Andrzej Nowacki: rozpoznawanie kwadratu

Andrzej Nowacki: 31-24-11-16-2016
Andrzej Nowacki: 31-24-11-16-2016
Przestrzeń 3. Obrazy pasmowe

Z wolna linie wertykalne narastają i zajmują coraz więcej miejsca, aż wreszcie powierzchnia obrazu, oczyszczona z niegdysiejszej dynamiki form i barw, w całości opanowana zostaje przez pionowe proste. Ucieleśnione przez wyższe i niższe listewki i ich interwały, tworzą intensywną strukturę barwną, otoczoną świetlistą aurą. Ograniczone w liczbie kolory powtarzają się w określonych, ustalonych przez artystę rytmach. Płaszczyzna reliefu, wolna od wszelkich ograniczeń – bez ram, a nawet bez tła – sama staje się obrazem. Porządkującej osi symetrii też tu nie ma, choć jest to nieobecność chwilowa (il. 12, 13, 13a, 14, 15, 16, 17, 18, 19).

Obrazy te mogą przywodzić na myśl pewien etap twórczości brytyjskiej malarki Bridget Riley; artysta nie neguje również i tego źródła inspiracji. Pierwsze dziesięciolecie lat 2000. wyraźnie odzwierciedla jednak jego własną drogę i własny rozwój. Przywołajmy raz jeszcze Hubertusa Gaßnera: „Powstające teraz obrazy liniowe uwolniły się całkowicie od zasad kompozycyjnych abstrakcji geometrycznej, której polskimi reprezentantami byli choćby Strzemiński czy Stażewski. Sięgają natomiast do bogatej tradycji pasmowych obrazów i reliefów, w której od lat 50. tworzyli między innymi Raphael Soto, François Morellet czy Bridget Riley, Agnes Martin, Frank Stella czy Jean Scully. Podobnie jak w pasmowych obrazach tych artystów, w najnowszych reliefach Nowackiego słabnie znaczenie kompozycji, zredukowanej do najprostszych elementów i form, punkt ciężkości natomiast przenosi się na jakości kolorystyczne. Barwa jako nośnik odczuć i emocji zdobywa przewagę nad kompleksowymi i dominującymi kompozycjami kwadratów i linii.“[5] 

Barwy na kwadratach Nowackiego są samowolne, kapryśne, czasem pełne przekory. Jak powiedział kiedyś wielki mistrz kompozycji barwnych Josef Albers, „barwa ma, tak jak człowiek, dwa sposoby zachowań: najpierw samorealizacja, potem relacje z innymi“. Gdy barwy współgrają, ich istnienie realizuje się przez kontrast lub harmonię, spór lub zgodę. Rezygnują z suwerenności, wplatają się w barwną, pasiastą fakturę. Sam artysta powiada: „Podstawową wartością w mojej pracy twórczej jest kolor. Uzupełnia on czy wręcz zastępuje światło. W dialogu z odbiorcą tworzy słowa języka nieświadomego, jest źródłem energii”.

Istotną cechą tych reliefów jest ich jakość zmysłowa, dotykalna i przestrzenna. Najpierw pusta płaszczyzna kwadratowej płyty pilśniowej pokryta zostaje cienkimi drewnianymi listewkami, które tworzą rodzaj rusztowania. Surowe drewno jest jasne, ciepłe, nasycone jeszcze zapachem i pamięcią żywego drzewa. Proces twórczy zaczyna się więc od rozpoznawania materii, którą trzeba na tyle oswoić, by stała się wrażliwym nośnikiem sztuki. Niekiedy w polu równoległych pasm pojawia się nowy rodzaj dynamiki. Listwy układają się w łuki lub łamią w rytmicznym zygzaku, a na różnych piętrach konstrukcji tworzą ukryte zarysy geometrycznych figur. Rusztowanie kształtuje już od początku dialog barw, współtworząc pogłębioną imaginacyjną przestrzeń.

