The translation in this language is unfortunately not available at present.

Polskie groby na cmentarzu Am Perlacher Forst w Monachium

Cmentarz Am Perlacher Forst, Monachium
Cmentarz Am Perlacher Forst, Monachium, 2018.

Cmentarz i jego historia

 

Z związku ze stałym wzrostem ludności Monachium pod koniec lat 20. XX wieku zaczęło brakować miejsc na istniejących cmentarzach. Jeden z nich, cmentarz wschodni już w 1929 roku był przepełniony. Na nową nekropolię wybrano działkę przy ulicy Schwanseestrasse o powierzchni 100 ha. Miała pomieścić do 100 tys. grobów. W pobliżu leżało więzienie Stadelheim. Jednak między należącymi do niego budynkami a terenem nowego cmentarza istniał wtedy szeroki pas ziemi, co przekonało ostatecznie planistów do tej właśnie lokalizacji. Realizację projektu powierzono miejskiemu radcy budowlanemu Hermanowi Leitenstorferowi. Cmentarz miał być w założeniu największym i najładniejszym w Monachium. W centrum cmentarza wybudowano kaplicę. Od niej odchodziły promieniście alejki, obramowane żywopłotami. Na obrzeżach posadzono także drzewa. Integrowały one założenie z pobliskim lasem, od którego zaczerpnięto nazwę nowej nekropolii.

Cmentarz otwarto 1 lutego 1931 roku, choć założenie nie było jeszcze w pełni zrealizowane. Kaplica miała powstać dopiero dwa lata później. Początkowo chowano na cmentarzu robotników i biedotę miejską. Otwarcie cmentarza zbiegło się z przejęciem władzy przez nazistów i rozpoczęciem politycznych represji. W sąsiednim więzieniu Stadelheim do 1945 r. wykonano wyroki śmierci na ponad 1200 osobach (do dzisiaj dokładna liczba nie jest znana). Część straconych osób pochowano w anonimowych masowych grobach. Nic nie miało przypominać o nich. Ciała części ofiar przekazywano do instytutów anatomicznych.

 

Stadelheim

 

Więzienie Stadelheim powstało jeszcze pod koniec XIX wieku. Od 1942 roku było jednym z centralnych miejsc straceń Trybunału Ludowego (wyroki wykonywano dotąd w Berlinie Ploetzensee, jednak z powodu wzrostu liczby skazanych na najwyższy wymiar kary, jej wykonywanie postanowiono zdecentralizować). Więzienie Stadelheim obejmowało południowo-wschodnie Niemcy oraz część terenów okupowanych. Pod koniec II wojny na cmentarz trafiło ponad 4 tys. urn z prochami, głównie ofiar obozu koncentracyjnego w Dachau. Na początku stycznia cmentarz uległ częściowemu zniszczeniu wskutek nalotu bombowego na miasto. Pierwotny promienisty układ został zmieniony także przez rozbudowę więzienia w latach 50. XX w. 

 

Gaje honorowe i miejsca pamięci

 

Po II wojnie światowej postanowiono odbudować cmentarz, a w miejscach pochówku ofiar III Rzeszy stworzyć gaje honorowe (Ehrenhain) oraz miejsca pamięci. Dla nadania nowego znaczenia nekropolii ważnym okazało się sąsiedztwo więzienia Stadelheim. Wśród straconych w nim byli także członkowie antynazistowskiej grupy opozycyjnej „Biała Róża“, których także pochowano na tym cmentarzu.

 

Ofiary obozu koncentracyjnego Dachau

 

W pierwszym gaju honorowym (Ehrenhain) utworzonym w 1950 roku decyzją rady miejskiej złożono urny ofiar obozu koncentracyjnego Dachau. Po spaleniu ciał w krematorium obozowym, urny grzebano na różnych cmentarzach monachijskich. Wśród zmarłych więźniów byli Niemcy, Austriacy, Czesi, Polacy, a także obywatele ZSRR, Francji i Holandii. Stworzono 44 pola, w których umieszczono po 96 urn. Każde pole oznaczono pamiątkowym kamieniem. W centrum zbudowano fontannę, ozdobioną mozaikami i kamieniem nadziei. Gaj obsadzono lipami, które symbolizują praworządność, miłość, pokój i ojczyznę. Na umieszczonym przy wejściu kamieniu podano liczbę 4092 ofiar. 

Zabici w więzieniu

 

Cztery lata później, w 1954 roku, stworzono drugi gaj. Złożono w nim ciała 93 zabitych w więzieniu Stadelheim, których wcześniej pochowano w różnych miejscach na cmentarzu. Na kamieniu odsłoniętym w 1996 roku umieszczono nazwiska wszystkich ofiar. Pochowano tam m.in. robotnika przymusowego, Henryka Pecaka, którego skazano za słuchanie wiadomości BBC w języku polskim. Innym skazanym był Jan Hebda, który wraz z dwoma innym Polakami uciekł, by dotrzeć do polskiego wojska. Mimo iż udało im się przekroczyć granicę szwajcarską, zostali aresztowani i przekazani niemieckim władzom. Wyrok wykonano w 1943 roku. W tym samym czasie został stracony Waldemar Schidhabel, Polak niemieckiego pochodzenia, który został oskarżony o „zdradę stanu“.

