Jesekiel David Kirszenbaum (1900-1954) - uczeń Bauhausu

Autoportret, ok. 1925, olej na płótnie, 55 x 37,5 cm
Autoportret, ok. 1925, olej na płótnie, 55 x 37,5 cm

„To, na co pozwalano innym dzieciom, było zakazane dla mnie“, pisze Kirszenbaum w swoich wspomnieniach o latach dzieciństwa i młodości w Staszowie.[1] Jako najmłodsze dziecko rabina Natana Majera Kirszenbauma i jego żony Alty, z domu Ledermann, miał po ojcu objąć sukcesję i też zostać rabinem, dlatego nie wypadało, aby brał udział w zabawach z innymi dziećmi. W chederze, szkole elementarnej o charakterze religijnym, interesowały go fantastycznie upiększone opowieści Chumaszu, czyli pięcioksięgu Tory, a także ludowe legendy zawarte w średniowiecznej „Księdze Prawych“, znanej jako Sefer ha-Jaszar, natomiast Talmud i jego komentarze raczej go nudziły. Mały Jesekiel żył w świecie wyobraźni i odczuwał tęsknotę za pełnymi fantazji opowieściami. Mając dziesięć i trzynaście lat, stracił obu zmarłych w wyniku choroby starszych braci. W tym czasie jego rodzice stali się fanatycznie religijni, on natomiast, zamiast pochylać się nad zwojami Talmudu w Bet ha-midraszu, jak zwano domy modlitwy i nauki, wylegiwał w trawie, marząc i rozmyślając o rzeczach, które istniały tylko w jego podświadomości.

Z radością przyglądał się życiu prostych Żydów, wędrownym muzykom i ich papugom podczas żydowskich świąt, czy też nosiwodom i tragarzom w barwnych strojach. Swoje obserwacje z pasją przenosił na papier, sporządzając przede wszystkim portrety, co, ze względu na żydowski zakaz tworzenia obrazów istot żywych, było zabronione i za co był bity przez ojca. W czasie I wojny światowej w Staszowie widział ciągnących przez miasto Kozaków, pogrom ludności żydowskiej, oddziały austriackie i niemieckie, grabieże i zbrodnie carystów zabierających Żydów. W wieku szesnastu lub siedemnastu lat zaczął rozczytywać się w klasycznych tekstach twórców literatury jidysz, na przykład Icchoka Lejba Pereca, i w dziełach Spinozy, stając się krytykiem judaizmu, tak zwanym apikojresem. Włóczył się z przyjaciółmi i zadawał z dziewczynami, został członkiem lewicowo syjonistycznej organizacji młodzieżowej Ha-Szomer ha-Cair, a że znowu był bity przez rodziców, uciekł do rodziny w sąsiedniej wiosce.

Po powrocie do rodziców Kirszenbaum zaczął znowu dużo czytać i rysować. Jego portrety żydowskich ideologów - Teodora Herzla, Karola Marksa i Władimira Medema, wisiały w klubach w Staszowie i w okolicznych miejscowościach, a wizerunki żydowskich pisarzy, takich jak: Mendele Mojcher Sforim, Szolem Alejchem i Icchok Lejb Perec, w miejscowej bibliotece (zdj. nr 1).[2] Druga próba ucieczki z domu wiązała się z zamiarem podjęcia studiów plastycznych w Krakowie, jednak z powodu niedostatecznej edukacji szkolnej i braku pieniędzy spełzła na niczym. Po ponownym powrocie do domu stosunki z rodzicami uległy poprawie. W 1920 roku, gdy w czasie trwającej wojny polsko-sowieckiej miał być powołany do polskiej armii, rodzice sprzedali cały swój majątek, by umożliwić mu podróż do Będzina[3] i dalej do granicy pruskiego Górnego Śląska oraz ucieczkę do Niemiec.