Z tej kompleksowej konstrukcji wyłania się przeczucie formy, niczym szyfr liniowych listewek. Jeszcze głucho – bo bez barw – postukują rytmy, majaczą niejasne zarysy figur lub przebiegów poziomych gubiących się w wertykalnym porządku. Dopiero kolor rozpozna funkcje skosów, diagonalnych linii, wyższych i niższych listewek i wszystkie ich – określone lub ledwie przeczute – zadania w obrębie całości obrazu. Porządek pionu dominuje i nie wiadomo, czy jest znakiem ciążenia ku ziemi, czy też odwrotnie – obietnicą przezwyciężenia grawitacji. A może jednym i drugim.

Nieprzypadkowo więc ów pierwszy etap rodzenia się reliefu ma tak zasadnicze znaczenie, nawet jeśli działania z nim związane kojarzą się raczej z rękodziełem niż sztuką. Ale właśnie ziemski, zmysłowy efekt tych przygotowań pozostaje niezbywalnym elementem przyszłego obrazu. Momentu rękodzieła nie sposób wykluczyć z całości procesu twórczego, konstytuuje on już na samym początku unikalny charakter reliefowych obrazów Nowackiego i odróżnia je zasadniczo od dzieł innych twórców tego gatunku.

 

[5] Ibidem, S. 12.

Mediathek
  • Marian Kruczek (l.) und Andrzej Nowacki, Krakau 1982

    Abb. 01: Marian Kruczek (l.) und Andrzej Nowacki

    Marian Kruczek (l.) und Andrzej Nowacki, Krakau 1982
  • Henryk Stażewski (l.) und Andrzej Nowacki, Warschau 1982

    Abb. 02: Henryk Stażewski (l.) und Andrzej Nowacki

    Henryk Stażewski (l.) und Andrzej Nowacki, Warschau 1982
  • Wasserfall, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm, 1991

    Abb. 03: Andrzej Nowacki: Wasserfall, 1991

    Wasserfall, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm, 1991
  • Versteck, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm,  1991

    Abb. 04: Andrzej Nowacki: Versteck, 1991

    Versteck, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm,  1991
  • Verbunden und gestrichen, Relief auf Hartfaser, Acryl, 70 x 50 cm, 1992

    Abb. 05: Andrzej Nowacki: Verbunden und gestrichen, 1992

    Verbunden und gestrichen, Relief auf Hartfaser, Acryl, 70 x 50 cm, 1992
  • Ohne Titel, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 1993

    Abb. 06: Andrzej Nowacki: Ohne Titel, 1993

    Ohne Titel, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 1993
  • Andrzej Nowacki: Hommage a noir, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 1993

    Abb. 07: Andrzej Nowacki: Hommage a noir, 1993

    Andrzej Nowacki: Hommage a noir, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 1993
  • Blaue Narbe, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm, 1996

    Abb. 08: Andrzej Nowacki: Blaue Narbe, 1996

    Blaue Narbe, Relief auf Hartfaser, Acryl, 81 x 81 cm, 1996
  • 21.10.00-1, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2000

    Abb. 09: Andrzej Nowacki: 21.10.00-1, 2000

    21.10.00-1, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2000
  • 09.04.01, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2001

    Abb. 10: Andrzej Nowacki: 09.04.01, 2001

    09.04.01, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2001
  • 13.10.02, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2002

    Abb. 11: Andrzej Nowacki: 13.10.02, 2002

    13.10.02, Relief auf Hartfaser, Acryl, 63 x 63 cm, 2002
  • 09.12.10, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2010

    Abb. 12: Andrzej Nowacki: 09.12.10, 2010

    09.12.10, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2010
  • 18.03.11, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2011

    Abb. 13: Andrzej Nowacki: 18.03.11, 2011

    18.03.11, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2011
  • 18.03.11, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2011

    Abb. 13a: Andrzej Nowacki: 18.03.11, 2011

    18.03.11, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2011
  • 20.01.08, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2008

    Abb. 14: Andrzej Nowacki: 20.01.08, 2008

    20.01.08, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2008
  • 01.05.08, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2008

