Marta Klonowska - “My glass animals open a new reality.”

Marta Klonowska - “My glass animals open a new reality.”
Marta Klonowska

Rzeźby zwierząt są w sztuce współczesnej po roku 1945, a już na pewno w sztuce awangardowej, mało popularne. Powszechne publikacje poświęcone sztuce XX wieku[1] nie podają żadnych przykładów rzeźb zwierząt, przedstawiających je w klasyczny, naturalistyczny czy też abstrakcyjny sposób, wykonanych po II Wojnie Światowej z klasycznych materiałów: kamienia, brązu czy cementu. Przyczynił się do tego z pewnością przesyt widokiem przedstawień zwierząt, tych jeszcze urodzonych w głębokim XIX wieku rzeźbiarek i rzeźbiarzy, jak August Gaul (1869-1921), Richard Scheibe (1879-1964), Ewald Mataré (1887-1965), Renée Sintenis (1888-1965), Gerhard Marcks (1889-1981) czy Emy Roeder (1890-1971), których to prace zaliczane były w czasie od roku 1900 do lat trzydziestych do najciekawszych zjawisk sztuki nowoczesnej.[2] Napatrzono się również na owe "konserwatywne, figuralne rzeźby zwierząt",[3] które w rzeczy samej istniały także w drugiej połowie XX wieku, ponieważ do końca lat 80. tego stulecia wznoszono je w nowo powstających w całym kraju dzielnicach mieszkalnych i parkach, jako rzekomo apolityczne dzieła sztuki, ku ozdobie i "pobudzeniu mieszkańców" (Katrin Etringer).[4]

Dopiero z pojawieniem się współczesnych gatunków sztuki, takich jak obiekt, performance, instalacja, environment i konceptualizm, plastyczne przedstawienia zwierząt nabrały znaczenia dla awangardy. Jednak prawie zawsze inspiracją dla współczesnych artystów są nie same stworzenia, lecz związane z nimi przenośne znaczenia i mity. Joseph Beuys, w swoich obiektach, happeningach i environmentach na przestrzeni całej twórczości, posługiwał się zwierzęcymi manifestacjami. W swojej pracy z wosku zatytułowanej Królowa pszczół (Bienenkönigin, 1952) po raz pierwszy sformułował rzeźbę jako proces przechodzenia pomiędzy życiem organicznym, strukturami krystalicznymi, upłynnieniem i stwardnieniem. Jego legendarna akcja zatytułowana w jaki sposób wyjaśnić obrazy martwemu zającowi (wie man dem toten Hasen die Bilder erklärt, 1965) ujawniała, jak sam powiedział, „poczucie tajemnicy świata i istnienia […] Nawet martwe zwierzę potrafi zachować silniejszą intuicję niż niektóre istoty ludzkie z ich bezlitosnym realizmem.“[5] Z kolei w environmencie zatytułowanym Hirschdenkmäler (Pomniki jeleni), pokazanym w 1982 r. w berlińskim Gropius-Bau, gliniane pierwotniaki oraz koza i jeleń, przedstawione w formie silnie wyabstrahowanych asamblaży z drewna i przedmiotów codziennego użytku, stanowiły wcielenie sił pierwotnych i mitów: „Jeleń zjawia się w trudnych i niebezpiecznych czasach. Przynosi ze sobą szczególny element: Ciepły, pozytywny element życia.“[6] W jednej ze swoich ostatnich akcji Beuys imitował Kojota (1984), uchwyciwszy tym samym, jak stwierdził Nam June Paik, nastrój centralnoazjatyckiego stepu.[7] Nancy Graves swoje naturalnej wielkości rekonstrukcje dromaderów z epoki lodowcowej (Dromedary, 1968/69), wykonane z futer, lnu, wosku i farby olejnej osadzanych na szkieletach z drewna i stali, rozumiała jako "abstrakcyjną rzeźbę",[8] czyli jako inkarnację pewnej idei. W przypadku Bruce'a Naumana długoletnia praca nad doznaniem ciała i przestrzeni doprowadziła do kumulacji przedstawień na pozór sklonowanych i spiętrzonych, związanych ze sobą i powieszonych, okaleczonych dzikich zwierząt z pianki poliuretanowej konstruowanych na szkieletach z drewna, żelaza i drutu (Animal Pyramid, 1989). Z kolei, na początku lat dziewięćdziesiątych sławę zyskał Damien Hirst, autor spreparowanych ryb i kręgowców zamykanych w szklanych witrynach wypełnionych formaldehydem i uznawanych za prace będące prowokacyjnymi metaforami agresji i witalności, sztuki i konserwacji, życia i śmierci albo choroby i nauki.

