele Henriette Tomczak i Heinza Mlinskiego, 1945 r.

    Wesele Henriette Tomczak i Heinza Mlinskiego, 1945 r.

    Fotografia weselna Henriette Tomczak i Heinza Mlinskiego w domu rodziny Mlinski przy ulicy Kapitän-Lehmann-Str. 13, Bottrop, 31 XII 1945 r.
  • Henriette Tomczak, lata 30. XX w.

    Henriette Tomczak, lata 30. XX w.

    Henriette Tomczak, lata 30. XX w.
  • Maria Galewska, lata 20. XX w.

    Maria Galewska, lata 20. XX w.

    Maria Galewska, lata 20. XX w.
  • W domu rodziny Tomczak/Galewsky, lata 20. XX w.

    W domu rodziny Tomczak/Galewsky, lata 20. XX w.

    Rodziny Galewsky, Kobuczyński, Jankowiak, Vinc i Tomczak w domu rodziny Tomczak/Galewsky przy ulicy Ziegelstrasse 63b, Osterfeld, lata 20. XX w.
  • Jan Józef Tomczak (syn Józefa Tomczaka), 1926 r.

    Jan Józef Tomczak (syn Józefa Tomczaka), 1926 r.

    Jan Józef Tomczak (syn Józefa Tomczaka), 1926 r.
  • Goście weselni na podwórku rodziny Tomczak/Galewsky, Osterfeld, 1929 r.

    Goście weselni na podwórku rodziny Tomczak/Galewsky, Osterfeld, 1929 r.

    Wesele Heleny Galewsky. Rodziny Tomczak, Galewsky, Jankowiak i Kobuczyński przed domem rodziny Tomczak/Galewsky, Ziegelstr. 63b, Osterfeld, 1929 r.
  • Stanisław Tomczak (brat Józefa Tomczaka), 1925 r.

    Stanisław Tomczak (brat Józefa Tomczaka), 1925 r.

    Stanisław Tomczak (brat Józefa Tomczaka), 1925 r.
  • Józef Tomczak w swoim mieszkaniu, lata 40. XX w.

    Józef Tomczak w swoim mieszkaniu, lata 40. XX w.

    Józef Tomczak w swoim mieszkaniu na ulicy Osterfelder Str. 147, Osterfeld, lata 40. XX w.
  • Henriette Tomczak (córka Józefa Tomczaka), Osterfeld, lata 30. XX w.

    Henriette Tomczak (córka Józefa Tomczaka), Osterfeld, lata 30. XX w.

    Henriette Tomczak (córka Józefa Tomczaka), Osterfeld, lata 30. XX w.
  • Tył domu na osiedlu Stemmersberg przy ul. Ziegelstraße, Osterfeld, 2018 r.

    Tył domu na osiedlu Stemmersberg przy ul. Ziegelstraße, Osterfeld, 2018 r.

    Tył domu na osiedlu Stemmersberg przy ul. Ziegelstraße, Osterfeld, 2018 r.
  • Patrick Barteit przed rodzinnym domem Tomczaków/Galewskych, Osterfeld, 2018 r.

    Patrick Barteit przed rodzinnym domem Tomczaków/Galewskych, Osterfeld, 2018 r.

    Patrick Barteit przed rodzinnym domem Tomczaków/Galewskych, przy ul. Ziegelstr. 63b, Osterfeld, 2018 r.
  • Patrick Barteit przed rodzinnym domem Tomczaków/Galewskych, Osterfeld, 2018 r.

    Patrick Barteit przed rodzinnym domem Tomczaków/Galewskych, Osterfeld, 2018 r.

    Patrick Barteit przed rodzinnym domem Tomczaków/Galewskych, przy ul. Ziegelstr. 63b, Osterfeld, 2018 r.
  • Patrick Barteit przed byłą kopalnią „Osterfeld“, Osterfeld, 2018 r.

    Patrick Barteit przed byłą kopalnią „Osterfeld“, Osterfeld, 2018 r.

    Patrick Barteit przed bramą wejściową do byłej kopalni „Osterfeld”, Osterfeld, 2018 r.
  • Na terenie byłej kopalni „Osterfeld“, Osterfeld, 2018 r.

    Na terenie byłej kopalni „Osterfeld“, Osterfeld, 2018 r.

    Patrick Barteit na terenie byłej kopalni „Osterfeld“, Osterfeld, 2018 r.
  • Akt urodzenia Józefa Tomczaka

    Akt urodzenia Józefa Tomczaka

    Akt urodzenia Józefa Tomczaka