Karol Broniatowski – Obecność i nieobecność rzeźby

Karol Broniatowski, wystawa w Willy-Brandt-Haus, Berlin 1998
Karol Broniatowski, wystawa w Willy-Brandt-Haus, Berlin 1998

Karol Broniatowski, urodzony w 1945 roku w Łodzi, w latach 1964-1970 studiował na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, uzyskując dyplom u Jerzego Jarnuszkiewicza (1919-2005). Już w trakcie studiów nieustannie zajmował się ludzkimi figurami na różnych stopniach abstrakcji. Preferowanym przez niego tworzywem była glina, choć w pracach zaprezentowanych na wystawie dyplomowej wykorzystał zupełnie nowy materiał: stworzył naturalnej wielkości kroczące postaci, pokrywając gliniane modele warstwami sklejonego żywicą poliestrową papieru gazetowego (zdj. nr 1a-c). „Dzięki zastosowaniu papieru gazetowego“ - jak stwierdził Broniatowski - „powstały ‚ujednolicone‘ figury“, które poprzez kolażowe połączenie fragmentów gazet posiadały jednak różne powierzchnie. Podczas ich powielania okazało się, że zewnętrzna powłoka z ilustracji i tekstów gazetowych była „jedynie fasadą, narzuconą formą“, pozostającą w sprzeczności z kształtem rzeźby oraz - nieustannie reprodukowana - odzwierciedlającą zmiany i formowanie człowieka przez informacje.[1]

„Figury gazetowe“, ustawione na wolnym powietrzu w szeregach i rzędach oraz pojedynczo uchwycone na zmontowanych zdjęciach (zdj. nr 2) przypominają serie zdjęć brytyjskiego pioniera fotografii Eadwearda Muybridge'a (1830-1904), który jako pierwszy dokumentował ruchy człowieka (The Human Figure in Motion, 1901). Nawet jeśli zamysł Broniatowskiego był zupełnie inny, to redukcja ludzkiej postaci do jej najistotniejszych atrybutów - jej ruchu i jej pozycji społecznej - stanowi niejako wspólny element. Broniatowski odróżniał kroczące figury męskie od stojących kobiecych z ramionami skrzyżowanymi nad głową (zdj. nr 28, 29). Stosunek jednostki do tłumu, jej rola i socjalizacja były od lat 60. XX w. jednym z ważniejszych tematów socjologii; w Niemczech przewijającym się szczególnie w wykładach Jürgena Habermasa (Stichworte zur Theorie der Sozialisation [Hasła teorii socjalizacji], 1968). W tym kontekście należy zrozumieć słowa Karla Ruhrberga, który o figurach Broniatowskiego powiedział, że „są anonimowe, nie posiadają indywidualności, są jednocześnie nieosobowe i ponadosobowe, są ‚tłumem‘ i ‚pełnomocnikiem‘ naraz.“[2]

W pomieszczeniach wystawowych artysta aranżował swoje figury w dramatycznych przestrzeniach, zestawiając je w poruszające się grupy, którym pozwalał zwisać z sufitu, zbiegać w jednym kierunku bądź wdrapywać się po ścianach czy też ustawiając je w grupy dyskusyjne. Jak stwierdził Mariusz Hermansdorfer, były one „przedstawione podczas ucieczki przed tym, co zagrażało ich egzystencji i co wywoływało ogólną panikę […] Tworzyły one społeczność narażoną na presję, terror i niebezpieczeństwo, masę ludzką, w której można było wprawdzie odróżnić poszczególne osobowości, jednak dostrzec także uniformizację działań i przeżyć.“[3] Aranżacje te, przypominające Ruhrbergowi „tendencje teatralne w sztukach pięknych naszych czasów, performance oraz happening“,[4] zrobiły furorę nie tylko na wystawach w Polsce (Galeria Współczesna, Warszawa 1970; Biuro Wystaw Artystycznych, Lublin 1971, zdj. nr 3a; Galeria Arkady, Kraków 1971), lecz także na Biennale w Wenecji (zdj. nr 3b). w roku 1972. W Warszawie aranżacja nosiła tytuł „Zagrożenie“, w Krakowie „Lądowanie przymusowe“. „‚Zagrożenie‛“ - jak pisze Wojciech Skrodzki w swoim standardowym dziele pod tytułem „Współczesna rzeźba polska“ z 1977 roku - „nawiązywało do tragedii wrześniowej, ‚Lądowanie przymusowe‘ stwarzało sytuację bardziej ogólną, osadzoną w doznaniach człowieka współczesnego. W obydwu aranżacjach przestrzeń galerii wypełniły owe figury ludzi biegnących, pochylonych, trafnie stwarzających nastrój paniki, wyrażających rozpacz i bezbronność.“[5]

 

[1] Karol Broniatowski, Big Man, [w:] katalog wystawy „Big Man“, 1976

[2] Karl Ruhrberg, przypis o Karolu Broniatowskim, [w:] katalog wystawy „Big Man“, 1976