 

[1] 1945-1985. Kunst in der Bundesrepublik Deutschland, katalog wystawy, Nationalgalerie Berlin, 1985; Das XX. Jahrhundert. Ein Jahrhundert Kunst in Deutschland, katalog wystawy, Nationalgalerie Berlin, 1999; Kunst des 20. Jahrhunderts, oprac. Ingo F. Walther, Köln 2000.

[2] Ursel Berger / Günter Ladwig (red.): Tierplastik deutscher Bildhauer des 20. Jahrhunderts. Sammlung Karl H. Knauf, katalog wystawy, Georg-Kolbe-Museum, Berlin 2009

[3] Imme Oldenburg: Tierplastik im 20. Jahrhundert. Heinz Theuerjahr (1913-1991). Biographie und Werkverzeichnis, praca doktorska, Passau 2000, str. 7

[4] Por. na przykład Heinz Zabel: Plastische Kunst in Hamburg. Skulpturen und Plastiken im öffentlichen Raum, wydanie II, Hamburg 1987

[5] Cytat za: Uwe M. Schneede: Joseph Beuys. Die Aktionen, Ostfildern-Ruit 1994, str. 103

[6] Joseph Beuys im Gespräch mit Caroline Tisdall 1974 / Joseph Beuys w rozmowie z Caroline Tisdall 1974 / , [w:] Heiner Bastian (red.): The secret block for a secret person in Ireland , München 1988, str. 49

[7] Uwe M. Schneede: Joseph Beuys. Die Aktionen, Ostfildern-Ruit 1994, str. 370

[8] Manfred Schneckenburger, [w:] Kunst des 20. Jahrhunderts, oprac. Ingo F. Walther, Köln 2000, str. 569

Mediathek
  • Heinrich der Fromme von Sachsen und seine Gemahlin Katharina von Mecklenburg / Henryk Pobożny i Katarzyna Meklemburska według Lucasa Cranacha Starszego, 2003, szkło, metal, pies księcia: 117 x 50 x 127 cm, pies księżnej: 44 x 25 x 58 cm, buty: 28 x 12 x 10 cm.

    Zdjęcie nr 1a: Henryk Pobożny (Saksonia), 2003

    Heinrich der Fromme von Sachsen und seine Gemahlin Katharina von Mecklenburg / Henryk Pobożny i Katarzyna Meklemburska według Lucasa Cranacha Starszego, 2003.
  • Heinrich der Fromme von Sachsen und seine Gemahlin Katharina von Mecklenburg / Henryk Pobożny i Katarzyna Meklemburska według Lucasa Cranacha Starszego, 2003, wydruk atramentowy na papierze, 40 x 20 cm.

    Zdjęcie nr 1b: Henryk Pobożny (Saksonia), 2003

    Heinrich der Fromme von Sachsen und seine Gemahlin Katharina von Mecklenburg / Henryk Pobożny i Katarzyna Meklemburska według Lucasa Cranacha Starszego, 2003.
  • Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw / Portret małżonków Arnolfinich według Jana van Eycka, 2003, szkło, metal, pies: 43 x 48 x 26 cm, buty: 15 x 38 x 35 cm.

    Zdjęcie nr 2a: Portret małżonków Arnolfinich, 2003

    Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw / Portret małżonków Arnolfinich według Jana van Eycka, 2003.
  • Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw / Portret małżonków Arnolfinich według Jana van Eycka, 2003, wydruk atramentowy na papierze, 27,3 x 20 cm.

    Zdjęcie nr 2b: Portret małżonków Arnolfinich, 2003

    Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw / Portret małżonków Arnolfinich według Jana van Eycka, 2003.
  • Las jóvenes / Młode kobiety według Francisca de Goi, 2003, szkło, metal, 65 x 25 x 35 cm.

