Teilen:

Tadeusz Rolke – mistrz fotografii reportażowej

Tadeusz Rolke
Tadeusz Rolke

Po wojnie Tadeusz Rolke wraca do szkoły i do fotografowania. Dokumentuje zrujnowaną Warszawę, miejsca, w których dorastał i bywał przed wybuchem wojny. Do dziś zachowało się kilkadziesiąt zdjęć z tego okresu. Coraz częściej jeździ po Polsce, wykonuje fotografie ludzi i miast. W 1950 roku Rolke rozpoczyna studiowanie filozofii i historii sztuki na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Nieco później przenosi się na wymarzony Uniwersytet Warszawski, gdzie kontynuuje studia z historii sztuki. Dobra passa nie trwa długo – w 1952 roku Tadeusz Rolke zostaje aresztowany i oskarżony o bycie członkiem w tzw. Ruchu Uniwersalistów, organizacji uznanej przez władze PRL za nielegalną i antypaństwową. Nazwisko Rolkego śledczy znajdują w notatniku Władysława Jaworskiego, rzekomego lidera Ruchu. W 2019 roku, przy okazji wystawy w Budapeszcie, w rozmowie z Polską Agencją Prasową, fotograf tak wspominał ten czas: „Nie byłoby stalinizmu, gdyby nie powszechny terror. Policja polityczna doszukiwała się w każdym zgromadzeniu, szczególnie młodych ludzi, niebezpieczeństwa. Władysław Jaworski był młodym absolwentem SGH i napisał pracę dyplomową krytykującą ekonomiczny system zarówno kapitalizmu, jak i socjalizmu. Postulował system pośredni – uniwersalizm gospodarczy. Ta praca wpadła w ręce SB i została uznana za materiał subwersyjny, szkodzący ustrojowi Polski Ludowej. Aresztowano wszystkich ludzi, z którymi znał się Jaworski, a miał bardzo szerokie kontakty towarzyskie. Wszystkich uznano za członków nielegalnej organizacji Ruch Uniwersalistów.”[6]

Rolke zostaje skazany na 7 lat więzienia za działalność antypaństwową i posiadanie tekstów szkodliwych dla ustroju. Wychodzi we wrześniu 1954 roku na mocy amnestii. Z wyrokiem politycznym, jako „wróg ludu“, kontynuowanie studiów jest wykluczone, Tadeusz Rolke zwraca się więc ku zawodowej fotografii. Początkowo pracuje jako robotnik niewykwalifikowany w laboratorium fotograficznym w Polskich Zakładach Optycznych. Po godzinach chodzi do ciemni, zgłębia tajniki fotografowania. W 1955 roku przenosi się do Zakładu Foto-Przeźroczy gdzie podejmuje pracę już jako fotograf. Sporo podróżuje po kraju, fotografuje tematy związane z przemysłem rolnym i spożywczym. Coraz częściej myśli o pracy w prasie. Podejmuje współpracę z harcerskim, wysokonakładowym czasopismem „Świat Młodych“, a następnie z tygodnikiem „Stolica“. Talent Rolkego zostaje szybko dostrzeżony, w dodatku w kraju zaczyna się okres odwilży, wyroki z przeszłości nie są już przeszkodą w rozwijaniu kariery. Owocuje to etatem fotoreportera, który Rolke dostaje w czasopiśmie „Stolica“ w 1956 roku. Pismo w całości poświęcone jest Warszawie, w tym w dużej mierze odbudowie miasta z wojennych zniszczeń. Rolke robi tu zdjęcia miejskiej codzienności, fotografuje architektów, artystów, malarzy, okazjonalnie również partyjnych dygnitarzy. W 1960 roku Tadeusz Rolke przenosi się do miesięcznika „Polska“, wydawanego w kilku wersjach językowych, współpracuje też z „Przekrojem“ oraz czasopismem „Ty i ja“. Obok pracy zawodowej coraz częściej oddaje się fotografii mody, regularnie pracując z projektantką mody Barbarą Hoff, później także z Grażyną Hase. Sam nie uważa się jednak za fotografa modowego: „W tamtych czasach musieliśmy być wszechstronni. Nigdy nie byłem fotografem mody, więc nie musiałem fotografować modelek na wybiegach – kobiet sprowadzonych do roli ruchomych wieszaków. Fotografowałem modę z przyjemnością. Modelkom pozostawiałem ogromną swobodę. Zachowywały się naturalnie przed moim obiektywem, do mnie należało stworzenie aury unikalnego nastroju.“[7] Fotografie Rolkego ze świata mody powstają w Warszawie, Paryżu, Moskwie. 