[3] Mariusz Hermansdorfer, Big Man, [w:] katalog wystawy „Karol Broniatowski“, 1999, s. 6

[4] Karl Ruhrberg, przypis o Karolu Broniatowskim, [w:] katalog wystawy „Big Man“, 1976

[5] Wojciech Skrodzki, Dzieła i poszukiwania, [w:] Osęka i Skrodzki 1977, s. 42, dalej: „O ‚Zagrożeniu‘ tak pisał Janusz Bogucki we wstępie do katalogu: ‚Tłum istot numerowanych, anonimowych w swym wzajemnym podobieństwie, jak ludzie statystyczni, tłum bięgnący, tak jak biegną przerażeni, ale zarazem groźny w swej ślepej energii […] Jest w ‚Zagrożeniu‘ coś z obrazów Genovesa, z jego widzenia ogarniętej paniką bezimiennej masy ludzkiej. I to widzenie trzeźwe, niemal reportażowe, nakłada się niespodziewanie na wzorzec inny, heroiczny: oto rzesza nagich postaci pędzących w dół jak w ‚Sądzie Ostatecznym‘ Michała Anioła.“

Mediathek
  • Karol Broniatowski, Figury gazetowe, 1970, papier gazetowy, poliester, wystawa dyplomowa, Antresola, Akademia Sztuk Pięknych, Warszawa.

    Zdj. nr 1a: Figury gazetowe 1970

    wystawa dyplomowa, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
  • Karol Broniatowski, Figury gazetowe, 1970, papier gazetowy, poliester, wystawa dyplomowa, Antresola, Akademia Sztuk Pięknych, Warszawa.

    Zdj. nr 1b: Figury gazetowe 1970

    wystawa dyplomowa, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
  • Karol Broniatowski ze swoimi figurami gazetowymi, Akademia Sztuk Pięknych, Warszawa, 1970 r.

    Zdj. nr 1c: Karol Broniatowski

    ze swoimi figurami gazetowymi na warszawskiej akademii, 1970 r.
  • Karol Broniatowski, Figury gazetowe, 1975, papier gazetowy, poliester, wysokość 175 cm; fotografia powstała w Warszawie-Radości.

    Zdj. nr 2: Figury gazetowe, 1975

    fotografia powstała w Warszawie-Radości
  • Karol Broniatowski, Figury gazetowe, 1970/71, wystawa w Biurze Wystaw Artystycznych, Lublin 1971.

    Zdj. nr 3a: Figury gazetowe, 1970/71

    wystawa w Biurze Wystaw Artystycznych, Lublin 1971
  • Karol Broniatowski, Figury gazetowe, 1970-72, wystawa na Biennale w Wenecji w 1972 r.

    Zdj. nr 3b: Figury gazetowe, 1970-72

    wystawa na Biennale w Wenecji, 1972 r.
  • Karol Broniatowski, Big Man, 1976, rysunek projektowy, katalog wystawy „Big Man“, Neuer Berliner Kunstverein, 1976 r.

    Zdj. nr 4: Big Man, 1976

    rysunek projektowy
  • Karol Broniatowski, Big Man, Fragment 1, 1976, 9 paczek po 100 gazet z różnych dni, wysokość 17 do 24 cm; granit Impala, wysokość 4,5 do 9 cm (na wystawie w Neuer Berliner Kunstverein, 1976 r.)

    Zdj. nr 5: Big Man, 1976

    Fragment 1, papier gazetowy i granit
  • Karol Broniatowski, II Ujawnienie Big Mana, Obiekt ’93, 1977, brąz, deska, 103 x 103 x 10 cm.

    Zdj. nr 6: II Ujawnienie Big Mana, 1977

    brąz, deska, 103 x 103 x 10 cm
  • Karol Broniatowski, III. Ujawnienie Big Mana, Stukowisko, 1978, performans w Domu Plastyka w Warszawie, 1978 r.

    Zdj. nr 7: III. Ujawnienie Big Mana, 1978

    Performans „Stukowisko“, Dom Plastyka, Warszawa 1978 r.
  • Karol Broniatowski, Performans „Narzędzie“, 1979, gips, piasek, Muzeum Sztuki, Łódź 1979 r.

    Zdj. nr 8: Performans „Narzędzie“, 1979

    Muzeum Sztuki, Łódź 1979 r.
  • Karol Broniatowski, Figura składana, 1981, brąz, wysokość 42 cm

    Zdj. nr 9: Figura składana, 1981

    brąz, wysokość 42 cm
  • Karol Broniatowski, Autoportret, 1981, brąz, wysokość 16 do 28 cm

    Zdj. nr 10a: Autoportret, 1981

    wykonany w 12 etapach, brąz, wysokość 16 do 28 cm
  • Karol Broniatowski, Autoportret, 1981, brąz, wysokość 16 do 28 cm

    Zdj. nr 10b: Autoportret, 1981

    wykonany w 12 etapach, brąz, wysokość 25 cm
  • Karol Broniatowski, Konkurs dla Europa-Center, Breitscheidplatz, Berlin 1981, 2. miejsce.

