Józef Brandt

Bolesław Szańkowski (1871/1873-1953), Portret Józefa Brandta, 1910, olej na płótnie, 162 x 112 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw. MP 961
Bolesław Szańkowski (1871/1873-1953), Portret Józefa Brandta, 1910, olej na płótnie, 162 x 112 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw. MP 961

Józef Brandt – polski książę malarstwa w Monachium

 

We wcześniejszych stuleciach pracownie artystek i artystów stanowią wierne odzwierciedlenie ich pozycji społecznej. Kto jest jeszcze młody bądź nie odniósł sukcesu artystycznego i finansowego musi, podobnie jak Marcello i Rodolfo w operze Giacoma Pucciniego „Cyganeria“, zadowolić się zimną jak psiarnia mansardą ponad dachami wielkiego miasta. Konkluzja opery, której akcja rozgrywa się w 1830 roku a prapremiera miała miejsce w 1896 roku, sugeruje, że na końcu artyści, których piece pozostają zimne, powinni być przygotowani na śmierć, której symbolem jest umierająca na gruźlicę wielka miłość Rodolfo - Mimi. Z kolei pracownie artystów odnoszących sukcesy, to nie tylko ich codzienne miejsce pracy, to także miejsce, w którym goszczą swoich uczniów, kolegów i kolekcjonerów, w którym pojawiają się także wysoko postawione osobistości oraz podróżni z różnych zakątków świata. Sławnym tego przykładem jest pracownia wiedeńskiego malarza historycznego Hansa Makarta (1840-1884), który po powrocie z Rzymu do Wiednia w 1872 roku urządza atelier malarskie, wystawnie dekorując je ciężkimi ściennymi kilimami i kunsztownie rzeźbionymi, wysokimi meblami, dywanami, przedmiotami z mosiądzu, antykami, bronią i ogromnymi bukietami z suszonych kwiatów i liści palmowych. Tam właśnie przyjmuje austriacką cesarzową Elżbietę, organizuje przyjęcia a popołudniami udostępnia ją turystom.

Nie jest więc przypadkiem, że trzy lata później w Monachium podobną pracownię otwiera polski malarz Józef Brandt (zdj. nr 1), z uwagi na swoje szlacheckie pochodzenie nazywany Josefem (niekiedy także Josephem) von Brandtem, który, tworząc dwanaście lat dramatyczne obrazy przedstawiające konnych jeźdźców, batalie i kozackich bojowników, osiągnął w stolicy królestwa Bawarii wysoki prestiż społeczny. Brandt i Makart są prawie rówieśnikami i obaj studiowali u tego samego profesora. Makart przychodzi na świat w 1840 roku w Salzburgu, a w 1860 roku, po zaliczeniu pierwszych semestrów na wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych, przenosi się do Monachium, by studiować na Akademie der Bildenden Künste (Akademia Sztuk Pięknych) u malarza historycznego Carla Theodora von Piloty'ego (1826-1886). Brandt zaś, rocznik 1841, wstępuje na monachijską akademię w 1863 roku, po studiach inżynieryjnych w Paryżu, i nieco później studiuje pod kierunkiem Piloty'ego, przede wszystkim jednak w prywatnej pracowni Franza Adama (1815-1886) i na kursach akwareli Theodora Horschelta (1829-1871).

