Andrzej Nowacki: rozpoznawanie kwadratu

Andrzej Nowacki: 31-24-11-16-2016
Andrzej Nowacki: 31-24-11-16-2016
Tropy życiorysu 2

Na przełomie tysiąclecia Andrzej Nowacki napotkał na swojej drodze dwoje ludzi, których do dzisiaj określa mianem autorytetów, mentorów i wreszcie zaufanych przyjaciół. Byli to Bożena Kowalska, bez wątpienia najwybitniejszy krytyk sztuki w obszarze języka geometrii (il. 42) i Heinz Teufel, słynny niemiecki galerzysta i prześwietny znawca sztuki konkretnej (il. 43). Toczone przez wiele lat dyskusje i spory z tym dwojgiem znamienitych obserwatorów jego twórczości były świetną lekcją poszerzania świadomości artystycznej i pogłębiania współczesnych kontekstów. Dzięki Bożenie Kowalskiej znalazł się w środowisku polskich geometryków (Jerzy Kałucki, Koji Kamoji, Stanisław Fijałkowski, Zbigniew Dłubak, Jerzy Grabowski), uczestniczył w rozlicznych plenerach i wystawach. Heinz Teufel natomiast umożliwił mu zaistnienie w kręgach kolekcjonerów i artystów w Niemczech (Horst Bartnig, Manfred Mohr, Andreas Brandt, Rudolf Valenta – z drugiego pokolenia niemieckiej sztuki konkretnej) (il. 44, 45). Przyjaźń z galerzystą dawała też okazję obcowania z oryginalnymi dziełami wielkich twórców, jak Max Bill; Bridget Riley, Paul Lohse czy wreszcie Antonio Calderara – źródło inspiracji, a zarazem rodzaj zwierciadła własnej twórczości.

Istotnym elementem życiorysu artystycznego są wystawy – a więc w Berlinie, m.in. w nieistniejącej już dzisiaj Galerie Avantgarde wspólnie z Janem Lenicą (1997), z którym artysta był przez wiele lat zaprzyjaźniony (il. 46). Ale i w Polsce, by wspomnieć tylko dwie ważne ekspozycje w Krakowie (1992 i 2001), Szczecinie (1996, 2004) czy Poznaniu. Poza tym Japonia, Stany Zjednoczone, Niemcy, Szwecja – lista wystaw jest długa. Każda z nich oznaczała wyzwanie, prawie każda była rodzajem podsumowania.

Trzeba też wspomnieć o dalekich podróżach – do Stanów Zjednoczonych i Japonii. Przyniosły nowe doświadczenia i konfrontacje z odmiennym odbiorcą. Niezwykle interesująca było spotkanie z japońską publicznością, która szczególnie upodobała sobie „czyste” obrazy pasmowe. Trzeba znać japońską tradycję pasiastych materiałów na kimona, by odczytać źródło tej fascynacji. „Jeśli chodzi o wzory geometryczne, nic nie oddaje relacyjności tak dobrze jak linie równoległe. Ciągnąc się w nieskończoność i nigdy się nie schodząc, są one najczystszą wizualną obiektywizacją relacyjności. [...] Paski pionowe [...] mają lekkość drobnego deszczu lub witek wierzbowych, opadających ku ziemi siłą ziemskiego przyciągania”, czytamy u japońskiego filozofa[7]. Nieprzypadkowo więc recepcja reliefów w Osace była czymś wyjątkowym i szczególnym.

Pozytywne doświadczenia przyniosły podróże amerykańskie: artysta spotkał tam wielu zainteresowanych jego sztuką galerzystów i kolekcjonerów, wystawiał i pracował. Dzisiaj, pominąwszy niezliczone prywatne kolekcje na całym świecie, obrazy Nowackiego należą do zbiorów rozmaitych muzeów sztuki współczesnej – od Miami po Radom, Chełm czy Szczecin, Stuttgart czy Ostrawę.

