Jesekiel David Kirszenbaum (1900-1954) - uczeń Bauhausu

Autoportret, ok. 1925, olej na płótnie, 55 x 37,5 cm
Autoportret, ok. 1925, olej na płótnie, 55 x 37,5 cm

W październiku 1931 Kirszenbaum wziął udział w międzynarodowej wystawie „Frauen in Not“ (Kobiety w potrzebie) w berlińskim Haus der Juryfreien przy Platz der Republik, na której artysta pokazał swój portret kobiety w oleju.[40] Przyczynkiem do wystawy była kampania przeciwko paragrafowi 218, zakazującemu aborcji, na łamach czasopisma „Der Weg der Frau“ wydawanego przez koncern medialny komunistycznego wydawcy Willi Münzenberga (1889-1940). W 1932 i 1933 roku czasopismo „Magazin für Alle“, należące do sympatyzującego z niemieckimi komunistami klubu książki Universum Bücherei für Alle, działającego w ramach zorganizowanej przez Münzenberga Międzynarodowej Pomocy Robotniczej (Internationale Arbeiterhilfe, IAH), opublikowało scenki graficzne Kirszenbauma, z których jedna przedstawiała zgromadzenie w synagodze i była ilustracją do artykułu „Gottes Gesetz?“ (Prawo Boże?), której autorem był Nándor Pór.[41] Inne prace Kirszenbauma ukazały się w czasopiśmie satyrycznym „Roter Pfeffer“, będącego następcą magazynu „Eulenspiegel“ wydawanym w wydawnictwie Münzenberga - Neuer Deutscher Verlag, oraz w czasopiśmie „Rote Fahne“, centralnym organie prasowym Komunistycznej Partii Niemiec.[42]

W listopadzie 1931 roku Alfred Durus (Alfréd Kemény,1895-1945), redaktor w redakcji kultury „Rote Fahne“ a zarazem członek środowiska skupionego wokół czasopisma „Der Sturm“ oraz współzałożyciel Asso, docenił Kirszenbauma, przy okazji jego wystawy w Galerie Fritz Weber, jako „artystę żydowskiego proletariatu na wschodzie“ (patrz PDF 2). Jego światopogląd znajduje się „w fazie przejściowej między mistycyzmem a marksizmem.“ Środowisko żydowskiego proletariatu na wschodzie „przedstawia na swoich malarsko mistrzowskich akwarelach i obrazach olejnych w sposób sugestywny i fascynujący“ i można tylko mieć nadzieję, że jego wznosząca się linia ideologiczna „nie załamie się“, jak w przypadku wielkich malarzy wschodniego proletariatu żydowskiego, Chagalla i Jankela Adlera. „Tak czy inaczej, trudna walka o pełne zrozumienie nowoczesnego światopoglądu rewolucyjnego i materializmu dialektycznego musi toczyć się dalej.“[43]

W 1932 roku Kirszenbaum wziął udział w wystawie „Revolutionäre Malerei“ (Malarstwo rewolucyjne), ekspozycji specjalnej zjednoczenia Asso, w międzyczasie przemianowanego na Związek Rewolucyjnych Artystów Niemieckich (Bund revolutionärer bildender Künstler, BRBKD).[44] Na wystawie zaprezentowano dzieła twórców i twórczyń sztuki będących członkami związku, których prace, z uwagi na ich krytyczne treści, policja wcześniej usunęła z Wielkiej Berlińskiej Wystawy Sztuki (Große Berliner Kunstausstellung). Durus pisał o Kirszenbaumie i członkach Asso na wystawie, Aloisie Erbachu (1888-1972) i Horście Strempelu (1904-1975), w czasopiśmie „Magazin für Alle“, ilustrując swój tekst akwafortą Kirszenbauma zatytułowaną „Pogrom“ (zdj. nr 11): Scenki Kirszenbauma przedstawiające Żydów ze Wschodu „nie pokazują życia społeczności religijnej, lecz ciężki los proletariatu na Wschodzie mający tak wiele wspólnego z losem światowego proletariatu.“[45]