Pracownia Brandta staje się natychmiast publiczną atrakcją. Od lat jej właściciel podczas swoich podróży po Polsce i Ukrainie zbierał rekwizyty i antyki, które służyły mu jako modele do jego obrazów, przejmując je od innych artystów lub zubożałych rodzin szlacheckich i tylko niekiedy płacąc im za nie obrazami.[1] W ten sposób powstała zasobna kolekcja tureckich namiotów, perskich dywanów, antycznych zasłon i tkanin, orientalnych siedzeń i stołów, renesansowych i barokowych mebli, broni polskich husarzy, szabli, pistoletów, siodeł i uprzęży, zbroi, hełmów i tarcz, a także instrumentów muzycznych oraz manekinów w historycznych strojach. Na przełomie 1874 i 1875 artysta wprowadza się do przestronnej pracowni przy Schwanthalerstraße 19, w dzielnicy Ludwigsvorstadt, nieopodal Karlsplatz (Plac Karola) i monachijskiej starówki,[2] w której zebrane artefakty wykorzystuje do jej dekoracji i jako rekwizyty podczas malowania oraz je tam składuje. Pomieszczenie pracowni to przebudowane przez artystę pięciopokojowe mieszkanie na trzecim piętrze nowo wybudowanej kamienicy czynszowej, to miejsce, w którym Brandt będzie pracował przez następne czterdzieści lat.

 

[1] Agnieszka Bagińska, „Atelje jako rzecz malarska“. Pracownia Józefa Brandta przy Schwanthalerstraße 19 w Monachium, [w:] katalog wystawy, Orońsko 2015 (patrz „Literatura przedmiot“), s. 41.

[2] Pierwszy wpis pojawia się w księdze adresowej miasta Monachium na rok 1875 (Adressbuch von München für das Jahr 1875), s. 126. Dostęp w Internecie na stronie Bayerische Staatsbibliothek: http://opacplus.bsb-muenchen.de/title/4273833/ft/bsb11313519?page=5 (dostęp: 01.11.2017 r.). 

Mediathek
  • Art review. The Battle of Vienna 1683.

    Art review. The Battle of Vienna 1683. Oil painting by Joseph Brandt in Munich, in: Deutsche Kunst-Zeitung Die Dioskuren, Year 18, No. 10, Berlin 1873, page 78
  • Józef Brandt, ok. 1875

    Zdj. nr 1: Józef Brandt, ok. 1875

    Autor nieznany: Portret Józefa Brandta, ok. 1875, odbitka albuminowa, 9,9 x 6,2 cm, Biblioteka Narodowa w Warszawie, nr inw.: F646.
  • Józef Brandt w swojej pracowni, 1875/76

    Zdj. nr 2: Józef Brandt w swojej pracowni, 1875/76

    Władysław Szerner (1836-1915): Józef Brandt w swojej pracowni, 1875/76; drzeworyt, rytował Jan Styfi (1841-1921), [w:] Kłosy, 1876, tom XXII, nr 574, s. 405.
  • Pracownia Józefa Brandta, 1875/76

    Zdj. nr 3: Pracownia Józefa Brandta, 1875/76

    Władysław Szerner (1836-1915): Pracownia Józefa Brandta w Monachium, 1875/76; drzeworyt, rytował Paweł Boczkowski (1860-1905), [w:] Tygodnik Ilustrowany, 1876, tom II, nr 52, s. 416 i nast. (fragment)
  • Pracownia Josefa v. Brandta, 1889

    Zdj. nr 4: Pracownia Josefa v. Brandta, 1889

    Carl Teufel (1845-1912): Pracownia J. v. Brandta, [w:] Carl Teufel, Ateliers Münchener Künstler, tom 1, Monachium 1889, tablica 9, bez numeracji
  • Pracownia Josefa v. Brandta, 1889

    Zdj. nr 5: Pracownia Josefa v. Brandta, 1889

    Carl Teufel (1845-1912): Pracownia Josefa von Brandta, 1889, fotografia, odbitka z negatywu szklanego, 18 x 24 cm, Archiwum Fotografii w Marburgu (Bildarchiv Foto Marburg), zdjęcie nr: 121.569, zbiór:...
  • Pochód Lisowczyków, 1863

    Zdj. nr 6: Pochód Lisowczyków, 1863

    Pochód Lisowczyków, 1863, olej na płótnie, 44,5 x 69 cm, wystawiony na aukcji (Agra Art, 2000)
  • Żydzi prowadzący konie, 1865

    Zdj. nr 7: Żydzi prowadzący konie, 1865

    Żydzi prowadzący konie na targ, ok. 1865, olej na desce, 21 x 43,3 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: MP 5548
  • Żydzi jadący na jarmark, 1865

