Jesekiel David Kirszenbaum (1900-1954) - uczeń Bauhausu

Autoportret, ok. 1925, olej na płótnie, 55 x 37,5 cm
Autoportret, ok. 1925, olej na płótnie, 55 x 37,5 cm

Koniec wojny i okres powojenny, w którym Kirszenbaum - ponownie zamieszkujący w Paryżu, tym razem przy ulicy Rue Bobillot, niedaleko artystycznej dzielnicy Montparnasse - pozostawał bez wieści o losach żony, był dla niego czasem głębokiej rozpaczy.[83] Sam miał powiedzieć: „Odtąd żyję w bólu i rozgoryczeniu. Nie jestem świętym, brak mi wiary w ludzi albo ufności we własne życie“, co przytaczano później.[84] W swojej pracy artystycznej pozostał początkowo wierny dotychczasowym tematom, tworząc szereg obrazów poruszających temat exodusu, czyli masowej ucieczki i wypędzenia Żydów. Należą do nich takie prace jak: ekspresyjny obraz „Matka z dwójką dzieci podczas ucieczki“ (zdj. nr 44) i obraz zatytułowany „Moje łzy przemieniają się w rzekę“,[85] przedstawiający na pierwszym planie płaczącego starca a za nim uciekających i odpoczywających Żydów (oba z 1945 roku), a także obraz z „Uciekinierami“,[86] którzy tłoczą się w łodzi na otwartym morzu (niedatowany, obecnie w zbiorach w Muzeum Sztuki w Tel Awiwie). Kilka dalszych przedstawień postaci ponownie przywołuje wspomnienia ze Staszowa, między innymi „Ślepy skrzypek“, „Siedzący domokrążca“, „Żyd z talitem“[87] a także przedstawiony w wyrazistych zarysach „Mężczyzna ze Staszowa“ (zdj. nr 45) oraz impresjonistyczny i co do kształtów postaci niemalże kubistyczny „Portret Żyda z fajką“ (zdj. nr 46). W 1946 roku powstała ostatnia wersja „Przybycia Mesjasza do sztetla“ (zdj. nr 47), którą charakteryzują po części karykaturalne, po części groteskowo umieszczone kolorowe postaci.

Po pracy przedstawiającej piersiową część tułowia Ukrzyżowanego Jezusa (1944) i jej odpowiedniku, jakim był sporządzony tuszem rysunek z hebrajskim dopiskiem „Boże, dlaczego nas opuściłeś“,[88] powstały dalsze prace o tematyce biblijnej: portret płaczącego Żyda, którego można interpretować jako Jezusa w koronie cierniowej, oraz przedstawiony jako trzy czwarte postaci wizerunek rozpaczającego Hioba.[89] Prawdopodobnie również obraz „Moje łzy przemieniają się w rzekę“ odwołuje się do sceny biblijnej, a mianowicie do tej, w której niewolnicy w Babilonie skarżą się na swój los.[90] Cykl portretów apostołów, świętych, myślicieli[91] i rabinów (zdj. nr 48) dopełniają nieliczne prace plastyczne, jak na przykład wykonana z terakoty figura „Jeremiasza“.[92] Punktem kulminacyjnym cyklu jest namalowany w 1947 roku naturalnej wielkości tryptyk proroków Mojżesza, Jeremiasza i Eliasza (obecnie w zbiorach Muzeum Sztuki w Tel Awiwie),[93] których kubistycznie uproszczone i zarysowane sylwetki o zredukowanej kolorystyce sięgającej od czerwieni po odcienie niebieskiego powstały przypuszczalnie pod wpływem twórczości Rouaulta. Z kolei cykl obrazów, na których skrzydlate anioły dźwigają zagubione dusze sztetla, przypominają Chagalla.[94] Jeden z tych obrazów nosi tytuł „Brak miejsca na ziemi dla Żydów“ (zdj. nr 49).