Twórczość Kirszenbauma była, od czasu jego pobytu w Bauhausie, inspirowana różnymi stylami. Jego dwie najwcześniejsze prace - akwaforta ze sceną w synagodze pod tytułem „Ba'ei Shalom“ (Ci, którzy przybywają w pokoju) oraz rycina, na której widać młodzieńca stojącego przed rabinem trzymającym w rękach Torę,[46] powstały w 1923 roku, przypuszczalnie jeszcze w trakcie pobytu w Weimarze, i są wykonane w owym naturalistycznym stylu, który artysta przyswoił sobie jako samouk. Z kolei, autoportret z 1925 roku (patrz zdjęcie tytułowe) zdradza wpływ kubizmu. Obszerne i zaokrąglone kształty tułowia i ramion przypominają lalkę i przywodzą na myśl jeden z nielicznych autoportretów Oskara Schlemmera z 1912 roku zatytułowany „Männlicher Kopf I“ (Męska głowa I).[47] Nawet ostry nos, migdałowy kształt oczu, uczesane na gładko włosy i jakby przyklejone ucho, zdają się być zaczerpnięte właśnie z tego portretu. Można też zauważyć zbieżności z partią nosa i oczu na powstałym w 1914 roku autoportrecie Chagalla.[48] Kirszenbaum oczywiście znał Schlemmera z Bauhausu, który kierował pracownią malarstwa ściennego tej uczelni. W sierpniu 1923 roku, podczas odbywającego się Tygodnia Bauhausu (Bauhauswoche), na scenie weimarskiego Teatru Narodowego wystawiono „Balet triadyczny“ (Triadisches Ballett) w wykonaniu kubistycznie uproszczonych sylwetek tancerzy, tzw. „figurynek“ (Figurinen), dzieło do którego jeszcze wiele lat później nawiązywały liczne wystawy i publikacje. W każdym razie Kirszenbaum sportretował siebie, możliwe, że będąc już w Berlinie, jako atrakcyjnego, młodego wielkomiejskiego mężczyznę, w kamizelce, koszuli z podniesionym kołnierzem i pod krawatem, trzymającego atrybuty swojej profesji - paletę i pędzel malarski.

 

[40] Revolution und Realismus, 1978 (zob. Literatura przedmiotu), s. 50.

[41] Magazin für Alle“, t. 7, nr 4, Berlin 1932, [w:] Revolution und Realismus, 1978 (zob. Literatura przedmiotu), s. 130, il. nr 438, legenda do zdjęcia: s. 269.

[42] Linsler, 2013 (zob. Literatura przedmiotu), s. 293 i nast.

[43] D. (Alfred Durus), Ein Künstler des ostjüdischen Proletariats. J.D. Kirschenbaum (Artysta żydowskiego proletariatu na wschodzie. J.D. Kirszenbaum), [w:] „Die Rote Fahne“, nr 199, Berlin, z 05.11.1931 r., s. 10. Dostępny w Internecie: http://zefys.staatsbibliothek-berlin.de/index.php?id=dfg-viewer&set%5Bimage%5D=10&set%5Bzoom%5D=default&set%5Bdebug%5D=0&set%5Bdouble%5D=0&set%5Bmets%5D=http%3A%2F%2Fcontent.staatsbibliothek-berlin.de%2Fzefys%2FSNP24352111-19311105-0-0-0-0.xml

[44] Revolution und Realismus, 1978 (zob. Literatura przedmiotu), s. 50.

[45] Alfred Durus, Revolutionäre Malerei. Bilder von Erbach, Kirschenbaum, Strempel und Wegener (Malarstwo rewolucyjne. Obrazy Erbacha, Kirszenbauma, Strempela i Wegenera), [w:] „Magazin für Alle“, tom 7, nr 8, Berlin, sierpień 1932 r., s. 42. Na berlińskiej wystawie Revolution und Realismus w 1978 r. (zob. Literatura przedmiotu) pokazano ilustrację do tekstu Alfreda Durusa przedstawiającą zaginioną akwafortę Kirszenbauma „Pogrom“ (katalog wystawy, s. 269).