    Zdj. nr 8: Żydzi jadący na jarmark, 1865

    Polnische Bauerngespanne (dosł.: Polskie zaprzęgi chłopskie; właśc.: Żydzi jadący na jarmark), 1865, olej na płótnie, 31 x 44 cm, własność Miasta Monachium
  • Bitwa pod Chocimiem, 1867

    Zdj. nr 9: Bitwa pod Chocimiem, 1867

    Bitwa pod Chocimiem (1621), 1867, olej na płótnie, 190 x 337 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: MP 5056
  • Na pastwisku, 1869

    Zdj. nr 10: Na pastwisku, 1869

    Weidende Pferde (Na pastwisku), 1869, olej na płótnie, 23,2 x 42,6 cm, Muzeum Braith-Mali w Biberachu (Museum Biberach, Braith-Mali-Museum, Biberach an der Riß), nr inw.: 11265
  • Powrót spod Wiednia, 1869

    Zdj. nr 11: Powrót spod Wiednia, 1869

    Powrót spod Wiednia (Tabor), 1869, olej na płótnie, 43,5 x 79,5 cm, Muzeum Sztuki w Łodzi, nr inw.: MS/SP/M/206
  • Postój, ok. 1870

    Zdj. nr 12: Postój, ok. 1870

    Postój w miasteczku, ok. 1870, olej na płótnie, 71,5 x 107 cm, własność prywatna (nabyty na aukcji)
  • Przed karczmą, bez daty

    Zdj. nr 13: Przed karczmą, bez daty

    Am Wirtshaus. Polnisches Dorf mit Ulanen (Przed karczmą. Ułani w polskiej wsi), bez daty, olej na desce, 13,5 x 18,4 cm, Muzeum Braith-Mali w Biberachu (Museum Biberach, Braith-Mali-Museum, Biberach a...
  • Czarniecki pod Koldyngą, 1870

    Zdj. nr 14: Czarniecki pod Koldyngą, 1870

    Czarniecki pod Koldyngą (1658), 1870, olej na płótnie, 95 x 206 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: MP 410
  • U przewozu, 1871

    Zdj. nr 15: U przewozu, 1871

    U przewozu, 1871, olej na płótnie, 67,5 x 127 cm, własność prywatna (nabyty na aukcji)
  • Kozacy przy ognisku, 1873

    Zdj. nr 16: Kozacy przy ognisku, 1873

    Kozacy przy ognisku, 1873, olej na płótnie, 43 x 82 cm, własność prywatna
  • Bitwa pod Wiedniem, 1873

    Zdj. nr 17: Bitwa pod Wiedniem, 1873

    Bitwa pod Wiedniem, 1873, olej na płótnie, 136 x 318 cm, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, nr inw.: MWP 655
  • Łupieżcy nad rzeką, 1874

    Zdj. nr 18: Łupieżcy nad rzeką, 1874

    Der Beutezug am Fluss (Łupieżcy nad rzeką), 1874, olej na płótnie, 69 x 160 cm, Państwowe Zbiory Sztuki w Dreźnie, Galeria Nowych Mistrzów (Staatliche Kunstsammlungen Dresden, Galerie Neue Meister), n...
  • Powitanie stepu, 1874

    Zdj. nr 19: Powitanie stepu, 1874

    Powitanie stepu, 1874, olej na płótnie, 87,5 x 170 cm, własność prywatna
  • Odpoczynek w stepie, bez daty

    Zdj. nr 20: Odpoczynek w stepie, bez daty

    Odpoczynek w stepie, bez daty, olej na płótnie, 30,5 x 38 cm, Muzeum Polskie w Rapperswilu, nr inw.: 119
  • Kozacy, 1874

    Zdj. nr 21: Kozacy, 1874

    Kozacy pytający o drogę, 1874, olej na płótnie, 33,4 x 46,6 cm, Miejska Galeria w Domu Lenbacha w Monachium (Städtische Galerie im Lenbachhaus und Kunstbau München)
  • Stadnina, 1876