 

Ofiary pracy przymusowej

 

W 1960 roku powstało także miejsce spoczynku robotników przymusowych, jeńców wojennych oraz byłych więźniów obozów koncentracyjnych („Displaced Persons“). Pochowano w nim 1192 osoby z 12 krajów, które zmarły w latach 1942-1946. Po obywatelach byłego ZSRR, Polacy stanowili wśród nich największą grupę (274 osoby). Ponadto pochowano tu obywateli Bułgarii, Rumunii, Węgier, Grecji, Turcji, Francji, Belgii i Holandii. W centrum postawiono pomnik, a w trawie umieszczono kamienne tablice z nazwiskami zmarłych. Całość obsadzono brzozami, które symbolizują życie i zmartwychwstanie.

 

Polscy żołnierze

 

W sąsiedztwie tego miejsca w 1998 roku przeniesiono z krypt monachijskiego Cmentarza Zachodniego trumny 9 polskich żołnierzy zmarłych po wojnie, m.in. członków Brygady Świętokrzyskiej. Spoczęli oni w stworzonej w tym celu oddzielnej kwaterze. W uroczystościach wzięli udział przedstawiciele konsulatu oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Na granitowej płycie zwieńczonej orłem widnieje napis: Tu spoczywają polscy żołnierze zmarli w drodze do Ojczyzny. Cześć Ich pamięci.

 

Krzysztof Ruchniewicz, marzec 2018 r.

 

Literatura:

Irene Stuiber, Hingerichtet in München-Stadelheim. Opfer nationalsozialistischer Verfolgung auf dem Friedhof am Perlacher Forst, Kulturreferat der Landeshauptstadt München, 2004;

Internet:

Friedhof Perlacher Forst, „Fundacja Polsko-Niemieckie Pojednanie” (ostatni dostęp: 13.03.2018). Tam też wykaz nazwisk polskich żołnierzy, plan cmentarza. (url: http://polskiegroby.pl/s/cmentarz.php?osobaok=13096&cmentarzok=455)

Mediathek Sorted

Media library
  • The Cemetery Am Perlacher Forst, Munich

    View of the Cemetery Am Perlacher Forst, Munich
  • Grave of Sophie and Hans Scholl

    Grave of Sophie and Hans Scholl. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich
  • Grave of the victims of the Dachau concentration camp

    Grave of the victims of the Dachau concentration camp, Cemetery Am Perlacher Forst, Munich
  • Memorial stone for the 4092 buried victims of the Dachau concentration camp

    Memorial stone for the 4092 buried victims of the Dachau concentration camp, Am Perlacher Forst cemetery, Munich
  • Memorial at the Cemetery Am Perlacher Forst, Munich

    Memorial in memory of murdered forced laborers, prisoners of war and former concentration camp inmates, Am Perlacher Forst cemetery, Munich
  • Granite plate commemorating the fallen Polish soldiers

    Granite plate commemorating the fallen Polish soldiers, topped with an eagle. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich
  • Das Gefängnis Stadelheim

    Das Gefängnis Stadelheim am Friedhof Am Perlacher Forst, München.
  • Grave of the murder victims of Dachau concentration camp

    Grave of the murder victims of Dachau concentration camp at the Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • View of the cemetery, on the right side the chapel

    View of the cemetery, on the right side the chapel. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • View of the chapel

    View of the chapel. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • A freestanding monument

    A freestanding monument. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich
  • View of the chapel

    View of the chapel. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • Graves of the members of the White Rose

    Graves of the members of the White Rose: Sophie and Hans Scholl (the Scholl siblings) and Christoph Probst at the Cemetery Am Perlacher Forst, Munich
  • Grave of 96 murdered inmates of Stadelheimer prison

    Grave of 96 murdered inmates of Stadelheimer prison. On the stone uncovered in 1996, the names of all the victims were displayed. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • The names of the 96 murdered prisoners of the prison Stadelheim

    The names of the 96 murdered prisoners of the prison Stadelheim. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • Grave of the murdered of Dachau concentration camp

    Grave of the murdered of Dachau concentration camp at the Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • Grave of the murdered of Dachau concentration camp

    Memorial stone: Grave of the murdered of Dachau concentration camp in the Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • Memorial for the murdered

    Memorial for Forced Laborers, Prisoners of War and former Displaced Persons. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • Memorial for the murdered

    Memorial for Forced Laborers, Prisoners of War and former Displaced Persons. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • Memorial for forced laborers, prisoners of war and former concentration camp inmates

    Memorial for forced laborers, prisoners of war and former concentration camp inmates (Displaced Persons) at the cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • Granite plate commemorating Polish soldiers

    Granite plate commemorating Polish soldiers topped with an eagle. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • Granite plate commemorating the Polish soldiers

    Granite plate commemorating the Polish soldiers.The grave in the background. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • Grave of Polish soldiers

    Grave of Polish soldiers. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • Grave of 96 people who were murdered in Stadelheim prison

    Grave of 96 people who were murdered in Stadelheim prison. Cemetery Am Perlacher Forst, Munich.
  • View of the chapel

    View of the chapel, Cemetery at the Perlacher Forst, Munich