[46] Obie prace są w posiadaniu Instytutu Leo Baecka w Nowym Jorku. Źródło dostępne w Internecie: https://www.lbi.org/artcatalog/search?q=Kirszenbaum. Podany tam tytuł obu prac: „Paul von Jecheskiel“ stanowi raczej informację o zmianie ich właściciela (czyli: przekazany przez Jecheskiela w darze dla Paula). Rzekome „W“ w sygnaturze, to w rzeczywistości litera „D“, której górny „wywijas“ z prawej strony jest przedłużony w prawo, a nie w lewo; Kirszenbaum zmienił to na późniejszych pracach. Można przyjąć, że są to wczesne prace Kirszenbauma, z jego okresu w Bauhausie, ponieważ ich druk wymagał zastosowania profesjonalnych maszyn.

[47] Państwowa Galeria w Stuttgarcie (Staatsgalerie Stuttgart). Źródło dostępne w Internecie: https://www.staatsgalerie.de/g/sammlung/sammlung-digital/einzelansicht/sgs/werk/einzelansicht/2B9BA3E84A5ADB144EECE19798B4A3CB.html

Mediathek
  • Zdj. nr 1: J.D. Kirszenbaum, 1920

    Zdj. nr 1: J.D. Kirszenbaum, 1920

    J.D. Kirszenbaum malujący portret, 1920, fotografia, własność rodziny.
  • Zdj. nr 2: Studiując Majmonidesa, 1925

    Zdj. nr 2: Studiując Majmonidesa, 1925

    Studiując Majmonidesa (Beim Studium des Maimonides), 1925, tusz na papierze, 50 x 32 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 3: Muzycy i ich wielbiciele, 1925

    Zdj. nr 3: Muzycy i ich wielbiciele, 1925

    Muzycy i ich wielbiciele (Musiker und ihre Anhänger), 1925, tusz na papierze, 50 x 32 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 4: Żałoba, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 4: Żałoba, ok. 1925 r.

    Żałoba (Trauer), ok. 1925 r., akwarela, 35,5 x 25 cm, Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa.
  • Zdj. nr 5: Skrzypek w sztetlu, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 5: Skrzypek w sztetlu, ok. 1925 r.

    Skrzypek w sztetlu (Der Geiger im Stetl), ok. 1925 r., olej na płótnie, 90 x 71 cm, Frans Hals Museum, Haarlem.
  • Zdj. nr 6: Wesele, 1925

    Zdj. nr 6: Wesele, 1925

    Wesele (Die Hochzeit), 1925, tusz na papierze, 28 x 22 cm, Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa.
  • Zdj. nr 7: W Bet ha-midraszu, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 7: W Bet ha-midraszu, ok. 1925 r.

    W Bet ha-midraszu (Im Beth Hamedrasch), ok. 1925 r., akwaforta, 15 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 8: Modlitwa o północy, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 8: Modlitwa o północy, ok. 1925 r.

    Modlitwa o północy (Mitternachtsgebet), ok. 1925 r., akwaforta, 15 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 9: Modlitwa Jom Kipur, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 9: Modlitwa Jom Kipur, ok. 1925 r.

    Modlitwa Jom Kipur (Gebet zum Jom Kippur), ok. 1925 r., akwaforta, 10 x 14 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 10: Chasydzi, 1925

    Zdj. nr 10: Chasydzi, 1925

    Taniec chasydów (Tanz der Hassidim), 1925, suchoryt, 25 x 17,5 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 11: Kozacki pogrom, ok. 1930 r.

    Zdj. nr 11: Kozacki pogrom, ok. 1930 r.

    Kozacki pogrom (Pogrom durch die Kosaken), ok. 1930 r., akwaforta, 25 x 27 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 12: Nosiwoda, 1925/26

    Zdj. nr 12: Nosiwoda, 1925/26

    Nosiwoda (Wasserträger), 1925/26, ilustracja w tekście: Adam Olearius, Die erste russische Revolution (1656), [w:] „Der Querschnitt“, tom 7, Berlin 1927, zeszyt 3, s. 195.
  • Zdj. nr 13: Harmonista, 1925/26

    Zdj. nr 13: Harmonista, 1925/26

    Harmonista (Harmonikaspieler), 1925/26, ilustracja w tekście: S. Dimitrijewski, Stalin – Aufstieg eines Mannes, [w:] „Der Querschnitt“, tom 11, Berlin 1931, zeszyt 6, s. 367.
  • Zdj. nr 14: Skrzypek, 1926