Mimo dobrej passy zawodowej, fotografowi coraz trudniej jest wytrzymać w szarej i represyjnej rzeczywistości Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej lat 60-tych XX wieku. Z powodu utrzymywania kontaktów z zagranicznymi dziennikarzami Tadeuszem Rolke interesuje się Służba Bezpieczeństwa. W kontrolowanej przez państwo rzeczywistości trudno jest się rozwijać, szukać własnych dróg. Czarę goryczy przelewa rok 1968 – antysemicka nagonka prowadzona przez władze ludowe wobec zamieszkujących Polskę Żydów, a także udział wojsk polskich podczas interwencji w Czechosłowacji. Rolke chce wyemigrować na Zachód, uruchamia swoje zagraniczne kontakty, ale za każdym razem, gdy składa wniosek o paszport, dostaje odmowę. Udaje mu się wyjechać dopiero w 1970 roku na stypendium przyznane przez organizację „Aktion Sühnezeichen“ (Akcja Znaku Pokuty), z którą Rolke nawiązał współpracę kilka lat wcześniej podczas dokumentowania pobytu i pracy młodych Niemców w byłym nazistowskim obozie koncentracyjnym Auschwitz. W czasie stypendium mieszka w Wolfsburgu i przygotowuje swoją pierwszą indywidualną wystawę fotograficzną, zatytułowaną „Ojcowie i dzieci“. Pokazuje na niej zdjęcia zrobione w Auschwitz – ojców, którzy jako prawnicy przyjechali do obozu na wizję lokalną w czasie jednego z procesów oświęcimskich, oraz dzieci – przybywających do Auschwitz w ramach „Aktion Sühnezeichen“. Zdjęcia te zostały w Niemczech pokazane ponownie w 2011 roku podczas wystawy „Obok. Polska – Niemcy. 1000 lat historii w sztuce“ w Martin-Gropius-Bau w Berlinie.

 

[6] Cytat za portalem dzieje.pl, W Budapeszcie wystawa zdjęć Tadeusza Rolkego, dostęp online 11.01.2021 https://dzieje.pl/wystawy/w-budapeszcie-wystawa-zdjec-tadeusza-rolkego

[7] Moja namiętność, s. 171

Mediathek Sorted

Mediathek
  • Hamburg, Fischmarkt, 1979 rok. Handel wędlinami.

    Hamburg, Fischmarkt, 1979 rok

    Hamburg, Fischmarkt, 1979 rok. Handel wędlinami.
  • Hamburg, cotygodniowy targ Fischmarkt, 1979 rok.

    Hamburg, Fischmarkt, 1979 rok

    Hamburg, cotygodniowy targ Fischmarkt, 1979 rok.
  • Hamburg, Fischmarkt, 1979 rok.

    Hamburg, Fischmarkt, 1979 rok

    Hamburg, Fischmarkt, 1979 rok.
  • Hamburg, sprzątanie po zakończonym targu Fischmarkt, 1979 rok.

    Hamburg, Fischmarkt, 1979 rok

    Hamburg, sprzątanie po zakończonym targu Fischmarkt, 1979 rok.
  • Wystawa "Metropolis" w Martin-Gropius-Bau, Berlin 1991 rok.

    Wystawa "Metropolis" w Martin-Gropius-Bau, Berlin 1991 rok

    Wystawa "Metropolis" w Martin-Gropius-Bau, Berlin 1991 rok.
  • Norymberga, 1971 rok. Produkcja filmu "Piłat i inni" w reżyserii Andrzeja Wajdy (pierwszy z prawej).

    Norymberga, 1971 rok

    Norymberga, 1971 rok. Produkcja filmu "Piłat i inni" w reżyserii Andrzeja Wajdy (pierwszy z prawej).
  • Norymberga, 1971 rok. Produkcja filmu "Piłat i inni" w reżyserii Andrzeja Wajdy.

    Norymberga, 1971 rok

    Norymberga, 1971 rok. Produkcja filmu "Piłat i inni" w reżyserii Andrzeja Wajdy.
  • Hamburg, 1977 rok.  Polterabend, czyli tradycja tłuczenia naczyń na progu mieszkania panny młodej.

    Hamburg, 1977 rok

    Hamburg, 1977 rok.  Polterabend, czyli tradycja tłuczenia naczyń na progu mieszkania panny młodej.
  • Mur berliński, wrzesień 1989 rok.

    Mur berliński, wrzesień 1989 rok

    Mur berliński, wrzesień 1989 rok.
  • Berlin, wrzesień 1989 rok. Na zdjęciu Tadeusz Szeliński i Tadeusz Rolke.

    Berlin, wrzesień 1989 rok

    Berlin, wrzesień 1989 rok. Na zdjęciu Tadeusz Szeliński i Tadeusz Rolke.
  • Polskie modelki w Berlinie Wschodnim, 1971 rok.

    Polskie modelki w Berlinie Wschodnim, 1971 rok

    Polskie modelki w Berlinie Wschodnim, 1971 rok.
  • Ulice Hamburga, 1971 rok.

    Ulice Hamburga, 1971 rok

    Ulice Hamburga, 1971 rok.
  • Letnia wyprzedaż w domu towarowym, Hamburg 1979 rok.

    Letnia wyprzedaż w domu towarowym, Hamburg 1979 rok

    Letnia wyprzedaż w domu towarowym, Hamburg 1979 rok.
  • Wernisaż Heleny Bohle-Szackiej, Berlin 1971 rok.