    Zdj. nr 22: Stadnina, 1876

    Stepowa stadnina, 1876, olej na płótnie, 61,5 x 112,5 cm, Muzeum Polskie w Rapperswilu, nr dep.: 89
  • Polski jeździec, 1877

    Zdj. nr 23: Polski jeździec, 1877

    Polnischer Reiter mit seinem Pferd vor dem Zollhaus (Polski jeździec i koń przed komorą celną), 1877, akwarela i gwasz na papierze, 24,5 x 32,5 cm, Muzea Państwowe w Berlinie, Gabinet Miedziorytów (St...
  • Kozak na warcie, 1878

    Zdj. nr 24: Kozak na warcie, 1878

    Kosakenwache (Kozak na warcie), 1878, olej na płótnie, 25,2 x 33 cm, Muzeum Braith-Mali w Biberachu (Museum Biberach, Braith-Mali-Museum, Biberach an der Riß), nr inw.: 1989/11266
  • Odbicie jasyru, 1878

    Zdj. nr 25: Odbicie jasyru, 1878

    Odbicie jasyru [z rąk Tatarów], 1878, olej na płótnie, 179 x 445 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Alarm, ok. 1880

    Zdj. nr 26: Alarm, ok. 1880

    1880 Alarm, ok. 1880, olej na płótnie, 97,5 x 150 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: MP 971
  • Pospolite ruszenie u brodu, ok. 1880

    Zdj. nr 27: Pospolite ruszenie u brodu, ok. 1880

    Pospolite ruszenie u brodu, ok. 1880, olej na płótnie, 74 x 119,5 cm, własność prywatna (nabyty na aukcji)
  • Chwytanie konia, ok. 1880

    Zdj. nr 28: Chwytanie konia, ok. 1880

    Einfangen eines Pferdes (Chwytanie konia na arkan), ok. 1880, olej na płótnie, 83,5 x 73,5 cm, Narodowa Galeria Sztuki we Lwowie
  • Obóz Zaporożców, ok. 1880

    Zdj. nr 29: Obóz Zaporożców, ok. 1880

    Obóz Zaporożców; Obozowisko tatarskie, ok. 1880, olej na płótnie, 72,5 x 113 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: MP 670
  • Zaporożcy, bez daty

    Zdj. nr 30: Zaporożcy, bez daty

    Zaporożcy, bez daty, olej na płótnie, naciągnięty na karton, 74,9 x 123,1 cm, wystawiony na aukcji (Sotheby’s)
  • Pochód z łupami, ok. 1880

    Zdj. nr 31: Pochód z łupami, ok. 1880

    Pochód z łupami. Powrót spod Wiednia, ok. 1880, olej na płótnie, 72 x 112 cm, własność prywatna
  • Parada ciężkiej jazdy polskiej, ok. 1880

    Zdj. nr 32: Parada ciężkiej jazdy polskiej, ok. 1880

    Parada ciężkiej jazdy polskiej (Husaria), ok. 1880, olej na płótnie, 86,5 x 62,8 cm, Muzeum Polskie w Rapperswilu, nr inw.: MPR 116
  • Szkice kozaków, ok. 1880

    Zdj. nr 33: Szkice kozaków, ok. 1880

    Szkice kozaków, ok. 1880, olej na płótnie, 61,5 x 48,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: MP 1925.
  • Kozak, 1881

    Zdj. nr 34: Kozak, 1881

    Kozak u przewozu, 1881 lub wcześniej, olej na płótnie, 26 x 37,5 cm, własność prywatna (nabyty na aukcji)
  • Powrót z polowania, 1883

    Zdj. nr 35: Powrót z polowania, 1883

    Ausfahrt zur Jagd (Wyjazd na polowanie), 1883, olej na płótnie, 69 x 194,5 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Lipsku (Museum der bildenden Künste, Leipzig), nr inw.: G 537
  • Jarmark w Białce, ok. 1885