Szeroki wachlarz stylistycznych możliwości artysty zdradzają dwa, powstałe w 1946 roku, zamyślone portrety: autoportret w manierze późnego impresjonizmu (zdj. nr 50) oraz wizerunek młodego dziennikarza, Roberta Girauda (1921-1997, zdj. nr 51), którego styl przywołuje na myśl portrety zmarłego w 1920 roku Modiglianiego. Giraud pochodził z Limoges, gdzie, jako członek francuskiego ruchu oporu, został przez Niemców aresztowany, po czym do końca wojny mieszkał w Paryżu. W 1945 roku Galerie Folklore w Limoges, dwadzieścia kilometrów na południe od miejscowości Bellac, wystawiła prace Kirszenbauma, jednak nie wiadomo, gdzie obaj się poznali.

Już w 1946 roku Kirszenbaum zaczął stosować zauważalnie bardziej kolorową paletę (zdj. nr 47, 49) i poruszać inne tematy. Jego „Harlekin“,[95] „Trębacz“[96] i „Skrzypek“, wszyscy w galowych strojach, nawiązują do świata cyrku - tematu często poruszanego przez malarzy École de Paris, przede wszystkim przez Rouaulta. Płaszczyznowo i w jaskrawych kolorach ujęte postaci tych prac nawiązują do malarzy fowizmu, może do Deraina. Kolejna obrazowa reminiscencja Staszowa, akwarela „Rzeźnik“ (zdj. nr 52), będąca obecnie w posiadaniu Narodowego Centrum Sztuk Wizualnych (Centre national des arts plastiques) w Paryżu,[97] swą pstrokatą, wielobarwną kolorystyką również nawiązuje do fowizmu.

Kirszenbaumowi udało się w tym czasie odświeżyć swoje stare paryskie kontakty i nawiązać nowe. W 1946 brał udział w wystawie w Salon des Tuileries oraz w ekspozycji grupy Salon de Mai, którą w 1943 roku założyli francuscy artyści okupowanego przez Niemców Paryża w opozycji do ideologii narodowych socjalistów. W tym samym roku oraz w roku 1952 Narodowy Fundusz na rzecz Sztuki Współczesnej (Fond national d’art contemporain) nabył jego dzieła; dziś znajdują się one w zbiorach Narodowego Centrum Sztuk Wizualnych w Paryżu. W 1947 roku artysta wystawił swoje prace w Galerie des Quatre chemins oraz w salonie grupy artystycznej Les Surindépendants, której członkiem został rok później. W powrocie do pracy twórczej najbardziej wspierała go jednak baronowa Alix de Rothschild, która po wojnie pomagała wielu prześladowanym artystom. To ona pobierała u niego lekcje malowania, gościła go w swoim domu, kupowała jego dzieła i w 1947 roku wystawiła jego aktualne prace „Arts sacrés, sujets religieux“ w swojej rezydencji przy Avenue Foch 21 w Paryżu.[98] Towarzyszyła mu przez kolejnych siedem lat życia, w 1961 roku zorganizowała upamiętniającą go wystawę w paryskiej Galerie Karl Flinker a izraelskim muzeom przekazała w spadku ważne dzieła Kirszenbauma, które posiadała w swojej kolekcji.

 

[83] List z 20.04.1945 r. (zob. przypis 57).

[84] Cytat za: Frédéric Hagen, J.D. Kirszenbaum, katalog wystawy, Galerie Karl Flinker, Paryż 1961 (por. przypis 7), [w:] J.D. Kirszenbaum, 2013, s. 78 i nast.

[85] J.D. Kirszenbaum, 2013 (zob. Literatura przedmiotu), s. 98.

[87] Por. artykuł o wystawie w Solingen na tymże portalu: https://www.porta-polonica.de/de/atlas-der-erinnerungsorte/jesekiel-kirszenbaum-ausstellung-solingen, zdj. nr 18, 19.

[88] J.D. Kirszenbaum, 2013 (zob. Literatura przedmiotu), s. 80 i nast.

[89] Tamże, s. 97, 100.

[90] „Nad rzekami Babilonu - tam myśmy siedzieli i płakali, kiedyśmy wspominali Syjon.“ (Psalm 137, 1).

[91] Por. artykuł o wystawie w Solingen na tymże portalu: https://www.porta-polonica.de/de/atlas-der-erinnerungsorte/jesekiel-kirszenbaum-ausstellung-solingen, zdj. nr 22, 23.