    Abb. 15: Andrzej Nowacki: 01.05.08, 2008

    01.05.08, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2008
  • 12.09.09, Relief auf Hartfaser, Acryl, 99 x 99 cm, 2009

    Abb. 16: Andrzej Nowacki: 12.09.09, 2009

    12.09.09, Relief auf Hartfaser, Acryl, 99 x 99 cm, 2009
  • 01.11.09, Relief auf Hartfaser, Acryl, 99 x 99 cm, 2009

    Abb. 17: Andrzej Nowacki: 01.11.09, 2009

    01.11.09, Relief auf Hartfaser, Acryl, 99 x 99 cm, 2009
  • 11.03.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    11.03.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    11.03.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 21.09.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 19: Andrzej Nowacki: 21.09.15, 2015

    21.09.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 04.03.13, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2013

    Abb. 20: Andrzej Nowacki: 04.03.13, 2013

    04.03.13, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2013
  • 27.03.14, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2014

    Abb. 21: Andrzej Nowacki: 27.03.14, 2014

    27.03.14, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2014
  • 31.03.14, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2014

    Abb. 22: Andrzej Nowacki: 31.03.14, 2014

    31.03.14, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2014
  • 10.05.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2016

    Abb. 23: Andrzej Nowacki: 10.05.16, 2016

    10.05.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2016
  • 24.08.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 24: Andrzej Nowacki: 24.08.15, 2015

    24.08.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 15.09.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 25: Andrzej Nowacki: 15.09.15, 2015

    15.09.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 21.07.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 26: Andrzej Nowacki: 21.07.15, 2015

    21.07.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 20.08.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 27: Andrzej Nowacki: 20.08.15, 2015

    20.08.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 100 x 100 cm, 2015
  • 21.06.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 64 x 64 cm, 2015

    Andrzej Nowacki: 21.06.15, 2015

    21.06.15, Relief auf Hartfaser, Acryl, 64 x 64 cm, 2015
  • 14.06.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 9 x 64 x 64 cm, 2016

    Abb. 29: Andrzej Nowacki: 14.06.16, 2016

    14.06.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 9 x 64 x 64 cm, 2016
  • 15.01.17, Relief auf Hartfaser, Acryl, 4 x 100 x 100 cm, 2017

    Abb. 30: Andrzej Nowacki: 15.01.17, 2017

    15.01.17, Relief auf Hartfaser, Acryl, 4 x 100 x 100 cm, 2017
  • 24.11.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 9 x 64 x 64 cm, 2016

    Abb. 31: Andrzej Nowacki: 24.11.16, 2016

    24.11.16, Relief auf Hartfaser, Acryl, 9 x 64 x 64 cm, 2016
  • 09.10.18, Komposition mit rotem Schatten, Relief auf Hartfaser, Acryl, 4 x 64 x 64 cm, 2018

    Abb. 32: Andrzej Nowacki: 09.10.18, Komposition mit rotem Schatten, 2018

    09.10.18, Komposition mit rotem Schatten, Relief auf Hartfaser, Acryl, 4 x 64 x 64 cm, 2018
  • Andrzej Nowacki: 18.11.15 Komposition mit Schwarz, 100 x 100 cm, 2015; 04.12.15, Komposition mit B., 100 x 100 cm, 2015

    Abb. 33: Andrzej Nowacki: 18.11.15 Komposition mit Schwarz; 04.12.15, Komposition mit B., 2015

    Andrzej Nowacki: 18.11.15 Komposition mit Schwarz, 100 x 100 cm, 2015; 04.12.15, Komposition mit B., 100 x 100 cm, 2015
  • 26.03.98, Kohle auf Papier, 36 x 36 cm, 1998

    Abb. 34: Andrzej Nowacki: 26.03.98, 1998

    26.03.98, Kohle auf Papier, 36 x 36 cm, 1998
  • 26.03.98-2, Graphit, Pastell auf Papier, 36 x 36 cm, 1998

    Abb. 35: Andrzej Nowacki: 26.03.98-2, 1998

    26.03.98-2, Graphit, Pastell auf Papier, 36 x 36 cm, 1998
  • 03-11-16-3, Pastell, Kohle auf Papier, 23x23 cm, 2016

