Maczków. Polska enklawa w północnych Niemczech

Haren przemianowyny na Lwów, potem na Maczków, 1945
Haren przemianowyny na Lwów, potem na Maczków, 1945
Polacy w Emslandzie

 

W zajmowaniu północno-zachodniej części Niemiec (Emslandu) brała udział 1. Dywizja Pancerna im. Stanisława Maczka. Obszar ten, po zakończeniu działań wojennych wchodzący w skład brytyjskiej strefy okupacyjnej, był przez pewien czas zarządzany przez Polaków. Stąd określenie niekiedy się pojawiające „polska strefa okupacyjna w Niemczech". Chodziło o 6,5 tys. km kwadratowych, na których leżały powiaty Aschendorf, Meppen i Lingen oraz hrabstwa Bentheim, Bensbrück i Cloppenburg wraz ze znajdującymi się na tym terenie miejscowościami. 

Na obszarze zajętym przez wojska gen. Maczka znalazły się tysiące Polaków. Byli to przede wszystkim uwolnieni więźniowie obozów koncentracyjnych i jenieckich. Dużą grupę stanowili także robotnicy przymusowi. Wkrótce zaczęto nazywać ich „dipisami“ (od skrótu DP’s, displaced persons, osoby przemieszczone używanego w nomenklaturze administracji okupacyjnej Niemiec i organizacji pomocowych). 

„(Jako dipisów określano) osoby cywilne – głosiła jedna z definicji z listopada 1944 roku –, które wskutek wojny znalazły się poza swoim państwem i które chcą wrócić do kraju albo znaleźć nową ojczyznę, lecz nie mogą bez pomocy [z zewnątrz]“ (Lembeck, s. 38).

W połowie maja 1945 roku gen. Henry Crerar, dowódca 2. Korpusu Kanadyjskiego (w jego ramach służbę pełniła polska 1. DP), zaproponował głównodowodzącemu brytyjskich wojsk okupacyjnych, gen. Bernardowi Montgomery’emu wydzielenie części Emslandu i stworzenie na niej polskiej enklawy. Montgomery propozycję zaakceptował, a premier Wlk. Brytanii, Winston Churchill zlecił utworzenie z żołnierzy PSZ korpusu okupacyjnego. 

W Emslandzie w sierpniu 1945 roku przebywało zgodnie z szacunkami polskiego historyka Jana Rydla ok. 40 tys. dipisów i jeńców wojennych różnych narodowości. W większości byli to Polacy (po wyjeździe jeńców radzieckich i internowanych żołnierzy włoskich). Szacuje się, że odsetek obcokrajowców w Dolnej Saksonii, której częścią był Emsland, w listopadzie 1945 roku wynosił przeciętnie ok. 6%. 

Koncentracjatysięcy ludzi, często w złym stanie zdrowia, z wielkimi potrzebami materialnymi rodziła szereg problemów. By znaleźć miejsce dla przybywających usuwano z domów ludność niemiecką. W Esmlandzie działania takie rozpoczęto 19 maja 1945 roku. Tego też dnia burmistrz Haren, Hermann Wichers otrzymał nakaz ewakuacji miasta. 

 

Mediathek
  • Haren przemianowany na Lwów, potem na Maczków, 1945 r.

    Haren przemianowany na Lwów

    Haren przemianowany na Lwów, potem na Maczków, 1945 r.
  • Haren jako Lwów

    Haren jako Lwów

    Haren jako Lwów, 1945 r.
  • 1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech, 1945 r.
  • 1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech, 1945 r.
  • 1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Niemczech, 1945 r.
  • 1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie na ulicy Kopernika, 1945 r.
  • 1.Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie

    1.Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie

    1.Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w Maczkowie, 1945
  • 1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w okolicach Maczkowa

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w okolicach Maczkowa

    1. Polska Dywizja Pancerna gen. Maczka w okolicach Maczkowa, 1945 r.
  • Polska flaga na wieży w Maczkowie (?)

    Polska flaga na wieży w Maczkowie (?)

