Ostatni rok generała „Grota“ Roweckiego

Fragment wystawy czasowej w Miejscu Pamięci i Muzeum Sachsenhausen poświęconej generałowi Roweckiemu.
Fragment wystawy czasowej w Miejscu Pamięci i Muzeum Sachsenhausen poświęconej generałowi Roweckiemu.

Ostatni rok generała „Grota“ Roweckiego

Na marginesie wystawy czasowej poświęconej "Grotowi" w Miejscu Pamięci i Muzeum Sachsenhausen

 

Dowódcę Armii Krajowej generała Stefana Roweckiego (pseudonim "Grot") aresztowano 30 czerwca 1943 r. w Warszawie. Ten niewątpliwie operacyjny sukces zawdzięczało Gestapo zdradzie trójki Polaków w obrębie wywiadu AK. Rola szczególna przypadła Eugeniuszowi Świerczewskiemu, który znał Generała jeszcze z czasów przedwojennych. To on rozpoznał "Grota" na ulicy i powiadomił Niemców. Pozostałymi agentami rozpracowującymi Generała byli: Ludwik Kalkstein oraz jego narzeczona Blanka Kaczorowska. Tak wspomina o niej historyk Witold Pronobis: "pełniła znaczącą i szczególnie zbrodniczą rolę. Do początków marca 1944 r. udzielała się w II Oddziale (informacyjno-wywiadowczym) Komendy Głównej AK i nierozpoznana jako agentka gestapo denuncjowała kolejne osoby. W sumie około dwudziestu oficerów i żołnierzy.1 Świerczewski jako jedyny z tej trójki w czasie wojny został aresztowany w czerwcu 1944 roku. Po przesłuchaniu przez oficerów kontrwywiadu AK, na mocy wyroku sądu wojskowego, powieszono go w piwnicy jednej z warszawskich kamienic, a ciało zakopano.

Generała Roweckiego przewieziono natychmiast do warszawskiej siedziby Gestapo przy Alei Szucha. Rozmowę, nieoficjalne przesłuchanie z ustaleniem tożsamości, prowadził szef Tajnej Policji Hahn w obecności innych funkcjonariuszy. Juergen Stroop - likwidator getta w Warszawie, w rozmowie z Kazimierzem Moczarskim tak wspominał generała "Grota": "Był niezwykle poważny i spokojny. Muszę przyznać, że zrobił na mnie duże wrażenie. Cywil, ale od razu widać, że wojskowy najwyższej klasy."2

Obawiając się prób odbicia aresztowanego, ściągnięto z Berlina specjalny samolot, którym przewieziono Generała do stolicy Rzeszy już 1. lipca 1943 roku. "Grot" znalazł się pod bezpośrednim nadzorem szefa Gestapo Heinricha Müllera. Celem rozmów były naturalnie próby pozyskania Grota-Roweckiego do kolaboracji oraz osłabienia polskiego podziemia. Heinrich Himmler w notatce sporządzonej po rozmowie z Hitlerem pisał, że Führer odrzucił możliwość wykorzystania Generała "dla neutralizacji polskiego ruchu oporu", uważał bowiem "ten eksperyment (...) za niebezpieczny“.3

 

1 http://niniwa22.cba.pl/poslubieni_zdradzie.htm

2 Tadeusz Żenczykowski: Generał Grot. U kresu walki. Londyn: Polonia 1983, str. 15

3  Żenczykowski, op.cit., str. 20-21

Mediathek
  • Zellenbau w KZ-Sachsenhausen (stan obecny)

    Zellenbau

    Zellenbau w KZ-Sachsenhausen (stan obecny)
  • Zellenbau, wejście do zachodniego skrzydła baraku (stan obecny)

    Zellenbau

    Zellenbau, wejście do zachodniego skrzydła baraku (stan obecny)
  • Zellenbau, korytarz, po lewej i prawej wejścia do cel.

    Zellenbau, korytarz, po lewej i prawej wejścia do cel.

    Zellenbau, korytarz, po lewej i prawej wejścia do cel. Na końcu po prawej stronie znajduje się cela nr 50 w której prawdopodobnie bym więziony generał Stefan Rowecki „Grot”.
  • Zellenbau, cela Ruperta Mayera

    Zellenbau, cela Ruperta Mayera

    Zellenbau, cela Ruperta Mayera, głównej postaci katolickiego ruchu oporu działającego w okresie Trzeciej Rzeszy w Monachium.
  • Zellenbau, widok ogólny celi poświęconej przytrzymywanym tu Polakom.

