Maczków. Polska enklawa w północnych Niemczech

Haren przemianowyny na Lwów, potem na Maczków, 1945
Haren przemianowyny na Lwów, potem na Maczków, 1945
Polacy w Emslandzie

 

W zajmowaniu północno-zachodniej części Niemiec (Emslandu) brała udział 1. Dywizja Pancerna im. Stanisława Maczka. Obszar ten, po zakończeniu działań wojennych wchodzący w skład brytyjskiej strefy okupacyjnej, był przez pewien czas zarządzany przez Polaków. Stąd określenie niekiedy się pojawiające „polska strefa okupacyjna w Niemczech". Chodziło o 6,5 tys. km kwadratowych, na których leżały powiaty Aschendorf, Meppen i Lingen oraz hrabstwa Bentheim, Bensbrück i Cloppenburg wraz ze znajdującymi się na tym terenie miejscowościami. 

Na obszarze zajętym przez wojska gen. Maczka znalazły się tysiące Polaków. Byli to przede wszystkim uwolnieni więźniowie obozów koncentracyjnych i jenieckich. Dużą grupę stanowili także robotnicy przymusowi. Wkrótce zaczęto nazywać ich „dipisami“ (od skrótu DP’s, displaced persons, osoby przemieszczone używanego w nomenklaturze administracji okupacyjnej Niemiec i organizacji pomocowych). 

„(Jako dipisów określano) osoby cywilne – głosiła jedna z definicji z listopada 1944 roku –, które wskutek wojny znalazły się poza swoim państwem i które chcą wrócić do kraju albo znaleźć nową ojczyznę, lecz nie mogą bez pomocy [z zewnątrz]“ (Lembeck, s. 38).

W połowie maja 1945 roku gen. Henry Crerar, dowódca 2. Korpusu Kanadyjskiego (w jego ramach służbę pełniła polska 1. DP), zaproponował głównodowodzącemu brytyjskich wojsk okupacyjnych, gen. Bernardowi Montgomery’emu wydzielenie części Emslandu i stworzenie na niej polskiej enklawy. Montgomery propozycję zaakceptował, a premier Wlk. Brytanii, Winston Churchill zlecił utworzenie z żołnierzy PSZ korpusu okupacyjnego. 

W Emslandzie w sierpniu 1945 roku przebywało zgodnie z szacunkami polskiego historyka Jana Rydla ok. 40 tys. dipisów i jeńców wojennych różnych narodowości. W większości byli to Polacy (po wyjeździe jeńców radzieckich i internowanych żołnierzy włoskich). Szacuje się, że odsetek obcokrajowców w Dolnej Saksonii, której częścią był Emsland, w listopadzie 1945 roku wynosił przeciętnie ok. 6%. 

Koncentracjatysięcy ludzi, często w złym stanie zdrowia, z wielkimi potrzebami materialnymi rodziła szereg problemów. By znaleźć miejsce dla przybywających usuwano z domów ludność niemiecką. W Esmlandzie działania takie rozpoczęto 19 maja 1945 roku. Tego też dnia burmistrz Haren, Hermann Wichers otrzymał nakaz ewakuacji miasta. 

 

Mediathek
  • Haren przemianowany na Lwów, potem na Maczków, 1945 r.

    Haren przemianowany na Lwów

    Haren przemianowany na Lwów, potem na Maczków, 1945 r.
  • Haren jako Lwów

    Haren jako Lwów

    Haren jako Lwów, 1945 r.
  • 1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech, 1945 r.
  • 1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech, 1945 r.
  • 1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech, 1945 r.
  • 1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie na ulicy Kopernika, 1945 r.
  • 1.Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie

    1.Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie

    1.Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie, 1945
  • 1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w okolicach Maczkowa

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w okolicach Maczkowa

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w okolicach Maczkowa, 1945 r.
  • Polska flaga na wieży w Maczkowie (?)

    Polska flaga na wieży w Maczkowie (?)

    Polska flaga na wieży w Maczkowie (?), 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków, 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków, 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków, 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem (po lewej), 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków, 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem, 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem (po prawej), 1945 r.
  • Szpital w Maczkowie

    Szpital w Maczkowie

    Szpital w Maczkowie, 1945 r.
  • Maczków z polskimi flagami

    Maczków z polskimi flagami

    Maczków z polskimi flagami, 1945 r.
  • Zakład zegarmistrzowski w Maczkowie

    Zakład zegarmistrzowski w Maczkowie

    Zakład zegarmistrzowski w Maczkowie, 1945 r.
  • Zrzeszenie Techników Polskich w Maczkowie

    Zrzeszenie Techników Polskich w Maczkowie

    Zrzeszenie Techników Polskich w Maczkowie, 1945 r.
  • Polski Zarząd Miejski w Maczkowie

    Polski Zarząd Miejski w Maczkowie

    Polski Zarząd Miejski w Maczkowie, 1945 r.
  • Wydział Gospodarczy Zarządu Miejskiego

    Wydział Gospodarczy Zarządu Miejskiego

    Wydział Gospodarczy Zarządu Miejskiego, 1945 r.
  • Wydział Kultury i Oświaty Zarządu Miejskiego

    Wydział Kultury i Oświaty Zarządu Miejskiego

    Wydział Kultury i Oświaty Zarządu Miejskiego, 1945 r.
  • Publiczna Szkoła Dokształcająca Zawodowa w Maczkowie

    Publiczna Szkoła Dokształcająca Zawodowa w Maczkowie

    Publiczna Szkoła Dokształcająca Zawodowa w Maczkowie, 1945 r.
  • Polska żołnierka w Oberlangen

    Polska żołnierka w Oberlangen

    Polska żołnierka w wyzwolonym obozie jenieckim w Oberlangen koło Maczkowa, 1945 r.
  • Polska żołnierka nadzoruje Niemców

    Polska żołnierka nadzoruje Niemców

    Polska żołnierka w nadzoruje Niemców przy pracy w obozie Oberlangen koło Maczkowa, 1945 r.
  • Polska żołnierka z literaturą

    Polska żołnierka z literaturą

    Polska żołnierka w wyzwolonym obozie jenieckim w Oberlangen koło Maczkowa z wypożyczoną literaturą z biblioteki, 1945 r.
  • Pielęgniarki z polskiego szpitala w Maczkowie

    Pielęgniarki z polskiego szpitala w Maczkowie

    Pielęgniarki z polskiego szpitala w Maczkowie, 1945 r.
  • Artykuł Tadeusza Nowakowskiego „Pożegnanie Maczkowa“

    Artykuł Tadeusza Nowakowskiego „Pożegnanie Maczkowa“ w „Orle Białym“ z 28. Czerwca 1947 r.
  • Przemarsz 1. Dywizji Pancernej przez Maczków

    Przemarsz 1. Dywizji Pancernej przez Maczków

    Przemarsz 1. Dywizji Pancernej przez Maczków, 1945