    Polska flaga na wieży w Maczkowie (?), 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków, 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków, 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków, 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem (po lewej), 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków, 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem, 1945 r.
  • Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem

    Gen. Bór-Komorowski wizytuje Maczków z gen. Maczkiem (po prawej), 1945 r.
  • Szpital w Maczkowie

    Szpital w Maczkowie

    Szpital w Maczkowie, 1945 r.
  • Maczków z polskimi flagami

    Maczków z polskimi flagami

    Maczków z polskimi flagami, 1945 r.
  • Zakład zegarmistrzowski w Maczkowie

    Zakład zegarmistrzowski w Maczkowie

    Zakład zegarmistrzowski w Maczkowie, 1945 r.
  • Zrzeszenie Techników Polskich w Maczkowie

    Zrzeszenie Techników Polskich w Maczkowie

    Zrzeszenie Techników Polskich w Maczkowie, 1945 r.
  • Polski Zarząd Miejski w Maczkowie

    Polski Zarząd Miejski w Maczkowie

    Polski Zarząd Miejski w Maczkowie, 1945 r.
  • Wydział Gospodarczy Zarządu Miejskiego

    Wydział Gospodarczy Zarządu Miejskiego

    Wydział Gospodarczy Zarządu Miejskiego, 1945 r.
  • Wydział Kultury i Oświaty Zarządu Miejskiego

    Wydział Kultury i Oświaty Zarządu Miejskiego

    Wydział Kultury i Oświaty Zarządu Miejskiego, 1945 r.
  • Publiczna Szkoła Dokształcająca Zawodowa w Maczkowie

    Publiczna Szkoła Dokształcająca Zawodowa w Maczkowie

    Publiczna Szkoła Dokształcająca Zawodowa w Maczkowie, 1945 r.
  • Polska żołnierka w Oberlangen

    Polska żołnierka w Oberlangen

    Polska żołnierka w wyzwolonym obozie jenieckim w Oberlangen koło Maczkowa, 1945 r.
  • Polska żołnierka nadzoruje Niemców

    Polska żołnierka nadzoruje Niemców

    Polska żołnierka w nadzoruje Niemców przy pracy w obozie Oberlangen koło Maczkowa, 1945 r.
  • Polska żołnierka z literaturą

    Polska żołnierka z literaturą

    Polska żołnierka w wyzwolonym obozie jenieckim w Oberlangen koło Maczkowa z wypożyczoną literaturą z biblioteki, 1945 r.
  • Pielęgniarki z polskiego szpitala w Maczkowie

    Pielęgniarki z polskiego szpitala w Maczkowie

    Pielęgniarki z polskiego szpitala w Maczkowie, 1945 r.
  • Artykuł Tadeusza Nowakowskiego „Pożegnanie Maczkowa“

    Artykuł Tadeusza Nowakowskiego „Pożegnanie Maczkowa“ w „Orle Białym“ z 28. Czerwca 1947 r.
  • Przemarsz 1. Dywizji Pancernej przez Maczków

    Przemarsz 1. Dywizji Pancernej przez Maczków

    Przemarsz 1. Dywizji Pancernej przez Maczków, 1945
  • Dokument powołania doktora Zygmunta Gałeckiego na pierwszego burmistrza Maczkowa

    Dokument powołania doktora Zygmunta Gałeckiego na pierwszego burmistrza Maczkowa

    Dokument powołania doktora Zygmunta Gałeckiego na pierwszego burmistrza Maczkowa z 23 lipca 1945 r.
  • Dr Zygmunt Gałecki

    Dr Zygmunt Gałecki, pierwszy burmistrz Maczkowa

    Dr Zygmunt Gałecki, pierwszy burmistrz Maczkowa, 1945 r.
  • Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie, 1945 r.
  • „Oberlangówki” w Maczkowie

    „Oberlangówki” w Maczkowie

    „Oberlangówki” w Maczkowie, 1945 r.
  • Polki w Maczkowie

    Polki w Maczkowie

    Polki w Maczkowie, 1945 r.
  • Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie, 1945 r.
  • Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie, 1945 r.
  • Polacy w Maczkowie, zima 1945/1946

    Polacy w Maczkowie, zima 1945/1946

    Polacy w Maczkowie, zima 1945/1946
  • Polak w Maczkowie

    Polak w Maczkowie

    Polak w Maczkowie, 1945 r.
  • Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie, 1945 r.
  • Kościół św. Marcina w Maczkowie

    Kościół św. Marcina w Maczkowie

    Kościół św. Marcina w Maczkowie (St. Martinus Haren), 1945 r.
  • Ślub na ok. sto polskich par

    Ślub na ok. sto polskich par

    Ślub na ok. sto polskich par w kościele św. Marcina w Maczkowie, 29 listopada 1945 r.
  • Polscy nowożeńcy przed kościołem św. Marcina w Maczkowie

    Polscy nowożeńcy przed kościołem św. Marcina w Maczkowie

    Polscy nowożeńcy przed kościołem św. Marcina w Maczkowie, 1946 r.
  • Heiratsurkunde aus Maczków (Haren an der Ems) von Janina Maćkowska und Henryk Kacała

    Heiratsurkunde aus Maczków (Haren an der Ems) von Janina Maćkowska und Henryk Kacała

    Heiratsurkunde aus Maczków (Haren an der Ems) von Janina Maćkowska und Henryk Kacała, ausgestellt am 27. Juni 1946
  • Polki w Maczkowie

    Polki w Maczkowie

    Polki w Maczkowie, 1945 r.
  • Kantyna i świetlica w Maczkowie

    Kantyna i świetlica w Maczkowie

    Kantyna i świetlica w Maczkowie, 1945 r.
  • Maczków, 1945 r.