[92] Fotografia z 1945 r. w zbiorach Centrum Pompidou w Paryżu, Biblioteka Kandinsky'ego (MNAM-Bibiothèque Kandinsky), opublikowana w: J.D. Kirszenbaum, 2013 (zob. Literatura przedmiotu), s. 106.

[93] J.D. Kirszenbaum, 2013 (zob. Literatura przedmiotu), s. 102 i nast.; zob. również: https://www.kirszenbaum.com/france?lightbox=imageh5n

[94] Fotografia w zbiorach Centrum Pompidou w Paryżu, Biblioteka Kandinsky'ego (MNAM-Bibiothèque Kandinsky), opublikowana w: J.D. Kirszenbaum, 2013 (zob. Literatura przedmiotu), s. 84; obraz jest własnością prywatną.

[95] J.D. Kirszenbaum, 2013 (zob. Literatura przedmiotu), s. 68.

[96] Por. artykuł o wystawie w Solingen na tymże portalu: https://www.porta-polonica.de/de/atlas-der-erinnerungsorte/jesekiel-kirszenbaum-ausstellung-solingen, zdj. nr 20.

[98] Zaproszenie opublikowane w: J.D. Kirszenbaum, 2013 (zob. Literatura przedmiotu), s. 82.

Mediathek
  • Zdj. nr 1: J.D. Kirszenbaum, 1920

    Zdj. nr 1: J.D. Kirszenbaum, 1920

    J.D. Kirszenbaum malujący portret, 1920, fotografia, własność rodziny.
  • Zdj. nr 2: Studiując Majmonidesa, 1925

    Zdj. nr 2: Studiując Majmonidesa, 1925

    Studiując Majmonidesa (Beim Studium des Maimonides), 1925, tusz na papierze, 50 x 32 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 3: Muzycy i ich wielbiciele, 1925

    Zdj. nr 3: Muzycy i ich wielbiciele, 1925

    Muzycy i ich wielbiciele (Musiker und ihre Anhänger), 1925, tusz na papierze, 50 x 32 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 4: Żałoba, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 4: Żałoba, ok. 1925 r.

    Żałoba (Trauer), ok. 1925 r., akwarela, 35,5 x 25 cm, Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa.
  • Zdj. nr 5: Skrzypek w sztetlu, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 5: Skrzypek w sztetlu, ok. 1925 r.

    Skrzypek w sztetlu (Der Geiger im Stetl), ok. 1925 r., olej na płótnie, 90 x 71 cm, Frans Hals Museum, Haarlem.
  • Zdj. nr 6: Wesele, 1925

    Zdj. nr 6: Wesele, 1925

    Wesele (Die Hochzeit), 1925, tusz na papierze, 28 x 22 cm, Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa.
  • Zdj. nr 7: W Bet ha-midraszu, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 7: W Bet ha-midraszu, ok. 1925 r.

    W Bet ha-midraszu (Im Beth Hamedrasch), ok. 1925 r., akwaforta, 15 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 8: Modlitwa o północy, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 8: Modlitwa o północy, ok. 1925 r.

    Modlitwa o północy (Mitternachtsgebet), ok. 1925 r., akwaforta, 15 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 9: Modlitwa Jom Kipur, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 9: Modlitwa Jom Kipur, ok. 1925 r.

    Modlitwa Jom Kipur (Gebet zum Jom Kippur), ok. 1925 r., akwaforta, 10 x 14 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 10: Chasydzi, 1925

    Zdj. nr 10: Chasydzi, 1925

    Taniec chasydów (Tanz der Hassidim), 1925, suchoryt, 25 x 17,5 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 11: Kozacki pogrom, ok. 1930 r.

    Zdj. nr 11: Kozacki pogrom, ok. 1930 r.

    Kozacki pogrom (Pogrom durch die Kosaken), ok. 1930 r., akwaforta, 25 x 27 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 12: Nosiwoda, 1925/26

    Zdj. nr 12: Nosiwoda, 1925/26

    Nosiwoda (Wasserträger), 1925/26, ilustracja w tekście: Adam Olearius, Die erste russische Revolution (1656), [w:] „Der Querschnitt“, tom 7, Berlin 1927, zeszyt 3, s. 195.
  • Zdj. nr 13: Harmonista, 1925/26