Spośród wielu wystaw indywidualnych i zbiorowych warto przypomnieć sopocką ekspozycję „Wiedzieć jasno w zachwyceniu”, w której artysta prezentował swe reliefy obok abstrakcyjnych prac Wojciecha Fangora. W katalogu do tej wystawy Marta Smolińska pisze: „Prace obu artystów kwestionują ‘szczelność’ granic obrazu, dzięki czemu nawiązują one tym bardziej intensywny dialog z otaczającą je przestrzenią, [...], a także w wypadku wyjątkowego spotkania [...] ze sobą wzajemnie. Nieodłącznym efektem owej szczególnej, wieloaspektowej interakcji są emocje, wywołane w umysłach i wyobraźni widzów.”[8] Podobnie ważne były inne wystawy – w Bratysławie (2015) czy Stuttgarcie (2017), gdzie reliefy Nowackiego wisiały obok obrazów mistrzów: Maxa Billa, Bridget Riley czy Josefa Albersa i odnajdowały się na nowo w tym szczególnym dialogu.

Od wielu już lat Andrzej Nowacki pracuje głównie w Berlinie. Przejściową zmianę przyniosły lata 2015–16, kiedy to dodatkowo przejął atelier w czeskiej Ostrawie, mieście rodzinnym Jana Svetlika, przemysłowca, miłośnika sztuki i kolekcjonera. On właśnie udostępnił artyście pomieszczenia na terenie dawnej huty w Witkowicach (il. 47). To tutaj zaczęły się eksperymenty ze zredukowaną kolorystyką czarno-białych reliefów, tutaj powstały też pierwsze obrazy wielkoformatowe i wieloczęściowe, składające się z dwóch, trzech, czterech, sześciu lub nawet dziewięciu odrębnych elementów.

Zwieńczeniem twórczości ostatnich lat była znakomita wystawa w Sopocie z 2017 roku, opatrzona tytułem „U progu nieskończoności”. W Państwowej Galerii Sztuki artysta pokazał ponad 30 reliefów, w tym kilka wieloczęściowych, a także cykl pasteli na papierze. Przestrzeń galerii wypełniła się rozedrganą energią i światłem, zapraszając do niecodziennej kontemplacji. „Rytm poezji, rytm malarstwa – to w nim objawia się osobowość artysty, jednak nie poprzez opowiadanie o sobie, lecz za pośrednictwem wibracji, pulsu, bicia serca“, mówił Hubertus Gaßner (il. 48-52).

Od roku 2017 Andrzej Nowacki tworzy w nowej, przestronnej pracowni w Berlinie, w której powstało już wiele nowych reliefów, również wielkoformatowych. Przestrzeń i czas zdają się mu sprzyjać (il. 53). Rozpoznawanie kwadratu nie jest jednak zakończone, artysta stale poszukuje nowych możliwości ekspresji, które będą odpowiadać wewnętrznej wizji tego, „co może zostać zobaczone” (Riley).

 

[7] Shūzō Kuki, Struktura iki, przeł. Henryk Lipszyc, Kraków 2017.
[8] Marta Smolińska, Tętno barwnej wibracji, czyli uwagi o tym, jak prace Fangora i Nowackiego wzajemnie mierzą sobie puls, w: Kat. wystawy „Widzieć jasno w zachwyceniu”. Fangor – Nowacki, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, Sopot 2011.

Mediathek
  • Marian Kruczek (l.) und Andrzej Nowacki, Krakau 1982

    Abb. 01: Marian Kruczek (l.) und Andrzej Nowacki

    Marian Kruczek (l.) und Andrzej Nowacki, Krakau 1982
  • Henryk Stażewski (l.) und Andrzej Nowacki, Warschau 1982

    Abb. 02: Henryk Stażewski (l.) und Andrzej Nowacki

    Henryk Stażewski (l.) und Andrzej Nowacki, Warschau 1982
  • Wasserfall, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm, 1991

    Abb. 03: Andrzej Nowacki: Wasserfall, 1991

    Wasserfall, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm, 1991
  • Versteck, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm,  1991

    Abb. 04: Andrzej Nowacki: Versteck, 1991

    Versteck, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm,  1991
  • Verbunden und gestrichen, Relief auf Hartfaser, Acryl, 70 x 50 cm, 1992

    Abb. 05: Andrzej Nowacki: Verbunden und gestrichen, 1992

    Verbunden und gestrichen, Relief auf Hartfaser, Acryl, 70 x 50 cm, 1992
  • Ohne Titel, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 1993

    Abb. 06: Andrzej Nowacki: Ohne Titel, 1993

    Ohne Titel, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 1993
  • Andrzej Nowacki: Hommage a noir, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 1993

    Abb. 07: Andrzej Nowacki: Hommage a noir, 1993

    Andrzej Nowacki: Hommage a noir, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 1993
  • Blaue Narbe, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm, 1996

