Maria Kwaśniewska i historia jednej fotografii

Zwyciężczynie konkursu olimpijskiego w rzucie oszczepem. Od lewej Tilly Fleischer - złoto, Maria Kwaśniewska - brąz i Luise Krüger - srebro. Berlin 1936
Zwyciężczynie konkursu olimpijskiego w rzucie oszczepem. Od lewej Tilly Fleischer - złoto, Maria Kwaśniewska - brąz i Luise Krüger - srebro. Berlin 1936

Wojna i powrót do kraju

Wybuch II wojny światowej zastaje Marię Kwaśniewską we Włoszech. Polski Związek Lekkiej Atletyki wysłał ją tam na stypendium. Sportsmenka przygotowuje się w Genui do Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach w 1940 roku (z powodu napaści ZSRR na Finlandię olimpiada nie dojdzie jednak do skutku). Kwaśniewska należy w tym czasie do ścisłej światowej czołówki. Wymieniana jest w gronie kandydatek do olimpijskiego złota. Na wieść o ataku Niemiec na Polskę postanawia opuścić bezpieczne wówczas Włochy i wrócić do Warszawy. „Przyjechałam do kraju pod prąd. Już się mówiło o wojnie, więc mogłam zostać. Wszyscy mnie do tego namawiali, ale ja nie chciałam. Na granicy w Zebrzydowicach patrzyli na mnie trochę jak na wariata. Tabuny ludzi wyjeżdżały z kraju, a ja wracałam do Warszawy, chociaż nie bardzo miałam czym i jak“ – tak chwile te Maria Kwaśniewska wspominała w 2000 roku w wywiadzie udzielonym „Rzeczpospolitej”.[3]

2 września 1939 roku Kwaśniewska stawia się w Warszawie. Rok wcześniej ukończyła tu kurs sanitariuszki, ma też prawo jazdy. W stolicy natychmiast dostaje mobilizację do prowadzenia sanitarki w pobliżu elektrowni na Wybrzeżu Kościuszkowskim. Jej zadaniem jest przewożenie rannych żołnierzy z okopów do szpitali. Za obronę Warszawy Stefan Starzyński, ówczesny prezydent miasta, odznaczy ją jeszcze przed kapitulacją stolicy Krzyżem Walecznych. W czasie wojny Maria Kwaśniewska poznaje też swojego drugiego męża, Juliana Koźmińskiego, dyrektora elektrowni i komendanta obrony. Ich szczęście nie trwa długo. Koźmiński, aresztowany przez gestapo, trafi do więzienia przy Alei Szucha. Wyjdzie stamtąd śmiertelnie chory i niedługo później umrze. Zanim się to jednak stanie para przenosi się do domu w Podkowie Leśnej niedaleko Warszawy.

 

Przepustka do życia

Po zmianie miejsca zamieszkania Kwaśniewska przez cały czas działa w ruchu oporu. Na początku sierpnia 1944 roku naziści zakładają w pobliskim Pruszkowie tzw. Dulag 121 (Durchgangslager) – obóz przejściowy dla cywilnej ludności stolicy, wypędzanej z domów podczas powstania warszawskiego i po jego upadku. W ciągu pół roku działalności przez obóz przechodzi ok. 400 tysięcy ludzi. Na miejscu naziści dokonują selekcji: ci, którzy są sprawni, kierowani są do prac przymusowych. Słabi, starsi i chorzy trafiają do obozów koncentracyjnych.

To wtedy Maria Kwaśniewska przypomina sobie o schowanym na dnie walizki zdjęciu z Adolfem Hitlerem. Zabiera je ze sobą i okazuje strażnikom dyżurującym przy bramie wejściowej do obozu w Pruszkowie. Fotografia działa jak przepustka. Żandarmi zapewne nie wiedzą, kim jest Kwaśniewska, wolą jednak nie sprzeciwiać się kobiecie, która osobiście zna Führera. Salutują i wpuszczają ją na teren obozu. Z baraków Maria Kwaśniewska wyprowadza na wolność więźniów, najpierw po kilku, potem – ośmielona reakcją strażników – całymi grupami. „Wyprowadzałam ludzi na zewnątrz do Pruszkowa, potem brałam do Podkowy Leśnej do domu. W moim domu miałam obóz przejściowy“ – wspomina Kwaśniewska i dodaje:[4] „Żandarmi bili w czapę i przepuszczali mi transport.“

Nikt nie wie, ilu ludzi zawdzięcza życie słynnej oszczepniczce. Na pewno byli wśród nich powieściopisarka Ewa Szelburg-Zarembina, a także pisarz i felietonista Stanisław Dygant. Wielu ocalonych utrzymywało z Marią Kwaśniewską kontakt jeszcze przez wiele lat po wojnie.