    Zdj. nr 13: Harmonista, 1925/26

    Harmonista (Harmonikaspieler), 1925/26, ilustracja w tekście: S. Dimitrijewski, Stalin – Aufstieg eines Mannes, [w:] „Der Querschnitt“, tom 11, Berlin 1931, zeszyt 6, s. 367.
  • Zdj. nr 14: Skrzypek, 1926

    Zdj. nr 14: Skrzypek, 1926

    Skrzypek (Geiger), 1926, ilustracja w tekście: Ramon Gomez de la Serna, Maria Wassiljewna. Russische Novelle, [w:] „Der Querschnitt“, tom 9, Berlin 1929, zeszyt 2, s. 95.
  • Zdj. nr 15: Ilustracje satyryczne, 1926

    Zdj. nr 15: Ilustracje satyryczne, 1926

    Trzy ilustracje satyryczne, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 11, z 12.03.1926 r., s. 82.
  • Zdj. nr 16: Trzy karykatury, 1926

    Zdj. nr 16: Trzy karykatury, 1926

    Trzy karykatury, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 21, z 28.05.1926 r., s. 158.
  • Zdj. nr 17: Wolna droga do „prawdy“!, 1926

    Zdj. nr 17: Wolna droga do „prawdy“!, 1926

    Wolna droga do „prawdy“! (Der „Wahrheit“ freie Bahn!) [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 26, z 02.07.1926 r., s. 195.
  • Zdj. nr 18: Wykupiony, 1926

    Zdj. nr 18: Wykupiony, 1926

    Wykupiony (Vergriffen), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 35, z 03.09.1926 r., s. 267.
  • Zdj. nr 19: Trzy karykatury, 1926

    Zdj. nr 19: Trzy karykatury, 1926

    Trzy karykatury, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 36, z 10.09.1926 r., s. 274.
  • Zdj. nr 20: Zalążki narodu, 1926

    Zdj. nr 20: Zalążki narodu, 1926

    Zalążki narodu (Knospen der Nation), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 47, z 26.11.1926 r., s. 367.
  • Zdj. nr 21: Gwiazdy filmowe, 1927

    Zdj. nr 21: Gwiazdy filmowe, 1927

    Gwiazdy filmowe (Filmsterne), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 5, z 04.02.1927 r., s. 38.
  • Zdj. nr 22: Wysportowany przyjaciel domu, 1927

    Zdj. nr 22: Wysportowany przyjaciel domu, 1927

    Wysportowany przyjaciel domu (Der sportliche Hausfreund), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 6, z 11.02.1927 r., s. 43.
  • Zdj. nr 23: Sztuka upiększania, 1927

    Zdj. nr 23: Sztuka upiększania, 1927

    Sztuka upiększania (Schönheitspflege), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 11, z 18.03.1927 r., s. 83.
  • Zdj. nr 24: Nudne czasy, 1927

    Zdj. nr 24: Nudne czasy, 1927

    Nudne czasy (Langweilige Zeiten), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 14, z 08.04.1927 r., s. 107.
  • Zdj. nr 25: Poranna zorza, 1927

    Zdj. nr 25: Poranna zorza, 1927

    Poranna zorza (Morgenröte], [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 17, z 29.04.1927 r., s. 126.
  • Fig. 26: Patriotism, 1927

    Fig. 26: Patriotism, 1927

    Patriotism. In: Ulk. Weekly Publication of the Berliner Tageblatt, 56th Edition, No. 18, 6 May 1927, page 134
  • Zdj. nr 27: Letnia moda, 1927

    Zdj. nr 27: Letnia moda, 1927

    Letnia moda (Sommermode), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 25, z 24.06.1927 r., s. 187.
  • Zdj. nr 28: Trudna sprawa, 1927

    Zdj. nr 28: Trudna sprawa, 1927

    Trudna sprawa (Schwieriger Fall), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 30, z 29.07.1927 r., s. 230.
  • Zdj. nr 29: Antidotum na otyłość, 1927

    Zdj. nr 29: Antidotum na otyłość, 1927

    Antidotum na otyłość (Mittel gegen Korpulenz), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 41, z 14.10.1927 r., s. 319.
  • Zdj. nr 30: Dwie karykatury, 1927

    Zdj. nr 30: Dwie karykatury, 1927

    Dwie karykatury, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 45, z 11.11.1927 r., s. 351.
  • Zdj. nr 31: Bal ekspresjonistów, 1928