    Abb. 08: Andrzej Nowacki: Blaue Narbe, 1996

    Blaue Narbe, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm, 1996
  • 21.10.00-1, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2000

    Abb. 09: Andrzej Nowacki: 21.10.00-1, 2000

    21.10.00-1, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2000
  • 09.04.01, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2001

    Abb. 10: Andrzej Nowacki: 09.04.01, 2001

    09.04.01, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2001
  • 13.10.02, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2002

    Abb. 11: Andrzej Nowacki: 13.10.02, 2002

    13.10.02, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2002
  • 09.12.10, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2010

    Abb. 12: Andrzej Nowacki: 09.12.10, 2010

    09.12.10, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2010
  • 18.03.11, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2011

    Abb. 13: Andrzej Nowacki: 18.03.11, 2011

    18.03.11, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2011
  • 18.03.11, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2011

    Abb. 13a: Andrzej Nowacki: 18.03.11, 2011

    18.03.11, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2011
  • 20.01.08, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2008

    Abb. 14: Andrzej Nowacki: 20.01.08, 2008

    20.01.08, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2008
  • 01.05.08, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2008

    Abb. 15: Andrzej Nowacki: 01.05.08, 2008

    01.05.08, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2008
  • 12.09.09, Relief auf Hartfaser, Acryl, 99 x 99 cm, 2009

    Abb. 16: Andrzej Nowacki: 12.09.09, 2009

    12.09.09, Relief auf Hartfaser, Acryl, 99 x 99 cm, 2009
  • 01.11.09, Relief auf Hartfaser, Acryl, 99 x 99 cm, 2009

    Abb. 17: Andrzej Nowacki: 01.11.09, 2009

    01.11.09, Relief auf Hartfaser, Acryl, 99 x 99 cm, 2009
  • 11.03.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    11.03.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    11.03.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 21.09.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 19: Andrzej Nowacki: 21.09.15, 2015

    21.09.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 04.03.13, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2013

    Abb. 20: Andrzej Nowacki: 04.03.13, 2013

    04.03.13, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2013
  • 27.03.14, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2014

    Abb. 21: Andrzej Nowacki: 27.03.14, 2014

    27.03.14, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2014
  • 31.03.14, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2014

    Abb. 22: Andrzej Nowacki: 31.03.14, 2014

    31.03.14, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2014
  • 10.05.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2016

    Abb. 23: Andrzej Nowacki: 10.05.16, 2016

    10.05.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2016
  • 24.08.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 24: Andrzej Nowacki: 24.08.15, 2015

    24.08.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 15.09.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 25: Andrzej Nowacki: 15.09.15, 2015

    15.09.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 21.07.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 26: Andrzej Nowacki: 21.07.15, 2015

    21.07.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 20.08.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 27: Andrzej Nowacki: 20.08.15, 2015

    20.08.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 21.06.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 64 x 64 cm, 2015

    Andrzej Nowacki: 21.06.15, 2015

    21.06.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 64 x 64 cm, 2015
  • 14.06.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 9 x 64 x 64 cm, 2016

    Abb. 29: Andrzej Nowacki: 14.06.16, 2016

    14.06.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 9 x 64 x 64 cm, 2016
  • 15.01.17, Relief auf Hartfaser, Acryl, 4 x 100 x 100 cm, 2017

    Abb. 30: Andrzej Nowacki: 15.01.17, 2017

    15.01.17, Relief auf Hartfaser, Acryl, 4 x 100 x 100 cm, 2017
  • 24.11.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 9 x 64 x 64 cm, 2016

    Abb. 31: Andrzej Nowacki: 24.11.16, 2016

    24.11.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 9 x 64 x 64 cm, 2016
  • 09.10.18, Komposition mit rotem Schatten, Relief auf Hartfaser, Acryl, 4 x 64 x 64 cm, 2018

    Abb. 32: Andrzej Nowacki: 09.10.18, Komposition mit rotem Schatten, 2018

    09.10.18, Komposition mit rotem Schatten, Relief auf Hartfaser, Acryl, 4 x 64 x 64 cm, 2018
  • Andrzej Nowacki: 18.11.15 Komposition mit Schwarz, 100 x 100 cm, 2015; 04.12.15, Komposition mit B., 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 33: Andrzej Nowacki: 18.11.15 Komposition mit Schwarz; 04.12.15, Komposition mit B., 2015

