Teilen:

Słowa są muzyką – Język jest głosem: Polityczny teatr chórowy Marty Górnickiej

Marta Górnicka
Marta Górnicka

Profesjonalni i amatorscy aktorzy jak i aktorki, dzieci i dorośli, ludzie z historią migracyjną i bez takowej – starzy i młodzi, niepełnosprawni i pełnosprawni, o różnych poglądach religijnych czy politycznych a także o różnym pochodzeniu etnicznym: Marta Górnicka ściąga do swojego chóralnego spektaklu „DAS GRUNDGESETZ“ (Ustawa Zasadnicza) 50 berlińczyków ze środowisk o różnorodnym tle społecznym. Jego prapremiera odbywa się na openerowej scenie przed Bramą Brandenburską w dniu 3 października 2018 roku – Dniu Jedności Niemiec. I tak, w zgiełku obchodów niemieckiego święta narodowego, nagle rozlegają się fanfary a członkowie chóru ustawiają się w tle.

Pojedynczy głos rozpoczyna recytację preambuły niemieckiej Ustawy Zasadniczej, kolejny dołącza się w momencie, gdy pada słowo „dem Frieden“ (pokojowi). Następny fragment, zawierający frazę „das gesamte deutsche Volk“ (cały Naród Niemiecki), rozbrzmiewa wielogłosowo, obejmując cały zespół. Centralna teza Marty Górnickiej ujawnia się najpóźniej w libretcie i głosi, iż niemiecka konstytucja nie jest przedmiotem etnicznie homogenicznej społeczności, lecz heterogenicznej wspólnoty jednostek. W dalszej części tego chóralnego widowiska następuje rytmiczna deklamacja kolejnych fragmentów niemieckiej Ustawy Zasadniczej: czasami w ruchu, innym razem do publiczności, na jeden, dwa lub kilka głosów i przez cały czas z wielką, odpowiednią dla poruszanych tematów powagą – dla nietykalnej godność, wolności religijnej, wolności poglądów, równouprawnienia mężczyzn i kobiet, prawa azylu dla ofiar prześladowań politycznych, prawa do oporu … Zgodnie z tym, co inicjator przedstawienia, berliński Maxim Gorki Theater, zapowiada w programie spektaklu, tekst niemieckiej Konstytucji jest podczas całej inscenizacji poddawany działaniu ogromnych sił: Górnicka ­­–, stojąca cała w czerni przed sceną, energicznie gestykulująca rękami, dyrygująca na żywo swoim chórem, – dzieli oraz przydziela kolejne frazy, rozbija pojedyncze zdania na kilka głosów i każe je deklamować, jednocześnie i z pełną ekscytacją, akcentuje pojedyncze słowa i nakazuje je energicznie powtarzać, niemalże wbijać do głowy, rozciąga je lub nadaje im rytm. Jest to swoisty chóralny test stresu, performatywna próba wytrzymałości nosząca podpis jej twórczyni.

Nowatorstwo artystyczne i silne treści polityczne spektakli realizowanych z półprofesjonalnymi zespołami sprawiły, że polska reżyserka, wokalistka i specjalistka od teatru chórowego cieszy się międzynarodowym uznaniem i w ostatnich latach stała się prawdziwym eksportowym hitem kulturalnym z Polski. Marta Górnicka, urodzona w 1975 roku we Włocławku, zdobywała wykształcenie na Wydziale Reżyserii Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza, na warszawskim Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina oraz w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie. Od 2009 roku, dzięki wsparciu Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego, opracowywała własną metodę treningu wokalno-aktorskiego – treningu głosu i ciała, by w 2010 roku stworzyć innowacyjny „Chór Kobiet“, który tworzy 25 kobiet w różnym wieku i różnych zawodów. Na sukces tych prac nie trzeba było długo czekać: W tym samym roku reżyserka pokazała swoją pierwszą inscenizację „Tu mówi chór“, w której daje wyraz frustracji kilku pokoleń wynikającej ze stereotypowego postrzegania kobiet w zachodnich społeczeństwach konsumpcyjnych oraz ideału kobiecości głoszonego w religiach chrześcijańskich. Rok później zaprezentowała chóralny spektakl „Magnificat“, krytykę roli kobiety w przeważająco katolickim polskim społeczeństwie, za który w 2012 roku otrzymała główną nagrodę na „Europejskim Festiwalu Młodych Reżyserów Fast Forward“ w Staatstheater Braunschweig w Brunszwiku. Dla tego samego teatru przygotowała swój pierwszy spektakl w języku niemieckim: „M(OTHER) COURAGE“, na kanwie tekstu Bertolta Brechta, wprowadzając go w najnowszą polityczną rzeczywistość; jego premiera odbyła się w 2015 roku. Kolejnym przedstawieniem jest „KONSTYTUCJA NA CHÓR POLAKÓW“ z 2016 roku. Na nim będzie bazowała inscenizacja niemieckiego odpowiednika „DAS GRUNDGESETZ“. Rok później, w berlińskim Maxim Gorki Theater, odbyła się premiera spektaklu „HYMN DO MIŁOŚCI“ (w języku polskim), w którym reżyserka rozprawia się z narastającym w jej ojczyźnie i w Europie nacjonalizmem. W 2018 roku Górnicka debiutuje w monachijskim teatrze Münchner Kammerspiele spektaklem w jej reżyserii „JEDEM DAS SEINE. EIN MANIFEST“ (Każdemu, co mu się należy. Manifest), którego centralnymi tematami są neofaszyzm oraz antyfeministyczna reakcja na ciało kobiety.

 

[1] Tekst Preambuły Ustawy Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec został nieco zmieniony na cele performance‘u. Przytoczony tu cytat pochodzi z wersji tekstu zmodyfikowanej przez reżyserkę. W oryginale ten sam fragment brzmi następująco: „Im Bewußtsein seiner Verantwortung vor Gott und den Menschen, von dem Willen beseelt, als gleichberechtigtes Glied in einem vereinten Europa dem Frieden der Welt zu dienen, hat sich das deutsche Volk kraft seiner verfassungsgebenden Gewalt dieses Grundgesetz gegeben.“ [Mając świadomość swojej odpowiedzialności przed Bogiem i ludźmi, kierowany wolą, by jako równoprawny członek zjednoczonej Europy służyć pokojowi na świecie, Naród Niemiecki mocą swojej władzy ustrojodawczej przyjął niniejszą Ustawę Zasadniczą. - Tłumaczenie za: Ustawa Zasadnicza Republiki Federalnej Niemiec z dnia 23 maja 1949 r., tłumaczenie Bogusław Banaszak i Agnieszka Malicka, (w:) Konstytucje państw Unii Europejskiej, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011]