    Zdj. nr 36: Jarmark w Białce, ok. 1885

    Markt in Białka (Jarmark w Białce), ok. 1885, olej na płótnie, 62 x 101 cm, kolekcja prywatna
  • Spotkanie na moście, ok. 1886

    Zdj. nr 37: Spotkanie na moście, ok. 1886

    Spotkanie na moście, ok. 1886, olej na płótnie, 100 x 200 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie, nr inw.: MNK II-a-147
  • Polskie furmanki, bez daty

    Zdj. nr 38: Polskie furmanki, bez daty

    Polnische Bauernfuhrwerke auf der Landstraße (Polskie furmanki na szosie), bez daty, akwarela i gwasz na papierze, 20,3 x 41,6 cm, Muzea Państwowe w Berlinie, Gabinet Miedziorytów (Staatliche Museen z...
  • Przed polowaniem, 1886

    Zdj. nr 39: Przed polowaniem, 1886

    Przed polowaniem, 1886, olej na płótnie, 88 x 165 cm, własność prywatna
  • Paleta malarska, 1887

    Zdj. nr 40: Paleta malarska, 1887

    Paleta polskich malarzy z Monachium, 1887. Z prawej u dołu praca Józefa Brandta: Kozacki jeździec podczas odpoczynku, [w:] Die Kunst für alle. Malerei, Plastik, Graphik, Architektur, tom 3, Monachium ...
  • Chorąży, 1889

    Zdj. nr 41: Chorąży, 1889

    Chorąży królewski, 1889, olej na płótnie, 83 x 63 cm, własność prywatna (nabyty na aukcji)
  • Ucieczka, ok. 1890

    Zdj. nr 42: Ucieczka, ok. 1890

    Ucieczka, ok. 1890, olej na płótnie, 61 x 100,5 cm, wystawiony na aukcji (Agra Art, 2012)
  • Spotkanie na grobli, ok. 1890

    Zdj. nr 43: Spotkanie na grobli, ok. 1890

    Spotkanie na grobli, ok. 1890, olej na płótnie, 70 x 110 cm, wystawiony na aukcji (Agra Art, 2012)
  • Matka Boska, ok. 1890

    Zdj. nr 44: Matka Boska, ok. 1890

    Matka Boska Poczajowska (Modlitwa w stepie ; Matka Boska Ormiańska), ok. 1890, olej na płótnie, 151 x 303 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: MP 970
  • Matka Boska Poczajowska, szkic, 1890

    Zdj. nr 45: Matka Boska Poczajowska, szkic, 1890

    Matka Boska Poczajowska, szkic, ok. 1890, olej na płótnie, 65 x 120 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: MP 411
  • Wesele kozackie, 1893

    Zdj. nr 46: Wesele kozackie, 1893

    Wesele kozackie, 1893, olej na płótnie, 243 x 156,5 cm, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, nr inw.: MGB/Sz 916
  • Pieśń o zwycięzcy kozackim, 1893

    Zdj. nr 47: Pieśń o zwycięzcy kozackim, 1893

    Pieśń o zwycięzcy kozackim, 1893, olej na płótnie, 155,5 x 98,4 cm, wystawiony na aukcji (Sotheby’s, 2008)
  • Aresztowanie, bez daty

    Zdj. nr 48: Aresztowanie, bez daty

    Aresztowanie kaukaskiego szefa, bez daty, olej na płótnie, 70 x 110,5 cm, wystawiony na aukcji (Sotheby’s)
  • Powrót zwycięzców, 1893

    Zdj. nr 49: Powrót zwycięzców, 1893

    Powrót zwycięzców. Powrót Kozaków, 1893, olej na płótnie, 60,5 x 121,5 cm, wystawiony na aukcji (Agra Art, 2016)
  • Wyjazd z Wilanowa, 1897

    Zdj. nr 50: Wyjazd z Wilanowa, 1897

    Wyjazd z Wilanowa Jana III i Marysieńki Sobieskich, 1897, olej na płótnie, 186 x 343 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: MP 4374
  • Królowa Marysieńka, ok. 1897