    Zdjęcie nr 3a: Młode kobiety, 2003

    Las jóvenes / Młode kobiety według Francisca de Goi, 2003.
  • Las jóvenes / Młode kobiety według Francisca de Goi, 2003, wydruk atramentowy na papierze, 29 x 19,6 cm.

    Zdjęcie nr 3b: Młode kobiety, 2003

    Las jóvenes / Młode kobiety według Francisca de Goi, 2003.
  • La Duquesa de Alba / Portret księżnej Alby (czerwony) według Francisca de Goi, 2003, szkło, metal, 38 x 44 x 25 cm.

    Zdjęcie nr 4a: Portret księżnej Alby, 2003

    La Duquesa de Alba / Portret księżnej Alby (czerwony) według Francisca de Goi, 2003.
  • La Duquesa de Alba / Portret księżnej Alby (czerwony) według Francisca de Goi, 2003, wydruk atramentowy na papierze, 29 x 19 cm.

    Zdjęcie nr 4b: Portret księżnej Alby, 2003

    La Duquesa de Alba / Portret księżnej Alby (czerwony) według Francisca de Goi, 2003.
  • The Morning Walk według Thomasa Gainsborougha, 2004, szkło, metal, pies: 48 x 73 x 73 cm, buty: 10 x 15 x 20 cm, wydruk atramentowy na płycie Alu-Dibond, 179 x 236 cm.

    Zdjęcie nr 5: The Morning Walk, 2004

    The Morning Walk według Thomasa Gainsborougha, 2004.
  • La Presentazione według Pietra Longhiego, 2005, szkło, metal, 25 x 40 x 25 cm.

    Zdjęcie nr 6a: La Presentazione, 2005

    La Presentazione według Pietra Longhiego, 2005.
  • La Presentazione według Pietra Longhiego, 2005, wydruk atramentowy na papierze, 66 x 55 cm.

    Zdjęcie nr 6b: La Presentazione, 2005

    La Presentazione według Pietra Longhiego, 2005.
  • Portrait of a Lady Holding Her Pet Prince Charles Spaniel według Jana Verkoljego, 2006, szkło, metal, pies: 39 x 49 x 26 cm, buty: 25 x 15 x 15 cm, wydruk atramentowy na papierze, 27 x 33 cm.

    Zdjęcie nr 7: Portrait of a Lady, 2006

    Portrait of a Lady Holding Her Pet Prince Charles Spaniel według Jana Verkoljego, 2006.
  • Venus en Adonis / Wenus i Adonis według Petera Paula Rubensa, 2008, szkło, metal, 68 x 120 x 30 cm, wydruk atramentowy na papierze, 95 x 138 cm.

    Zdjęcie nr 8a: Wenus i Adonis, 2008

    Venus en Adonis / Wenus i Adonis według Petera Paula Rubensa, 2008.
  • Venus en Adonis / Wenus i Adonis według Petera Paula Rubensa, 2008, szkło, metal, 68 x 120 x 30 cm (fragment).

    Zdjęcie nr 8b: Wenus i Adonis, 2008

    Venus en Adonis / Wenus i Adonis według Petera Paula Rubensa, 2008.
  • Venus en Adonis / Wenus i Adonis według Petera Paula Rubensa, 2008 (fragment wystawy „Streichelzoo“ /"Minizoo"/, museum kunst palast, Düsseldorf, 2008).

    Zdjęcie nr 8c: Wenus i Adonis, 2008

    Venus en Adonis / Wenus i Adonis według Petera Paula Rubensa, 2008 (fragment wystawy „Streichelzoo“ /"Minizoo"/, museum kunst palast, Düsseldorf, 2008).
  • Landscape with Apollo and Cumaean Sibyl / Koza za Alexandrem Keirincx i Cornelisem van Poelenburghem, 2008, szkło, metal, 165 x 119 x 45 cm, wydruk atramentowy na papierze.

    Zdjęcie nr 9: Koza, 2008

    Landscape with Apollo and Cumaean Sibyl / Koza za Alexandrem Keirincx i Cornelisem van Poelenburghem, 2008.
  • Large Kitchen Still Life według Michela Bouillona, 2009, szkło, metal, 94 x 58 x 44 cm.

    Zdjęcie nr 10a: Large Kitchen Still Life, 2009

    Large Kitchen Still Life według Michela Bouillona, 2009.
  • Large Kitchen Still Life według Michela Bouillona, 2009, wydruk atramentowy na papierze, 95 x 72,5 cm.