    Andrzej Nowacki: 18.11.15 Komposition mit Schwarz, 100 x 100 cm, 2015; 04.12.15, Komposition mit B., 100 x 100 cm, 2015
  • 26.03.98, Kohle auf Papier, 36 x 36 cm, 1998

    Abb. 34: Andrzej Nowacki: 26.03.98, 1998

    26.03.98, Kohle auf Papier, 36 x 36 cm, 1998
  • 26.03.98-2, Graphit, Pastell auf Papier, 36 x 36 cm, 1998

    Abb. 35: Andrzej Nowacki: 26.03.98-2, 1998

    26.03.98-2, Graphit, Pastell auf Papier, 36 x 36 cm, 1998
  • 03-11-16-3, Pastell, Kohle auf Papier, 23x23 cm, 2016

    Abb. 36: Andrzej Nowacki: 03-11-16-3, 2016

    03-11-16-3, Pastell, Kohle auf Papier, 23x23 cm, 2016
  • 03-11-16-5, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016

    Abb. 37: Andrzej Nowacki: 03-11-16-5, 2016

    03-11-16-5, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016
  • 03-11-16-10, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016

    Abb. 38: Andrzej Nowacki: 03-11-16-10, 2016

    03-11-16-10, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016
  • 03-11-16-15, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016

    Abb. 39: Andrzej Nowacki: 03-11-16-15, 2016

    03-11-16-15, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016
  • 03-11-16-22, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016

    Abb. 40: Andrzej Nowacki: 03-11-16-22, 2016

    03-11-16-22, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016
  • 03-11-16-23, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016

    Abb. 41: Andrzej Nowacki: 03-11-16-23, 2016

    03-11-16-23, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016
  • Bożena Kowalska (l.) und Andrzej Nowacki, 1996

    Abb. 42: Bożena Kowalska (l.) und Andrzej Nowacki, 1996

    Bożena Kowalska (l.) und Andrzej Nowacki, 1996
  • (von links): Horst Bartnig, Heinz Teufel, Andrzej Nowacki, Ende der 1990er Jahre

    Abb. 43: Horst Bartnig, Heinz Teufel, Andrzej Nowacki

    (von links): Horst Bartnig, Heinz Teufel, Andrzej Nowacki, Ende der 1990er Jahre
  • (von links): Horst Bartnig, Manfred Mohr, Andrzej Nowacki, Anfang der 2000er Jahre

    Horst Bartnig, Manfred Mohr, Andrzej Nowacki, Anfang der 2000er Jahre

    (von links): Horst Bartnig, Manfred Mohr, Andrzej Nowacki, Anfang der 2000er Jahre
  • (von links): Rudolf Valenta, Milan Dobeš, Horst Bartnig, Andrzej Nowacki, Berlin 2011

    Abb. 45: Rudolf Valenta, Milan Dobeš, Horst Bartnig, Andrzej Nowacki, Berlin 2011

    (von links): Rudolf Valenta, Milan Dobeš, Horst Bartnig, Andrzej Nowacki, Berlin 2011
  • Andrzej Nowacki (l.), Jan Lenica, Berlin 1996

    Abb. 46: Andrzej Nowacki und Jan Lenica, Berlin 1996

    Andrzej Nowacki (l.), Jan Lenica, Berlin 1996
  • Jan Svetlik (l.), Andrzej Nowacki, Ostrava 2017

    Abb. 47: Jan Svetlik und Andrzej Nowacki, Ostrava 2017

    Jan Svetlik (l.), Andrzej Nowacki, Ostrava 2017
  • Ausstellungseröffnung in Sopot, (von links): Hubertus Gaßner, Małgorzata Szot-Emus, Andrzej Nowacki, Zbigniew Buski, Sopot, 23.4.2017

    Abb. 48: Ausstellungseröffnung in Sopot, 2017

    Ausstellungseröffnung in Sopot, (von links): Hubertus Gaßner, Małgorzata Szot-Emus, Andrzej Nowacki, Zbigniew Buski, Sopot, 23.4.2017
  • Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017

    Abb. 49: Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“, Sopot 2017

    Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017
  • Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017

    Abb. 50: Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“, Sopot 2017

    Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017
  • Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017

    Abb. 51: Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“, Sopot 2017

    Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017
  • Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017

    Abb. 52: Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“, Sopot 2017

    Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017
  • Andrzej Nowacki in seinem Berliner Atelier, 2018

    Andrzej Nowacki in seinem Berliner Atelier, 2018

    Andrzej Nowacki in seinem Berliner Atelier, 2018