    Zellenbau

    Zellenbau, widok ogólny celi poświęconej przytrzymywanym tu Polakom.
  • Zellenbau, imienna tablica informująca o więzionych tu w latach 1939 - 1945 Polakach.

    Zellenbau, imienna tablica

    Zellenbau, imienna tablica informująca o więzionych tu w latach 1939 - 1945 Polakach.
  • Zellenbau, ku pamięci biskupa Lublina Władysława Górala.

    Zellenbau

    Zellenbau, ku pamięci biskupa Lublina Władysława Górala.
  • Zellenbau, cela nr 50 w której prawdopodobnie przebywał generał Stefan Rowecki „Grot”

    Zellenbau, cela 50

    Zellenbau, cela nr 50 w której prawdopodobnie przebywał generał Stefan Rowecki „Grot”
  • Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhausen

    Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhausen

    Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhausen „Generał Stefan Rowecki „Grot” - „więzień specjalny“ w KZ Sachsenhausen 1943-44“ z opisami w języku polskim i niemieckim, widok w kierunku wejści...
  • Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhause

    Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhausen

    Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhausen „Generał Stefan Rowecki „Grot” - „więzień specjalny“ w KZ Sachsenhausen 1943-44“, widok w kierunku- tekst wprowadzający.
  • Fragment działu wystawy: Dzieciństwo i młodość 1895-1914.

    Fragment działu wystawy

    Fragment działu wystawy: Dzieciństwo i młodość 1895-1914.
  • Fragment działu wystawy: Kariera wojskowa 1914-1939.

    Fragment działu wystawy

    Fragment działu wystawy: Kariera wojskowa 1914-1939.
  • Fragment działu wystawy: Kariera wojskowa 1914-1939.

    Fragment działu wystawy

    Fragment działu wystawy: Kariera wojskowa 1914-1939.
  • Fragment działu wystawy: Kariera wojskowa 1914-1939.

    Fragment działu wystawy

    Fragment działu wystawy: Kariera wojskowa 1914-1939.
  • Fragment działu wystawy: Kariera wojskowa 1914-1939.

    Fragment działu wystawy

    Fragment działu wystawy: Kariera wojskowa 1914-1939.
  • Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhausen „Generał Stefan Rowecki „Grot” - „więzień specjalny“ w KZ Sachsenhausen 1943-44“, widok ogólny.

    Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhausen

    Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhausen „Generał Stefan Rowecki „Grot” - „więzień specjalny“ w KZ Sachsenhausen 1943-44“, widok ogólny.
  • Fragment działu wystawy: Narodziny i rozbudowa polskiego Ruchu oporu od 1939 r.

    Fragment działu wystawy

    Fragment działu wystawy: Narodziny i rozbudowa polskiego Ruchu oporu od 1939 r.
  • Fragment działu wystawy: Informacje o akcjach „N“.

    Fragment działu wystawy

    Fragment działu wystawy: Informacje o akcjach „N“.
  • Fragment działu wystawy: Więzień Zellenbau w KZ Sachsenhausen 1943-1944

    Fragment działu wystawy

    Fragment działu wystawy: Więzień Zellenbau w KZ Sachsenhausen 1943-1944
  • Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhausen „Generał Stefan Rowecki „Grot” - „więzień specjalny“ w KZ Sachsenhausen 1943-44“, widok ogólny.

    Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhausen

    Wystawa czasowa Miejsca Pamięci i Muzeum Sachsenhausen „Generał Stefan Rowecki „Grot” - „więzień specjalny“ w KZ Sachsenhausen 1943-44“, widok ogólny.
  • Pamiątkowa tablica z roku 1988, wisiała w celi nr 50, w której przetrzymywany był „Grot”.

    Pamiątkowa tablica

    Pamiątkowa tablica z roku 1988, wisiała w celi nr 50, w której przetrzymywany był „Grot”.
  • Fragment działu wystawy: Pamięć.

    Fragment działu wystawy

    Fragment działu wystawy: Pamięć.
  • Fragment działu wystawy: Wybór publikacji poświęconych generałowi.

    Fragment działu wystawy

    Fragment działu wystawy: Wybór publikacji poświęconych generałowi.
  • Zellenbau, fragment fundamentu baraku wschodniego skrzydła, stan obecny.

    Zellenbau, fragment fundamentu

    Zellenbau, fragment fundamentu baraku wschodniego skrzydła, stan obecny.
  • Pamiątkowy pomnik generała Stefana Roweckiego „Grota” na terenie byłej komendantury obozu.

    Pomnik pamiątkowy

    Pamiątkowy pomnik generała Stefana Roweckiego „Grota” na terenie byłej komendantury obozu.