    Maczków, 1945 r.

    Maczków, 1945 r.
  • Polak w Maczkowie, 1945 r.

    Polak w Maczkowie, 1945 r.

    Polak w Maczkowie, 1945 r.
  • Polacy w Maczkowie, 1945 r.

    Polacy w Maczkowie, 1945 r.

    Polacy w Maczkowie, 1945 r.
  • Przemarsz harcerzy przez Maczków

    Przemarsz polskich harcerzy przez Maczków

    Przemarsz polskich harcerzy przez Maczków, 1946 r.
  • Przemówienie gen. Klemensa Rudnickiego

    Przemówienie gen. Klemensa Rudnickiego

    Przemówienie gen. Klemensa Rudnickiego w Maczkowie, od maja 1945 r. dowódcy 1, Dywizji Pancernej, 1945 r.
  • 1. Dywizja Pancerna w Maczkowie

    1. Dywizja Pancerna w Maczkowie

    1. Dywizja Pancerna w Maczkowie, 1945 r.
  • Ciężarówki UNRRA w Maczkowie

    Ciężarówki UNRRA w Maczkowie

    Ciężarówki UNRRA w Maczkowie, 1945 r.
  • Uczniowie polskiej szkoły w Maczkowie

    Uczniowie polskiej szkoły w Maczkowie

    Uczniowie polskiej szkoły w Maczkowie, 1945 r.
  • Uczniowie polskiej szkoły w Maczkowie

    Uczniowie polskiej szkoły w Maczkowie

    Uczniowie polskiej szkoły w Maczkowie, 1945 r.
  • Uczniowie polskiej szkoły w Maczkowie

    Uczniowie polskiej szkoły w Maczkowie

    Uczniowie polskiej szkoły w Maczkowie, 1945 r.
  • Wizytacja w polskiej szkole w Maczkowie

    Wizytacja w polskiej szkole w Maczkowie

    Wizytacja w polskiej szkole w Maczkowie, 1945 r.
  • Znak Związku Automobilistów Polskich na Obczyźnie w Maczkowie

    Znak Związku Automobilistów Polskich na Obczyźnie w Maczkowie

    Znak Związku Automobilistów Polskich na Obczyźnie w Maczkowie, 1946 r.
  • Nauczyciele i uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Nauczyciele i uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Nauczyciele i uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy w Maczkowie, 1945 r.
  • Nauczyciele i uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Nauczyciele i uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Nauczyciele i uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy w Maczkowie, 1945 r.
  • Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy w Maczkowie, 1945 r.
  • Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy w Maczkowie, 1945 r.
  • Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy w Maczkowie, 1945 r.
  • Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy

    Uczestnicy kursu zawodowego na prawo jazdy w Maczkowie, 1945 r.
  • Szkolny warsztat mechaniki samochodowej

    Szkolny warsztat mechaniki samochodowej

    Szkolny warsztat mechaniki samochodowej w Maczkowie, 1945 r.
  • Szkolny warsztat mechaniki samochodowej w Maczkowie

    Szkolny warsztat mechaniki samochodowej w Maczkowie

    Szkolny warsztat mechaniki samochodowej w Maczkowie, 1945 r.
  • Szkolny warsztat mechaniki samochodowej w Maczkowie

    Szkolny warsztat mechaniki samochodowej w Maczkowie

    Szkolny warsztat mechaniki samochodowej w Maczkowie, 1945 r.
  • Szkolny warsztat nauki jazdy w Maczkowie

    Szkolny warsztat nauki jazdy w Maczkowie

    Szkolny warsztat nauki jazdy w Maczkowie, 1945 r.
  • Nauka jazdy w Maczkowie

    Nauka jazdy w Maczkowie

    Nauka jazdy w Maczkowie, 1945 r.
  • Kwestionariusz w sprawie repatriacji

    Kwestionariusz w sprawie repatriacji

    Kwestionariusz w sprawie repatriacji UNRRA, maj 1946 r.
  • Wyjazd Polaków z Maczkowa