    Wernisaż Heleny Bohle-Szackiej, Berlin 1971 rok

    Wernisaż Heleny Bohle-Szackiej, Berlin 1971 rok.
  • Wersnisaż Heleny Bohle-Szackiej, pierwszy z prawej pisarz Witold Wirpsza, Berlin 1971 rok.

    Wersnisaż Heleny Bohle-Szackiej, Berlin 1971 rok

    Wersnisaż Heleny Bohle-Szackiej, pierwszy z prawej pisarz Witold Wirpsza, Berlin 1971 rok.
  • Günter Grass, Berlin 1975 rok.

    Günter Grass, Berlin 1975 rok

    Günter Grass, Berlin 1975 rok.
  • Joseph Beuys - niemiecki artysta, performer, Düsseldorf 1971 rok.

    Joseph Beuys, Düsseldorf 1971 rok

    Joseph Beuys - niemiecki artysta, performer, Düsseldorf 1971 rok.
  • Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok.

    Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok

    Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok.
  • Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok.

    Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok

    Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok.
  • Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok.

    Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok

    Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok.
  • Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok.

    Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok

    Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok.
  • Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok.

    Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok

    Festiwal Teatr Narodów, Hamburg 1979 rok.
  • Festiwal Teatralny w Nancy, 1979 rok.

    Festiwal Teatralny w Nancy, 1979 rok

    Festiwal Teatralny w Nancy, 1979 rok.
  • Tadeusz Kantor i jego sztuka "Kurka wodna", 1967 rok.

    Tadeusz Kantor i jego sztuka "Kurka wodna", 1967 rok

    Tadeusz Kantor i jego sztuka "Kurka wodna", 1967 rok.
  • Happening Tadeusza Kantora, Warszawa 1968 rok.

    Happening Tadeusza Kantora, Warszawa 1968 rok

    Happening Tadeusza Kantora, Warszawa 1968 rok.
  • Ulice Wrocławia, 1969 rok.

    Ulice Wrocławia, 1969 rok

    Ulice Wrocławia, 1969 rok.
  • Wrocław, dostawa mięsa do sklepu, 1980 rok.

    Wrocław, dostawa mięsa do sklepu, 1980 rok

    Wrocław, dostawa mięsa do sklepu, 1980 rok.
  • Puste półki w sklepie spożywczym, Wrocław 1980 rok.

    Puste półki w sklepie spożywczym, Wrocław 1980 rok

    Puste półki w sklepie spożywczym, Wrocław 1980 rok.
  • Warszawa, 1989 rok.

    Warszawa, 1989 rok

    Warszawa, 1989 rok.
  • Warszawska przekupka, 1960 rok.

    Warszawska przekupka, 1960 rok

    Warszawska przekupka, 1960 rok.
  • Warszawa, 1982 rok. Kolejka na postoju taksówek, na zdjęciu z prawej Tadeusz Kantor.

    Warszawa, 1982 rok

    Warszawa, 1982 rok. Kolejka na postoju taksówek, na zdjęciu z prawej Tadeusz Kantor.
  • Zima w Warszawie, Mariensztat, 1957 rok.

    Zima w Warszawie, Mariensztat, 1957 rok

    Zima w Warszawie, Mariensztat, 1957 rok.
  • Robotnicy na przystanku przed Hutą Warszawa, 1960 rok.

    Robotnicy na przystanku przed Hutą Warszawa, 1960 rok

    Robotnicy na przystanku przed Hutą Warszawa, 1960 rok.
  • Wrocław, wystawa fotograficzna Solidarności, 1980 rok.

    Wrocław, wystawa fotograficzna Solidarności, 1980 rok

    Wrocław, wystawa fotograficzna Solidarności, 1980 rok.
  • Samochód syrena, 1960 rok.

    Samochód syrena, 1960 rok

    Samochód syrena, 1960 rok.
  • Warszawa wyścigi konne na Służewcu, 1958 rok.

    Warszawa wyścigi konne na Służewcu, 1958 rok

    Warszawa wyścigi konne na Służewcu, 1958 rok.
  • Moda Barbary Hoff, 1967 rok.

    Moda Barbary Hoff, 1967 rok

    Moda Barbary Hoff, 1967 rok.
  • Wrocław, rynek, 2000 rok. Wystawa fotograficzna "Pasażerowie" Tomasza Kiżnego. 

    Wrocław, rynek, 2000 rok

    Wrocław, rynek, 2000 rok. Wystawa fotograficzna "Pasażerowie" Tomasza Kiżnego. 
  • Spektakl Tadeusza Kantora "Wielopole, Wielopole", 1983 rok.

    Spektakl Tadeusza Kantora "Wielopole, Wielopole", 1983 rok

    Spektakl Tadeusza Kantora "Wielopole, Wielopole", 1983 rok.
  • Wrocław, uniwersytet, 1960 rok.

    Wrocław, uniwersytet, 1960 rok

    Wrocław, uniwersytet, 1960 rok.