    Zdj. nr 14: Skrzypek, 1926

    Skrzypek (Geiger), 1926, ilustracja w tekście: Ramon Gomez de la Serna, Maria Wassiljewna. Russische Novelle, [w:] „Der Querschnitt“, tom 9, Berlin 1929, zeszyt 2, s. 95.
  • Zdj. nr 15: Ilustracje satyryczne, 1926

    Zdj. nr 15: Ilustracje satyryczne, 1926

    Trzy ilustracje satyryczne, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 11, z 12.03.1926 r., s. 82.
  • Zdj. nr 16: Trzy karykatury, 1926

    Zdj. nr 16: Trzy karykatury, 1926

    Trzy karykatury, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 21, z 28.05.1926 r., s. 158.
  • Zdj. nr 17: Wolna droga do „prawdy“!, 1926

    Zdj. nr 17: Wolna droga do „prawdy“!, 1926

    Wolna droga do „prawdy“! (Der „Wahrheit“ freie Bahn!) [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 26, z 02.07.1926 r., s. 195.
  • Zdj. nr 18: Wykupiony, 1926

    Zdj. nr 18: Wykupiony, 1926

    Wykupiony (Vergriffen), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 35, z 03.09.1926 r., s. 267.
  • Zdj. nr 19: Trzy karykatury, 1926

    Zdj. nr 19: Trzy karykatury, 1926

    Trzy karykatury, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 36, z 10.09.1926 r., s. 274.
  • Zdj. nr 20: Zalążki narodu, 1926

    Zdj. nr 20: Zalążki narodu, 1926

    Zalążki narodu (Knospen der Nation), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 47, z 26.11.1926 r., s. 367.
  • Zdj. nr 21: Gwiazdy filmowe, 1927

    Zdj. nr 21: Gwiazdy filmowe, 1927

    Gwiazdy filmowe (Filmsterne), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 5, z 04.02.1927 r., s. 38.
  • Zdj. nr 22: Wysportowany przyjaciel domu, 1927

    Zdj. nr 22: Wysportowany przyjaciel domu, 1927

    Wysportowany przyjaciel domu (Der sportliche Hausfreund), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 6, z 11.02.1927 r., s. 43.
  • Zdj. nr 23: Sztuka upiększania, 1927

    Zdj. nr 23: Sztuka upiększania, 1927

    Sztuka upiększania (Schönheitspflege), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 11, z 18.03.1927 r., s. 83.
  • Zdj. nr 24: Nudne czasy, 1927

    Zdj. nr 24: Nudne czasy, 1927

    Nudne czasy (Langweilige Zeiten), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 14, z 08.04.1927 r., s. 107.
  • Zdj. nr 25: Poranna zorza, 1927

    Zdj. nr 25: Poranna zorza, 1927

    Poranna zorza (Morgenröte], [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 17, z 29.04.1927 r., s. 126.
  • Fig. 26: Patriotism, 1927

    Fig. 26: Patriotism, 1927

    Patriotism. In: Ulk. Weekly Publication of the Berliner Tageblatt, 56th Edition, No. 18, 6 May 1927, page 134
  • Zdj. nr 27: Letnia moda, 1927

    Zdj. nr 27: Letnia moda, 1927

    Letnia moda (Sommermode), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 25, z 24.06.1927 r., s. 187.
  • Zdj. nr 28: Trudna sprawa, 1927

    Zdj. nr 28: Trudna sprawa, 1927

    Trudna sprawa (Schwieriger Fall), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 30, z 29.07.1927 r., s. 230.
  • Zdj. nr 29: Antidotum na otyłość, 1927

    Zdj. nr 29: Antidotum na otyłość, 1927

    Antidotum na otyłość (Mittel gegen Korpulenz), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 41, z 14.10.1927 r., s. 319.
  • Zdj. nr 30: Dwie karykatury, 1927

    Zdj. nr 30: Dwie karykatury, 1927

    Dwie karykatury, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 45, z 11.11.1927 r., s. 351.
  • Zdj. nr 31: Bal ekspresjonistów, 1928

