Teilen:

O polskiej braci górniczej, „polskich kopalniach“ i robotnikach ze Wschodu – 100 lat obecności polskiej siły roboczej w Bochum (1871-1973)

Napis „Bank Robotników e.G.m.b.H.“ na budynku przy ulicy Am Kortländer.
Napis „Bank Robotników e.G.m.b.H.“ na budynku przy ulicy Am Kortländer.
Wstęp
 

Dziś miasto „na głębokim zachodzie“, już dawno nie jest, jak mówią słowa kultowego utworu Bochum piosenkarza Herberta Grönemeyera, „całkiem szare od pracy“, aczkolwiek górnictwo oraz związane z nim zmiany gospodarcze i demograficzne nadal stanowią ważny rozdział w dziejach miasta. Dynamiczna industrializacja drugiej połowy XIX w. na terenie Zagłębia Ruhry, wtedy znanego pod nazwą „Nadreńsko-Westfalskiego Okręgu Przemysłowego“ (Rheinisch-Westfälisches Industriegebiet), stała się także początkiem ważnego procesu polskiej migracji wewnętrznej ze wschodu Rzeszy Niemieckiej na jej zachód. W tym czasie, polskojęzyczni obywatele Prus masowo przemieszczali się ze wschodnich terenów Rzeszy do dzisiejszego Zagłębia Ruhry, głównie w celu podjęcia pracy w górnictwie, tworząc tam grupę ludności określaną mianem „Ruhrpolen“ – Polacy z Zagłębia Ruhry.

Jednak o tym, że Bochum było kiedyś ośrodkiem życia kulturalnego polskich imigrantów, można przekonać się już tylko w niewielu miejscach w mieście: zwietrzały napis na fasadzie budynku przy ulicy Am Kortländer świadczy o dawnym istnieniu polskiego Banku Robotniczego (patrz zdj. nr 1 i 2), z kolei tablica w Bochum-Dahlhausen informuje o polskiej emigracji zarobkowej i jej bogatym życiu stowarzyszeniowym za czasów Cesarstwa Niemieckiego (patrz zdj. nr 3), a Polska Misja Katolicka w Bochum działająca przy kościele św. Józefa do dziś koordynuje duszpasterstwo dla polskojęzycznych parafian z Bochum i okolicy oraz organizuje regularne Msze Święte (patrz zdj. nr 4 i 5). Ale obecność polskiej siły roboczej w Bochum i w Zagłębiu Ruhry nie ogranicza się li tylko do okresu industrializacji: pozostała ona w Rzeszy Niemieckiej przez wiele dziesięcioleci, przeżywała najczarniejsze rozdziały niemieckiej historii, między innymi podczas obu wojen w charakterze robotników przymusowych, i po wojnie pracowała w różnych sektorach gospodarki Republiki Federalnej Niemiec. Do dziś stanowi ona integralną część zróżnicowanego społeczeństwa niemieckiego.

Jak na przestrzeni dziesięcioleci kształtowała i zmieniała się obecność polskiej siły roboczej w Bochum? Próba udzielenia odpowiedzi na to pytanie jest przedmiotem niniejszego artykułu, który, przy okazji jubileuszu 700-lecia miasta, pozwala spojrzeć na około 100 lat jego historii: od przybycia pierwszych polskich imigrantów do Zagłębia Ruhry po utworzeniu cesarstwa w 1871 roku do zamknięcia ostatniej kopalni w Bochum w 1973 roku.

Mediathek Sorted

Mediathek
  • Napis „Bank Robotników e.G.m.b.H.“ na budynku przy ulicy Am Kortländer.

    Zdj. nr 1: „Bank Robotników“

    Napis „Bank Robotników e.G.m.b.H.“ na budynku przy ulicy Am Kortländer.
  • Napis „Bank Robotników e.G.m.b.H.“ na budynku przy ulicy Am Kortländer (zbliżenie).

    Zdj. nr 2: „Bank Robotników“ (zbliżenie)

    Napis „Bank Robotników e.G.m.b.H.“ na budynku przy ulicy Am Kortländer (zbliżenie).
  • Tablica Urzędu Miasta Bochum informująca o polskiej emigracji zarobkowej z czasów Cesarstwa Niemieckiego wraz ze zdjęciem członków towarzystwa św. Józefa w Bochum-Dahlhausen.

    Zdj. nr 3: Tablica informacyjna o polskiej emigracji zarobkowej z czasów Cesarstwa Niemieckiego

    Tablica Urzędu Miasta Bochum informująca o polskiej emigracji zarobkowej z czasów Cesarstwa Niemieckiego wraz ze zdjęciem członków towarzystwa św. Józefa w Bochum-Dahlhausen.
  • Kościół św. Józefa przy ulicy Stühmeyerstraße.

    Zdj. nr 4: Kościół św. Józefa

    Kościół św. Józefa przy ulicy Stühmeyerstraße.
  • Krucyfiks z napisem w języku polskim przed kościołem św. Józefa przy ulicy Stühmeyerstraße.

    Zdj. nr 5: Krucyfiks z napisem w języku polskim

    Krucyfiks z napisem w języku polskim przed kościołem św. Józefa przy ulicy Stühmeyerstraße.
  • Dzwon ze stali lanej „Związku Bochumskiego“ (Bochumer Verein) wykonany na Paryską Wystawę Światową w 1867 roku, znajdujący się obecnie przed ratuszem miasta Bochum przy placu Willy-Brandt-Platz.