 

Życie wypełnione sportem

Po zakończeniu wojny lekkoatletka wraca na krótko do sportu. Ma 32 lata i najlepszy czas dla uprawiania zawodowego sportu za sobą. Mimo to zdobywa jeszcze ostatnie mistrzostwo Polski w rzucie oszczepem, reprezentuje też kraj w kilku meczach koszykówki. Ze sportem żegna się w 1946 roku podczas Mistrzostw Europy w Oslo, gdzie w konkurencji rzut oszczepem zajmuje szóste miejsce. Sportowi pozostaje jednak wierna nadal – w latach 1947-1979 zasiada w zarządzie Polskiego Związku Lekkiej Atletyki, przez ponad 20 lat działa też w Światowej Federacji Lekkiej Atletyki.[5] Współorganizatorka Klubu Olimpijczyka, wieloletnia członkini Polskiego Komitetu Olimpijskiego, laureatka medalu „Kalos Kagathos” (2003). Jako pierwszy z polskich sportowców Maria Kwaśniewska została odznaczona brązowym medalem Orderu Olimpijskiego za zasługi w rozwoju idei olimpijskiej (1978). W 2003 roku, w Spale otwarto Park Pokoleń Mistrzów Sportu, nazwany jej imieniem.

Aktywna do ostatnich dni Maria Kwaśniewska zmarła w Warszawie 17 października 2007 roku w wieku 94 lat. Pochowano ją na Starych Powązkach.

 

Monika Stefanek, wrzesień 2019 r.

 

[3] tamże

[4] j.w.

[5] www.sportowcydlaniepodleglej.pl – Maria Kwaśniewska, Talent i serce

Mediathek
  • Słynna fotografia z Adolfem Hitlerem i niemieckimi oszczepniczkami. Berlin 1936 r.

    Słynna fotografia z Adolfem Hitlerem, Berlin 1936 r.

    Słynna fotografia z Adolfem Hitlerem i niemieckimi oszczepniczkami. Berlin 1936 r.
  • Dekoracja medalami olimpijskimi. Berlin 1936 r. Maria Kwaśniewska stoi na podium w bordowym dresie.

    Dekoracja medalami olimpijskimi, Berlin 1936 r.

    Dekoracja medalami olimpijskimi. Berlin 1936 r. Maria Kwaśniewska stoi na podium w bordowym dresie.
  • Maria Kwaśniewska podczas konkursu rzutu oszczepem podczas olimpiady w Berlinie. Berlin 1936 r.

    Maria Kwaśniewska podczas olimpiady, Berlin 1936 r.

    Maria Kwaśniewska podczas konkursu rzutu oszczepem podczas olimpiady w Berlinie. Berlin 1936 r.
  • Lekkoatletki w oknie pociągu przed wyjazdem na olimpiadę w Berlinie. Od lewej - Maria Kwaśniewska, Jadwiga Wajsówna i Stanisława Walasiewicz, 1936 r.

    Lekkoatletki w oknie pociągu przed wyjazdem na olimpiadę w Berlinie, 1936 r.

    Lekkoatletki w oknie pociągu przed wyjazdem na olimpiadę w Berlinie. Od lewej - Maria Kwaśniewska, Jadwiga Wajsówna i Stanisława Walasiewicz, 1936 r.
  • Pociąg z polską reprezentacją olimpijską żegnany przez kibiców, 1936 r.

    Pociąg z polską reprezentacją olimpijską, 1936 r.

    Pociąg z polską reprezentacją olimpijską żegnany przez kibiców, 1936 r.
  • Defilada olimpijskiej drużyny kobiecej. W pierwszym rzędzie od lewej idą lekkoatletki Jadwiga Wajsówna, Stanisława Walasiewicz i Maria Kwaśniewska. Warszawa 1936 r.