    Zdj. nr 51: Królowa Marysieńka, ok. 1897

    Wyjazd Marysieńki z Wilanowa, ok. 1897, olej na płótnie, 200 x 400 cm, Muzeum Narodowe w Kielcach, nr inw.: MNKi/M/374
  • Wyjazdu Marysieńki, studium, 1897

    Zdj. nr 52: Wyjazdu Marysieńki, studium, 1897

    Wyjazdu Marysieńki, studium, ok. 1897, olej na desce, 34 x 65,6 cm, Miejska Galeria w Domu Lenbacha w Monachium (Städtische Galerie im Lenbachhaus und Kunstbau München), nr inw.: G10546
  • Atak, ok. 1898

    Zdj. nr 53: Atak, ok. 1898

    Atak kawalerii; Atak husarii polskiej, ok. 1898, olej na płótnie, 54,7 x 99,5 cm, wystawiony na aukcji (Agra Art, 2017)
  • Podwórko, ok. 1900

    Zdj. nr 54: Podwórko, ok. 1900

    Podwórko, ok. 1900, olej na płótnie, 80 x 120,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: MP 4880
  • Rozpędzony zaprzęg, ok. 1900

    Zdj. nr 55: Rozpędzony zaprzęg, ok. 1900

    Rozpędzony zaprzęg, ok. 1900, olej na płótnie, 60,5 x 100,5 cm, wystawiony na aukcji (Agra Art, 2008)
  • Polowanie, ok. 1900

    Zdj. nr 56: Polowanie, ok. 1900

    Polowanie, ok. 1900, olej na płótnie, 101 x 62 cm, Muzeum Polskie w Rapperswilu, nr inw.: MPR 117
  • Kozak na koniu, ok. 1900

    Zdj. nr 57: Kozak na koniu, ok. 1900

    Kozak na koniu, ok. 1900, akwarela i gwasz na papierze, 27 x 39,3 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: Rys.Pol.11661
  • Cossack guard, undated

    Fig. 58: Cossack guard, undated

    Cossack Guard, undated. Oil on canvas, 26 x 37,5 cm, on auction (Sotheby’s, 2012)
  • Próba konia, ok. 1900

    Zdj. nr 59: Próba konia, ok. 1900

    Próba konia, ok. 1900, olej na płótnie, 57,5 x 38 cm, własność prywatna (nabyty na aukcji)
  • Tatar na koniu, bez daty

    Zdj. nr 60: Tatar na koniu, bez daty

    Tatar durch einen Fluss reitend (Tatar pokonujący rzekę), bez daty, piórko, rysunek lawowany, 23,4 x 29 cm, Muzea Państwowe w Berlinie, Gabinet Miedzirytów (Staatliche Museen zu Berlin, Kupferstichkab...
  • Czarniecki na koniu, ok. 1900

    Zdj. nr 61: Czarniecki na koniu, ok. 1900

    Stefan Czarniecki na koniu, ok. 1900, olej na płótnie, 55 x 45 cm, wystawiony na aukcji (Agra Art, 2013)
  • Furażer, ok. 1905

    Zdj. nr 62: Furażer, ok. 1905

    Furażer, ok. 1905, olej na płótnie, 92 x 66 cm, wystawiony na aukcji (Agra Art, 2014)
  • Trębacz, ok. 1905

    Zdj. nr 63: Trębacz, ok. 1905

    Trębacz, ok. 1905, olej na płótnie, 45,5 x 60,5 cm, wystawiony na aukcji (Agra Art; Lichfield County Auctions, 2014)
  • Józef Brandt, ok. 1905

    Zdj. nr 64: Józef Brandt, ok. 1905

    Jadwiga Golcz (1866-1936): Portret Józefa Brandta, malarza, ok. 1905, fotografia, odbitka z negatywu szklanego, 14,3 x 10,4 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: DI 91193/1