    Zdj. nr 11: Konkurs „Europa-Center“, 1981

    Breitscheidplatz, Berlin.
  • Karol Broniatowski, Konkurs na projekt miejsca pamięci na terenie byłego Pałacu Księcia Albrechta, Berlin 1984 (we współpracy z architektami: Bangert, Jansen, Scholz, Schultes). Zakup projektu.

    Zdj. nr 12a: Konkurs „Prinz-Albrecht-Palais“, 1984

    projekt miejsca pamięci w Berlinie
  • Karol Broniatowski, Konkurs na projekt miejsca pamięci na terenie byłego Pałacu Księcia Albrechta, Berlin 1984 (we współpracy z architektami: Bangert, Jansen, Scholz, Schultes). Zakup projektu.

    Zdj. nr 12b: Konkurs „Prinz-Albrecht-Palais“, 1984

    projekt miejsca pamięci w Berlinie
  • Karol Broniatowski, Konkurs na zagospodarowanie placu u zbiegu ulic  Kurfürstendamm i Joachimsthaler Straße, Berlin, 1984, (we współpracy z architektami: Bangert, Jansen, Scholz, Schultes), 1. miejsce.

    Zdj. nr 13: Konkurs „Kurfürstendamm“, 1984

    zagospodarowanie placu, zbieg ulic Kurfürstendamm i Joachimsthaler Straße, Berlin
  • Karol Broniatowski, Konkurs na rzeźbę na przebudowanym placu, Frankfurt, 1983 (we współpracy z architektami: Bangert, Jansen, Scholz, Schultes).

    Zdj. nr 14: Projekt pomnika Römerberg, 1983

    Konkurs na rzeźbę na przebudowanym placu Römerberg w Frankfurcie
  • Karol Broniatowski, Fontanna na Franz-Neumann-Platz, Berlin-Reinickendorf, 1984, granit, brąz.

    Zdj. nr 15a: Fontanna na Franz-Neumann-Platz, 1984

    zespół fontannowy z trzema rzeźbami, Berlin
  • Karol Broniatowski, Fontanna na Franz-Neumann-Platz, Berlin-Reinickendorf, 1984, granit, brąz, (szczegół).

    Zdj. nr 15b: Fontanna na Franz-Neumann-Platz, 1984

    zespół fontannowy w Berlinie-Reinickendorf (szczegół)
  • Karol Broniatowski, Fontanna na Franz-Neumann-Platz, Berlin-Reinickendorf, 1984, granit, brąz, (szczegół).

    Zdj. nr 15c: Fontanna na Franz-Neumann-Platz, 1984

    zespół fontannowy w Berlinie-Reinickendorf (szczegół)
  • Karol Broniatowski, Rząd kolumn przy Albert-Einstein-Gymnasium, Berlin-Neukölln, 1989, 9 kolumn, beton, wysokość 80 do 650 cm

    Zdj. nr 16: Rząd kolumn, 1989

    Albert-Einstein-Gymnasium, Berlin.
  • Karol Broniatowski, Pomnik Deportowanych Żydów Berlińskich, 1991, beton, wysokość 300 cm, szerokość 200 cm, głębokość 80 do 150 cm, stacja Berlin-Grunewald.

    Zdj. nr 17a: Pomnik Deportowanych Żydów Berlińskich, 1991

    Dworzec Berlin-Grunewald
  • Karol Broniatowski, Pomnik Deportowanych Żydów Berlińskich, 1991, beton, wysokość 300 cm, szerokość 200 cm, głębokość 80 do 150 cm, stacja Berlin-Grunewald (szczegół).

    Zdj. nr 17b: Pomnik Deportowanych Żydów Berlińskich, 1991

    Dworzec Berlin-Grunewald (szczegół)
  • Karol Broniatowski, Pomnik Deportowanych Żydów Berlińskich, 1991, beton, wysokość 300 cm, szerokość 200 cm, głębokość 80 do 150 cm, stacja Berlin-Grunewald (szczegół).

    Zdj. nr 17c: Pomnik Deportowanych Żydów Berlińskich, 1991

    Dworzec Berlin-Grunewald (szczegół)
  • Karol Broniatowski, Figura krocząca II, 1988, brąz, wysokość 190 cm.

    Zdj. nr 18: Figura krocząca II, 1988

    brąz, wysokość 190 cm
  • Karol Broniatowski, Akt II, 1988, brąz, wysokość 113 cm.

    Zdj. nr 19: Akt II, 1988

    brąz, wysokość 113 cm
  • Karol Broniatowski, Akt III, 1988, brąz, wysokość 147 cm.

    Zdj. nr 20: Akt III, 1988

    brąz, wysokość 147 cm
  • Karol Broniatowski, Akt IV, 1988, brąz, wysokość 127 cm.

    Zdj. nr 21: Akt IV, 1988

    brąz, wysokość 127 cm