    Wyjazd Polaków z Maczkowa

    Wyjazd Polaków z Maczkowa, 1948 r.
  • Wyjazd Polaków z Maczkowa

    Wyjazd Polaków z Maczkowa

    Wyjazd Polaków z Maczkowa, 1948 r.
  • Wyjazd Polaków z Maczkowa

    Wyjazd Polaków z Maczkowa

    Wyjazd Polaków z Maczkowa, 1948 r.
  • List dziękczynny polskich władz miasta Maczków do Paula Rousseau

    List dziękczynny polskich władz miasta Maczków do Paula Rousseau

    List dziękczynny polskich władz miasta Maczków do Paula Rousseau, dyrektora UNRRA w Maczkowie z 25 września 1946 r.
  • „Akaczki“ w Maczkowie

    „Akaczki“ w Maczkowie

    „Akaczki“ w Maczkowie, 1946 r.
  • Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie, 1946 r.
  • Nauczyciele polskiej szkoły powszechnej w Maczkowie

    Nauczyciele polskiej szkoły powszechnej w Maczkowie

    Nauczyciele polskiej szkoły powszechnej w Maczkowie, 1946 r.
  • Nauczyciele polskiego gimnazjum i liceum w Maczkowie

    Nauczyciele polskiego gimnazjum i liceum w Maczkowie

    Nauczyciele polskiego gimnazjum i liceum w Maczkowie (w środku trzeci od prawej dyrektor Nowakowski), 15. marzec 1946 r.
  • Nauczyciele polskiego gimnazjum i liceum w Maczkowie (strona odwrotna)

    Nauczyciele polskiego gimnazjum i liceum w Maczkowie (strona odwrotna)

    Nauczyciele polskiego gimnazjum i liceum w Maczkowie (strona odwrotna)
  • Program wieczoru satyrycznego „Wielkie Pranie w Maczkowie“

    Program wieczoru satyrycznego „Wielkie Pranie w Maczkowie“ z Archiwum Aleksandry Sękowskiej, 1946 r.
  • Humorystyczny wiersz „Klasa II a Liceum w Maczkowie“

    Humorystyczny wiersz „Klasa II a Liceum w Maczkowie“

    Humorystyczny wiersz „Klasa II a Liceum w Maczkowie“, listopad 1945 r.
  • Śpiewnik pieśni z Maczkowa z Archiwum Aleksandry Sękowskiej

    Śpiewnik pieśni z Maczkowa z Archiwum Aleksandry Sękowskiej, 1988 r.
  • Jednodniówka maturzystek i maturzystów z polskiego liceum w Maczkowie

    Jednodniówka maturzystek i maturzystów z polskiego liceum w Maczkowie z Archiwum Aleksandry Sękowskiej, 25, listopad 1946 r.
  • „Dziennik Informacyjny” z Maczkowa z Archiwum Aleksandry Sękowskiej

    „Dziennik Informacyjny” z Maczkowa z Archiwum Aleksandry Sękowskiej, 4. czerwiec 1946 r.
  • Obraz wykonany w Maczkowie przez „M.K.”

    Obraz wykonany w Maczkowie przez „M.K.”

    Obraz wykonany w Maczkowie przez „M.K.”, 1946, olej na desce, 44 x 70 cm
  • Plakat Wydziału Oświaty i Kultury

    Plakat Wydziału Oświaty i Kultury

    Plakat Wydziału Oświaty i Kultury: zaproszenie na koncert orkiestry niemieckiej, karton z nadrukiem robionym ręcznie, 1946 r. 52.5 x 64 cm
  • Legitymacja Norberta Gawrońskiego z Polskiego Gimnazjum i Liceum w Maczkowie

    Legitymacja Norberta Gawrońskiego z Polskiego Gimnazjum i Liceum w Maczkowie

    Legitymacja Norberta Gawrońskiego z Polskiego Gimnazjum i Liceum w Maczkowie z podpisem dyrektora Tadeusza Nowakowskiego, 24 października 1945 r.
  • Norbert Gawroński, autoportret wykonany w Maczkowie

    Norbert Gawroński, autoportret wykonany w Maczkowie

    Norbert Gawroński, autoportret wykonany w Maczkowie 6 stycznia 1947 r., pastele na papierze, 29,5 x 21 cm
  • Zobowiązanie Norberta Gawrońskiego do służby ochotniczej w Polish Resettlement Corps

    Zobowiązanie Norberta Gawrońskiego do służby ochotniczej w Polish Resettlement Corps

    Zobowiązanie Norberta Gawrońskiego do służby ochotniczej w Polish Resettlement Corps podpisane przed przeniesieniem z Maczkowa do Wielkiej Brytanii, 24 lutego 1947 r.
  • Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie

    Polacy w Maczkowie (z Archiwum Norberta Gawrońskiego), 1946/47 r.