    Zdj. nr 31: Bal ekspresjonistów, 1928

    Bal ekspresjonistów (Ball der Expressionisten), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 57, nr 44, z 02.11.1928 r., s. 354.
  • Zdj. nr 32: Entuzjasta sztuki, 1929

    Zdj. nr 32: Entuzjasta sztuki, 1929

    Entuzjasta sztuki (Der Kunstenthusiast), [w:] „Jugend“, rocznik 34, Monachium 1929, nr 28, s. 450.
  • Zdj. nr 33: Każdy choć raz w więzieniu, 1929

    Zdj. nr 33: Każdy choć raz w więzieniu, 1929

    Każdy choć raz w więzieniu (Jeder einmal im Gefängnis), [w:] „Jugend“, rocznik 34, Monachium 1929, nr 37, s. 597.
  • Zdj. nr 34: Strzępek rozmowy, 1931

    Zdj. nr 34: Strzępek rozmowy, 1931

    Strzępek rozmowy (Gesprächsfetzen), [w:] „Jugend“, rocznik 36, Monachium 1931, nr 29, s. 457.
  • Zdj. nr 35: Stali goście, 1931

    Zdj. nr 35: Stali goście, 1931

    Stali goście (Der Stammtisch), ilustracja do tekstu: Jules Sauerwein, Verständnis für Deutschland, [w:] „Der Querschnitt“, tom 11, Berlin 1931, zeszyt 5, s. 291.
  • Zdj. nr 36: Matadorzy Reichstagu, 1931

    Zdj. nr 36: Matadorzy Reichstagu, 1931

    Matadorzy Reichstagu (Matadore des Reichstags), ilustracja do tekstu: O.B. Server, Matadore des Reichstags VII, [w:] „Der Querschnitt“, tom 11, Berlin 1931, zeszyt 8, s. 555.
  • Zdj. nr 37: Mężczyzna z papierosem, 1935

    Zdj. nr 37: Mężczyzna z papierosem, 1935

    Mężczyzna z papierosem (Mann mit Zigarette), 1935, akwarela, 47 x 35 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 38: Żydowscy mieszkańcy wioski, 1937

    Zdj. nr 38: Żydowscy mieszkańcy wioski, 1937

    Żydowscy mieszkańcy wioski witają Mesjasza (Die jüdischen Dorfbewohner begrüßen den Messias), 1937, olej na kartonie malarskim, 59 x 69 cm, The Israel Museum, Jerozolima.
  • Zdj. nr 39: Przybycie Mesjasza, 1939

    Zdj. nr 39: Przybycie Mesjasza, 1939

    Przybycie Mesjasza do wioski (Die Ankunft des Messias im Dorf), 1939, olej na płótnie, 60 x 75 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 40: Rodzina w drodze, 1939

    Zdj. nr 40: Rodzina w drodze, 1939

    Rodzina z wozem w drodze (Familie mit Wagen auf der Wanderschaft), 1939, z serii „Exodus“, akwaforta, 10 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 41: Ucieczka, 1939

    Zdj. nr 41: Ucieczka, 1939

    Ucieczka (Flucht), 1939, z serii „Exodus“, akwaforta, 9 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 42: Nosiwoda, 1942

    Zdj. nr 42: Nosiwoda, 1942

    Nosiwoda ze Staszowa (Wasserträger aus Staszów), 1942, olej na płótnie, 50 x 40 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 43: Mesjasz, 1942

    Zdj. nr 43: Mesjasz, 1942

    Mesjasz i anioły przybywają do wioski (Der Messias und die Engel erreichen das Dorf), 1942, olej na płótnie, 40 x 45 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 44: Podczas ucieczki, 1945

    Zdj. nr 44: Podczas ucieczki, 1945

    Matka z dwójką dzieci podczas ucieczki (Eine Mutter mit ihren beiden Kindern auf der Flucht), 1945, olej na kartonie malarskim, 37 x 37 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 45: Mężczyzna ze Staszowa, ok. 1946 r.

    Zdj. nr 45: Mężczyzna ze Staszowa, ok. 1946 r.