    Defilada olimpijskiej drużyny kobiecej, Warszawa 1936 r.

    Defilada olimpijskiej drużyny kobiecej. W pierwszym rzędzie od lewej idą lekkoatletki Jadwiga Wajsówna, Stanisława Walasiewicz i Maria Kwaśniewska. Warszawa 1936 r.
  • Polskie lekkoatletki przed porannym treningiem. Maria Kwaśniewska trzecia od lewej. Londyn 1934 r.

    Polskie lekkoatletki przed porannym treningiem, Londyn 1934 r.

    Polskie lekkoatletki przed porannym treningiem. Maria Kwaśniewska trzecia od lewej. Londyn 1934 r.
  • Maria Kwaśniewska w skoku w dal w pięcioboju kobiecym. Londyn 1934 r. 

    Maria Kwaśniewska w skoku w dal, Londyn 1934 r. 

    Maria Kwaśniewska w skoku w dal w pięcioboju kobiecym. Londyn 1934 r. 
  • Zwyciężczynie konkursu olimpijskiego w rzucie oszczepem. Od lewej Tilly Fleischer - złoto, Maria Kwaśniewska - brąz i Luise Krüger - srebro. Berlin 1936 r.

    Zwyciężczynie konkursu olimpijskiego w rzucie oszczepem, Berlin 1936 r.

    Zwyciężczynie konkursu olimpijskiego w rzucie oszczepem. Od lewej Tilly Fleischer - złoto, Maria Kwaśniewska - brąz i Luise Krüger - srebro. Berlin 1936 r.
  • Ślubowanie olimpijczyków. Maria Kwaśniewska stoi w środku w czarnej bluzie. Warszawa 1935 r.

    Ślubowanie olimpijczyków, Warszawa 1935 r.

    Ślubowanie olimpijczyków. Maria Kwaśniewska stoi w środku w czarnej bluzie. Warszawa 1935 r.
  • Lekkoatletka Maria Kwaśniewska, Drezno 1935 r.

    Lekkoatletka Maria Kwaśniewska, Drezno 1935 r.

    Lekkoatletka Maria Kwaśniewska, Drezno 1935 r.
  • Maria Kwaśniewska, mistrzostwa Warszawy w tróboju. Warszawa 1934 r.

    Maria Kwaśniewska, Warszawa 1934 r.

    Maria Kwaśniewska, mistrzostwa Warszawy w tróboju. Warszawa 1934 r.
  • Mistrzostwa okręgu łódzkiego w pięcioboju – Maria Kwaśniewska podczas konkursu rzutu oszczepem. Łódź 1934 r.

    Maria Kwaśniewska podczas konkursu rzutu oszczepem, Łódź 1934 r.

    Mistrzostwa okręgu łódzkiego w pięcioboju – Maria Kwaśniewska podczas konkursu rzutu oszczepem. Łódź 1934 r.
  • Kobieca reprezentacja lekkoatletyczna Łodzi przed zawodami w 1934 roku. Na przodzie idą Jadwiga Wajsówna i Maria Kwaśniewska (z prawej). Łódź 1934 r.

    Kobieca reprezentacja lekkoatletyczna Łodzi przed zawodami, Łódź 1934 r.

    Kobieca reprezentacja lekkoatletyczna Łodzi przed zawodami w 1934 roku. Na przodzie idą Jadwiga Wajsówna i Maria Kwaśniewska (z prawej). Łódź 1934 r.
  • Maria Kwaśniewska z bukietem kwiatów w chwilę po poprawieniu na zawodach rekordu Polski w rzucie oszczepem.

    Maria Kwaśniewska z bukietem kwiatów w chwilę po poprawieniu na zawodach rekordu Polski w rzucie oszczepem.

    Maria Kwaśniewska z bukietem kwiatów w chwilę po poprawieniu na zawodach rekordu Polski w rzucie oszczepem.
  • Maria Kwaśniewska z oszczepem, 1935 r.

    Maria Kwaśniewska z oszczepem, 1935 r.

    Maria Kwaśniewska z oszczepem, 1935 r.