    Zdj. nr 31: Bal ekspresjonistów, 1928

    Bal ekspresjonistów (Ball der Expressionisten), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 57, nr 44, z 02.11.1928 r., s. 354.
  • Zdj. nr 32: Entuzjasta sztuki, 1929

    Zdj. nr 32: Entuzjasta sztuki, 1929

    Entuzjasta sztuki (Der Kunstenthusiast), [w:] „Jugend“, rocznik 34, Monachium 1929, nr 28, s. 450.
  • Zdj. nr 33: Każdy choć raz w więzieniu, 1929

    Zdj. nr 33: Każdy choć raz w więzieniu, 1929

    Każdy choć raz w więzieniu (Jeder einmal im Gefängnis), [w:] „Jugend“, rocznik 34, Monachium 1929, nr 37, s. 597.
  • Zdj. nr 34: Strzępek rozmowy, 1931

    Zdj. nr 34: Strzępek rozmowy, 1931

    Strzępek rozmowy (Gesprächsfetzen), [w:] „Jugend“, rocznik 36, Monachium 1931, nr 29, s. 457.
  • Zdj. nr 35: Stali goście, 1931

    Zdj. nr 35: Stali goście, 1931

    Stali goście (Der Stammtisch), ilustracja do tekstu: Jules Sauerwein, Verständnis für Deutschland, [w:] „Der Querschnitt“, tom 11, Berlin 1931, zeszyt 5, s. 291.
  • Zdj. nr 36: Matadorzy Reichstagu, 1931

    Zdj. nr 36: Matadorzy Reichstagu, 1931

    Matadorzy Reichstagu (Matadore des Reichstags), ilustracja do tekstu: O.B. Server, Matadore des Reichstags VII, [w:] „Der Querschnitt“, tom 11, Berlin 1931, zeszyt 8, s. 555.
  • Zdj. nr 37: Mężczyzna z papierosem, 1935

    Zdj. nr 37: Mężczyzna z papierosem, 1935

    Mężczyzna z papierosem (Mann mit Zigarette), 1935, akwarela, 47 x 35 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 38: Żydowscy mieszkańcy wioski, 1937

    Zdj. nr 38: Żydowscy mieszkańcy wioski, 1937

    Żydowscy mieszkańcy wioski witają Mesjasza (Die jüdischen Dorfbewohner begrüßen den Messias), 1937, olej na kartonie malarskim, 59 x 69 cm, The Israel Museum, Jerozolima.
  • Zdj. nr 39: Przybycie Mesjasza, 1939

    Zdj. nr 39: Przybycie Mesjasza, 1939

    Przybycie Mesjasza do wioski (Die Ankunft des Messias im Dorf), 1939, olej na płótnie, 60 x 75 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 40: Rodzina w drodze, 1939

    Zdj. nr 40: Rodzina w drodze, 1939

    Rodzina z wozem w drodze (Familie mit Wagen auf der Wanderschaft), 1939, z serii „Exodus“, akwaforta, 10 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 41: Ucieczka, 1939

    Zdj. nr 41: Ucieczka, 1939

    Ucieczka (Flucht), 1939, z serii „Exodus“, akwaforta, 9 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 42: Nosiwoda, 1942

    Zdj. nr 42: Nosiwoda, 1942

    Nosiwoda ze Staszowa (Wasserträger aus Staszów), 1942, olej na płótnie, 50 x 40 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 43: Mesjasz, 1942

    Zdj. nr 43: Mesjasz, 1942

    Mesjasz i anioły przybywają do wioski (Der Messias und die Engel erreichen das Dorf), 1942, olej na płótnie, 40 x 45 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 44: Podczas ucieczki, 1945

    Zdj. nr 44: Podczas ucieczki, 1945

    Matka z dwójką dzieci podczas ucieczki (Eine Mutter mit ihren beiden Kindern auf der Flucht), 1945, olej na kartonie malarskim, 37 x 37 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 45: Mężczyzna ze Staszowa, ok. 1946 r.

    Zdj. nr 45: Mężczyzna ze Staszowa, ok. 1946 r.