    Mężczyzna ze Staszowa (Mann aus Staszów), ok. 1946, olej na płótnie, 50 x 45 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 46: Żyd z fajką

    Zdj. nr 46: Żyd z fajką

    Portret Żyda z fajką (Porträt eines Juden mit Pfeife), niedatowany, olej na płótnie, 61 x 45,4 cm, The Israel Mueseum, Jerozolima.
  • Zdj. nr 47: Mesjasz w sztetlu, 1946

    Zdj. nr 47: Mesjasz w sztetlu, 1946

    Przybycie Mesjasza do sztetla (Die Ankunft des Messias im Stetl), 1946, olej na płótnie, 40 x 45 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 48: Rabin, 1947

    Zdj. nr 48: Rabin, 1947

    Rabin (Rabbi), 1947, olej na płótnie, 75 x 60 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 49: Brak miejsca dla Żydów

    Zdj. nr 49: Brak miejsca dla Żydów

    Brak miejsca na Ziemi dla żydów (In unserer Welt gibt es keinen Platz für die Juden), niedatowany, olej na płótnie, 33 x 40 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 50: Autoprtret, 1946

    Zdj. nr 50: Autoprtret, 1946

    Autoportret, 1946, olej na płótnie, 78 x 60 cm, Frans Hals Museum, Haarlem.
  • Zdj. nr 51: Portret Roberta Girauda, 1946

    Zdj. nr 51: Portret Roberta Girauda, 1946

    Portret Roberta Girauda (Bildnis Robert Giraud), 1946, olej na płótnie, 46 x 37 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 52: Rzeźnik, 1947/48

    Zdj. nr 52: Rzeźnik, 1947/48

    Rzeźnik (Le Boucher), 1947/48, akwarela, 54 x 41 cm, Centre national des arts plastiques, Paryż.
  • Zdj. nr 53: Brazylijski chłopiec, 1947

    Zdj. nr 53: Brazylijski chłopiec, 1947

    Brazylijski chłopiec z latawcem (Brasilianischer Junge mit Drachen), 1947, olej na płótnie, 46 x 25 cm, Mishkan Museum of Art, Ein Harod.
  • Zdj. nr 54: Festa de São João, 1952

    Zdj. nr 54: Festa de São João, 1952

    Festa de São João in São Paulo, 1952, olej na płótnie, 117 x 80 cm, Centre national des arts plastiques, Paryż.
  • Zdj. nr 55: W paryskiej pracowni, ok. 1952 r.

    Zdj. nr 55: W paryskiej pracowni, ok. 1952 r.

    J.D. Kirszenbaum w swojej pracowni w Paryżu, ok. 1952 r., fotografia, własność rodziny.
  • Zdj. nr 56: Ryba na abstrakcyjnym tle

    Zdj. nr 56: Ryba na abstrakcyjnym tle

    Ryba na abstrakcyjnym tle (Fisch mit abstraktem Hintergrund), niedatowany, akwarela, 30 x 48 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 57: Abstrakcja

    Zdj. nr 57: Abstrakcja

    Abstrakcja (Abstrakt), niedatowany, gwasz, 17 x 22,5 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 58: Ryby, 1954

    Zdj. nr 58: Ryby, 1954

    Ryby na płaskim tle (Fische auf flachem Hintergrund), 1954, olej na płótnie, 35 x 28 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 59: Prorok Eliasz, ok. 1954 r.

    Zdj. nr 59: Prorok Eliasz, ok. 1954 r.

    Prorok Eliasz (Der Prophet Elijah), ok. 1954 r., akwarela, 75 x 95 cm, własność rodziny.
  • PDF 1: Katalog „DER STURM“, 1927

    Wystawa J.D. Kirschenbauma. Obrazy. Akwarele. Rysunki, katalog „DER STURM“, Berlin, kwiecień 1927 r.
  • PDF 2: Die Rote Fahne, 1931

    Alfred Durus: Artysta żydowskiego proletariatu na wschodzie. J.D. Kirszenbaum, [w:] „Die Rote Fahne“ z 05.11.1931 r.
  • PDF 3: Dziesięć akwareli Kirszenbauma, 1953

    Dziesięć akwareli Kirszenbauma zainspirowanych legendami chasydzkimi, wydawnictwo Au pont des arts, Paryż 1953