    Abb. 36: Andrzej Nowacki: 03-11-16-3, 2016

    03-11-16-3, Pastell, Kohle auf Papier, 23x23 cm, 2016
  • 03-11-16-5, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016

    Abb. 37: Andrzej Nowacki: 03-11-16-5, 2016

    03-11-16-5, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016
  • 03-11-16-10, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016

    Abb. 38: Andrzej Nowacki: 03-11-16-10, 2016

    03-11-16-10, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016
  • 03-11-16-15, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016

    Abb. 39: Andrzej Nowacki: 03-11-16-15, 2016

    03-11-16-15, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016
  • 03-11-16-22, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016

    Abb. 40: Andrzej Nowacki: 03-11-16-22, 2016

    03-11-16-22, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016
  • 03-11-16-23, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016

    Abb. 41: Andrzej Nowacki: 03-11-16-23, 2016

    03-11-16-23, Pastell, Kohle auf Papier, 23 x 23 cm, 2016
  • Bożena Kowalska (l.) und Andrzej Nowacki, 1996

    Abb. 42: Bożena Kowalska (l.) und Andrzej Nowacki, 1996

    Bożena Kowalska (l.) und Andrzej Nowacki, 1996
  • (von links): Horst Bartnig, Heinz Teufel, Andrzej Nowacki, Ende der 1990er Jahre

    Abb. 43: Horst Bartnig, Heinz Teufel, Andrzej Nowacki

    (von links): Horst Bartnig, Heinz Teufel, Andrzej Nowacki, Ende der 1990er Jahre
  • (von links): Horst Bartnig, Manfred Mohr, Andrzej Nowacki, Anfang der 2000er Jahre

    Horst Bartnig, Manfred Mohr, Andrzej Nowacki, Anfang der 2000er Jahre

    (von links): Horst Bartnig, Manfred Mohr, Andrzej Nowacki, Anfang der 2000er Jahre
  • (von links): Rudolf Valenta, Milan Dobeš, Horst Bartnig, Andrzej Nowacki, Berlin 2011

    Abb. 45: Rudolf Valenta, Milan Dobeš, Horst Bartnig, Andrzej Nowacki, Berlin 2011

    (von links): Rudolf Valenta, Milan Dobeš, Horst Bartnig, Andrzej Nowacki, Berlin 2011
  • Andrzej Nowacki (l.), Jan Lenica, Berlin 1996

    Abb. 46: Andrzej Nowacki und Jan Lenica, Berlin 1996

    Andrzej Nowacki (l.), Jan Lenica, Berlin 1996
  • Jan Svetlik (l.), Andrzej Nowacki, Ostrava 2017

    Abb. 47: Jan Svetlik und Andrzej Nowacki, Ostrava 2017

    Jan Svetlik (l.), Andrzej Nowacki, Ostrava 2017
  • Ausstellungseröffnung in Sopot, (von links): Hubertus Gaßner, Małgorzata Szot-Emus, Andrzej Nowacki, Zbigniew Buski, Sopot, 23.4.2017

    Abb. 48: Ausstellungseröffnung in Sopot, 2017

    Ausstellungseröffnung in Sopot, (von links): Hubertus Gaßner, Małgorzata Szot-Emus, Andrzej Nowacki, Zbigniew Buski, Sopot, 23.4.2017
  • Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017

    Abb. 49: Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“, Sopot 2017

    Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017
  • Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017

    Abb. 50: Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“, Sopot 2017

    Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017
  • Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017

    Abb. 51: Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“, Sopot 2017

    Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017
  • Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017

    Abb. 52: Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“, Sopot 2017

    Bilder der Ausstellung „An der Schwelle der Unendlichkeit“ in der Staatlichen Kunstgalerie Sopot, 2017
  • Andrzej Nowacki in seinem Berliner Atelier, 2018

    Andrzej Nowacki in seinem Berliner Atelier, 2018

    Andrzej Nowacki in seinem Berliner Atelier, 2018