    Zdjęcie nr 10b: Large Kitchen Still Life, 2009

    Large Kitchen Still Life według Michela Bouillona, 2009.
  • Ryś według szkicownika Albrechta Dürera, 2009, szkło, metal, 86 x 50 x 60 cm.

    Zdjęcie nr 11a: Ryś, 2009

    Ryś według szkicownika Albrechta Dürera, 2009.
  • Ryś według szkicownika Albrechta Dürera, 2009. wydruk atramentowy na papierze, 26,4 x 39,7 cm.

    Zdjęcie nr 11b: Ryś, 2009

    Ryś według szkicownika Albrechta Dürera, 2009.
  • La marquesa de Pontejos y Sandoval / Portret Markizy de Pontejos według Francisca de Goi, 2011, szkło, metal, pies: 45 x 20 x 45 cm, buty: 25 x 10 x 15 cm, wydruk atramentowy na papierze, 27 x 17 cm.

    Zdjęcie nr 12a: Portret Markizy de Pontejos, 2011

    La marquesa de Pontejos y Sandoval / Portret Markizy de Pontejos według Francisca de Goi, 2011.
  • La marquesa de Pontejos y Sandoval / Portret Markizy de Pontejos według Francisca de Goi, 2011, szkło, metal, 45 x 20 x 45 cm

    Zdjęcie nr 12b: Portret Markizy de Pontejos, 2011

    La marquesa de Pontejos y Sandoval / Portret Markizy de Pontejos według Francisca de Goi, 2011.
  • La marquesa de Pontejos y Sandoval / Portret Markizy de Pontejos według Francisca de Goi, 2011, wydruk atramentowy na papierze, 27 x 17 cm.

    Zdjęcie nr 12c: Portret Markizy de Pontejos, 2011

    La marquesa de Pontejos y Sandoval / Portret Markizy de Pontejos według Francisca de Goi, 2011.
  • Maki, 2011, szkło, metal, 124 x 80 x 37 cm.

    Zdjęcie nr 13: Maki, 2011

    Maki, 2011.
  • Jolie Femme [...] se promenant avec son chien / Dama spacerująca z pieskiem według Claude'a Louisa Desraisa, 2012, szkło, metal, 75 x 35 x 65 cm.

    Zdjęcie nr 14a: Dama spacerująca z pieskiem, 2012

    Jolie Femme [...] se promenant avec son chien / Dama spacerująca z pieskiem według Claude'a Louisa Desraisa, 2012.
  • Jolie Femme [...] se promenant avec son chien / Dama spacerująca z pieskiem według Claude'a Louisa Desraisa, 2012, wydruk pigmentowy na płycie Alu-Dibond, 144 x 100 cm.

    Zdjęcie nr 14b: Dama spacerująca z pieskiem, 2012

    Jolie Femme [...] se promenant avec son chien / Dama spacerująca z pieskiem według Claude'a Louisa Desraisa, 2012.
  • Rincon de jardin con un perrito / Garden View with a Dog według Tomasa Yepesa, 2014, szkło, metal, 45 x 45 x 30 cm, wydruk atramentowy na papierze, 27 x 39,5 cm.

    Zdjęcie nr 15: Garden View with a Dog, 2014

    Rincon de jardin con un perrito / Garden View with a Dog według Tomasa Yepesa, 2014.
  • Demoiselle en Polonoise unie en Buras według Claude'a Louisa Desraisa, 2014, szkło, metal, pies: 45 x 55 x 30 cm, buty: 15 x 25 x 10 cm, wydruk atramentowy na papierze, 37 x 26 cm.

    Zdjęcie nr 16a: Demoiselle en Polonoise unie en Buras, 2014

    Demoiselle en Polonoise unie en Buras według Claude'a Louisa Desraisa, 2014.
  • Demoiselle en Polonoise unie en Buras według Claude'a Louisa Desraisa, 2014. szkło, metal, 45 x 55 x 30 cm (widok z tyłu).

    Zdjęcie nr 16b: Demoiselle en Polonoise unie en Buras, 2014

    Demoiselle en Polonoise unie en Buras według Claude'a Louisa Desraisa, 2014.