    Mężczyzna ze Staszowa (Mann aus Staszów), ok. 1946, olej na płótnie, 50 x 45 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 46: Żyd z fajką

    Zdj. nr 46: Żyd z fajką

    Portret Żyda z fajką (Porträt eines Juden mit Pfeife), niedatowany, olej na płótnie, 61 x 45,4 cm, The Israel Mueseum, Jerozolima.
  • Zdj. nr 47: Mesjasz w sztetlu, 1946

    Zdj. nr 47: Mesjasz w sztetlu, 1946

    Przybycie Mesjasza do sztetla (Die Ankunft des Messias im Stetl), 1946, olej na płótnie, 40 x 45 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 48: Rabin, 1947

    Zdj. nr 48: Rabin, 1947

    Rabin (Rabbi), 1947, olej na płótnie, 75 x 60 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 49: Brak miejsca dla Żydów

    Zdj. nr 49: Brak miejsca dla Żydów

    Brak miejsca na Ziemi dla żydów (In unserer Welt gibt es keinen Platz für die Juden), niedatowany, olej na płótnie, 33 x 40 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 50: Autoprtret, 1946

    Zdj. nr 50: Autoprtret, 1946

    Autoportret, 1946, olej na płótnie, 78 x 60 cm, Frans Hals Museum, Haarlem.
  • Zdj. nr 51: Portret Roberta Girauda, 1946

    Zdj. nr 51: Portret Roberta Girauda, 1946

    Portret Roberta Girauda (Bildnis Robert Giraud), 1946, olej na płótnie, 46 x 37 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 52: Rzeźnik, 1947/48

    Zdj. nr 52: Rzeźnik, 1947/48

    Rzeźnik (Le Boucher), 1947/48, akwarela, 54 x 41 cm, Centre national des arts plastiques, Paryż.
  • Zdj. nr 53: Brazylijski chłopiec, 1947

    Zdj. nr 53: Brazylijski chłopiec, 1947

    Brazylijski chłopiec z latawcem (Brasilianischer Junge mit Drachen), 1947, olej na płótnie, 46 x 25 cm, Mishkan Museum of Art, Ein Harod.
  • Zdj. nr 54: Festa de São João, 1952

    Zdj. nr 54: Festa de São João, 1952

    Festa de São João in São Paulo, 1952, olej na płótnie, 117 x 80 cm, Centre national des arts plastiques, Paryż.
  • Zdj. nr 55: W paryskiej pracowni, ok. 1952 r.

    Zdj. nr 55: W paryskiej pracowni, ok. 1952 r.

    J.D. Kirszenbaum w swojej pracowni w Paryżu, ok. 1952 r., fotografia, własność rodziny.
  • Zdj. nr 56: Ryba na abstrakcyjnym tle

    Zdj. nr 56: Ryba na abstrakcyjnym tle

    Ryba na abstrakcyjnym tle (Fisch mit abstraktem Hintergrund), niedatowany, akwarela, 30 x 48 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 57: Abstrakcja

    Zdj. nr 57: Abstrakcja

    Abstrakcja (Abstrakt), niedatowany, gwasz, 17 x 22,5 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 58: Ryby, 1954

    Zdj. nr 58: Ryby, 1954

    Ryby na płaskim tle (Fische auf flachem Hintergrund), 1954, olej na płótnie, 35 x 28 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 59: Prorok Eliasz, ok. 1954 r.

    Zdj. nr 59: Prorok Eliasz, ok. 1954 r.

    Prorok Eliasz (Der Prophet Elijah), ok. 1954 r., akwarela, 75 x 95 cm, własność rodziny.
  • PDF 1: Katalog „DER STURM“, 1927

    Wystawa J.D. Kirschenbauma. Obrazy. Akwarele. Rysunki, katalog „DER STURM“, Berlin, kwiecień 1927 r.
  • PDF 2: Die Rote Fahne, 1931

    Alfred Durus: Artysta żydowskiego proletariatu na wschodzie. J.D. Kirszenbaum, [w:] „Die Rote Fahne“ z 05.11.1931 r.
  • PDF 3: Dziesięć akwareli Kirszenbauma, 1953

    Dziesięć akwareli Kirszenbauma zainspirowanych legendami chasydzkimi, wydawnictwo Au pont des arts, Paryż 1953