    Zdj. nr 6: Dzwon stalowy „Związku Bochumskiego“

    Dzwon ze stali lanej „Związku Bochumskiego“ (Bochumer Verein) wykonany na Paryską Wystawę Światową w 1867 roku, znajdujący się obecnie przed ratuszem miasta Bochum przy placu Willy-Brandt-Platz.
  • Zdjęcie z manifestacji pod kopalnią Hannibal w Bochum z 1943 roku.

    Zdj. nr 7: Manifestacja pod kopalnią Hannibal, 1943

    Zdjęcie z manifestacji pod kopalnią Hannibal w Bochum z 1943 roku.
  • Baraki dla robotnic i robotników przymusowych z czasów II wojny światowej w Bochum-Bergen przy ulicy Bergener Straße.

    Zdj. nr 8: Baraki dla robotnic i robotników przymusowych

    Baraki dla robotnic i robotników przymusowych z czasów II wojny światowej w Bochum-Bergen przy ulicy Bergener Straße.
  • Baraki dla robotnic i robotników przymusowych z czasów II wojny światowej w Bochum-Bergen przy ulicy Bergener Straße.

    Zdj. nr 9: Baraki dla robotnic i robotników przymusowych

    Baraki dla robotnic i robotników przymusowych z czasów II wojny światowej w Bochum-Bergen przy ulicy Bergener Straße.
  • Stolperschwelle („próg pamięci“) przy skrzyżowaniu ulic Kohlenstraße / Obere Stahlindustrie z tabliczką informującą o byłym podobozie koncentracyjnym.

    Zdj. nr 10: Stolperschwelle („próg pamięci“)

    Stolperschwelle („próg pamięci“) przy skrzyżowaniu ulic Kohlenstraße / Obere Stahlindustrie z tabliczką informującą o byłym podobozie koncentracyjnym.
  • Osada „Dahlhauser Heide“ w Bochum-Hordel.

    Zdj. nr 11: Osada „Dahlhauser Heide“

    Osada „Dahlhauser Heide“ w Bochum-Hordel.
  • Koło maszyny wyciągowej w osadzie „Dahlhauser Heide“, ufundowane przez IGBE-Ortsgruppe Oberhordel oraz Förderverein Hannover dla upamiętnienia górnictwa w Hordel.

    Zdj. nr 12: Koło wyciągowe w osadzie „Dahlhauser Heide“

    Koło maszyny wyciągowej w osadzie „Dahlhauser Heide“, ufundowane przez IGBE-Ortsgruppe Oberhordel oraz Förderverein Hannover dla upamiętnienia górnictwa w Hordel.
  • Siedziba Centrum Dokumentacji Kultury i Historii Polaków w Niemczech Porta Polonica przy ulicy Am Rübenkamp 4.

    Zdj. nr 13: Domy robotnicze

    Siedziba Centrum Dokumentacji Kultury i Historii Polaków w Niemczech Porta Polonica przy ulicy Am Rübenkamp 4.
  • Malakowturm (Wieża Malakowa) wraz z przyległą maszynownią kopalni Hannover / LWL-Industriemuseum Zeche Hannover (Westfalskie Muzeum Przemysłowe Kopalnia Hannover) w Bochum-Hordel.

    Zdj. nr 14: LWL-Industriemuseum Zeche Hannover

    Malakowturm (Wieża Malakowa) wraz z przyległą maszynownią kopalni Hannover / LWL-Industriemuseum Zeche Hannover (Westfalskie Muzeum Przemysłowe Kopalnia Hannover) w Bochum-Hordel.
  • Były obóz koncentracyjny przy Brüllstraße w Bochum, zdjęcie z 19 czerwca 1950 r.

    Zdj. nr 15: Były obóz koncentracyjny przy Brüllstraße w Bochum, zdjęcie z 19 czerwca 1950 r.

    Były obóz koncentracyjny przy Brüllstraße w Bochum, zdjęcie z 19 czerwca 1950 r.
  • Były obóz koncentracyjny przy Brüllstraße w Bochum, 1954 r.

    Zdj. nr 16: Były obóz koncentracyjny przy Brüllstraße w Bochum, 1954 r.

    Były obóz koncentracyjny przy Brüllstraße w Bochum, 1954 r.
  • Były obóz koncentracyjny przy Brüllstraße w Bochum, 1954 r., zdjęcie z 5 lutego 1954 r.

    Zdj. nr 17: Były obóz koncentracyjny przy Brüllstraße w Bochum, 1954 r., zdjęcie z 5 lutego 1954 r.

    Były obóz koncentracyjny przy Brüllstraße w Bochum, 1954 r., zdjęcie z 5 lutego 1954 r.
  • Der verblichene Schriftzug Bank „Robotników eGmbH” erinnert an die Vergangenheit des Viertels als Zentrum polnischer Institutionen im Ruhrgebiet.

    Schriftzug Bank „Robotników eGmbH”, Dom Polski in Bochum

    Der verblichene Schriftzug Bank „Robotników eGmbH” erinnert an die Vergangenheit des Viertels als Zentrum polnischer Institutionen im Ruhrgebiet.
  • Der verblichene Schriftzug Bank „Robotników eGmbH” erinnert an die Vergangenheit des Viertels als Zentrum polnischer Institutionen im Ruhrgebiet.

    Schriftzug Bank „Robotników eGmbH”

    Der verblichene Schriftzug Bank „Robotników eGmbH” erinnert an die Vergangenheit des Viertels als Zentrum polnischer Institutionen im Ruhrgebiet.