Sposób, w jaki Kirszenbaum dotarł do Zagłębia Ruhry jest nieznany. Pewne jest jednak to, że podobnie jak przeszło pół miliona Polaków, którzy po ustanowieniu Cesarstwa Niemieckiego wyemigrowali w te okolice, zarabiał na życie, pracując jako górnik i od 1920 roku podnajmował lokum w Duisburgu, o czym świadczy pocztówka wysłana do rodziny.[4] Oprócz tego dawał lekcje języka hebrajskiego. Na pewno zajmował się także pracą artystyczną, gdyż zwrócił nią na siebie uwagę historyka sztuki i późniejszego dyrektora Muzeum Sztuki w Duisburgu (Duisburger Kunstmuseum), Augusta Hoffa (1892-1971), który namawiał go do podjęcia studiów artystycznych i najwidoczniej pośredniczył w uzyskaniu miejsca na weimarskiej uczelni Państwowy Bauhaus (Staatliches Bauhaus). Studia na tej uczelni Kirszenbaum rozpoczął w 1923 roku, kursem przygotowawczym u Johannesa Ittena. Przez kolejne trzy semestry uczęszczał na zajęcia pod kierunkiem Wassily'ego Kandinsky'ego i Paula Klee. Jak sam później pisał, Kandinsky i jego jasność myślenia miały na niego największy wpływ. Przede wszystkim to właśnie Kandinsky, wbrew swoim własnym zainteresowaniom artystycznym, przyczynił się do jego zwrotu od malarstwa formalistycznego do figuralnego.[5] Z Paulem Klee łączyły Kirszenbauma koleżeńskie stosunki. Klee miał na niego wpływ poprzez swój „świat wewnętrzny“ oraz różnorodność i nieskończoność wytworów swojej wyobraźni.[6] Na przełomie lat 1924-1925, gdy w wyniku presji politycznych doszło do zamknięcia Bauhausu i przeniesienia go do Dessau, Kandinsky widział w nim kandydata na docenta w nowej lokalizacji uczelni. Jego zamysł jednak nie doszedł do skutku z uwagi na sprzeciw jej dyrektora, Waltera Gropiusa.[7]

 

[1] Yechezkel Kirszenbaum, Childhood and Youth in Staszów, [w:] J.D. Kirszenbaum, 2013 (zob. Literatura przedmiotu), s. 129. [Polski cytat za: Yechezkel Kirszenbaum, Dzieciństwo i młodość w Staszowie. Rozdziały z życia żydowskiego artysty, przekład z języka angielskiego na język polski Leszek Szymański. Dostępny w Internecie: https://www.jewishgen.org/yizkor/staszow/stap021.html (dostęp: styczeń 2020), przyp. tłum.].

[2] Tamże, s. 155.

[3] Tamże, s. 167 i nast.

[4] J.D. Kirszenbaum, 2013 (zob. Literatura przedmiotu), s. 49.

[5] Tamże, s. 48.

[6] Tamże, s. 49.

[7] Linsler 2013 (zob. Literatura przedmiotu), s. 293. Linsler nawiązuje do następujących publikacji: Ernst Collin, J.D. Kirschenbaum, [w:] Katalog wystawy, Galerie Fritz Weber, Berlin 1931 (w zbiorach Archiwum Bauhausu, nr inw. 2239); Frédéric Hagen, J.D. Kirszenbaum, [w:] Katalog wystawy, Galerie Karl Flinker, Paryż 1961; Hanna Bartnicka-Górska, Jecheskiel Dawid Kirszenbaum, [w:] Słownik Artystów Polskich i obcych w Polsce działających. Malarze rzeźbiarze graficy, tom 3, Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki, Warszawa 1979, s. 412. Ernst Collin (1886-1942, zamordowany w Auschwitz) - berliński introligator, pisarz, redaktor sztuki i antykwariusz; por.: https://www.stolpersteine-berlin.de/de/biografie/6661. Informacje o Frédéricu Hagenie (zob. poniżej).

Mediathek
  • Zdj. nr 1: J.D. Kirszenbaum, 1920

    Zdj. nr 1: J.D. Kirszenbaum, 1920

    J.D. Kirszenbaum malujący portret, 1920, fotografia, własność rodziny.
  • Zdj. nr 2: Studiując Majmonidesa, 1925

    Zdj. nr 2: Studiując Majmonidesa, 1925

    Studiując Majmonidesa (Beim Studium des Maimonides), 1925, tusz na papierze, 50 x 32 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 3: Muzycy i ich wielbiciele, 1925

    Zdj. nr 3: Muzycy i ich wielbiciele, 1925

    Muzycy i ich wielbiciele (Musiker und ihre Anhänger), 1925, tusz na papierze, 50 x 32 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 4: Żałoba, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 4: Żałoba, ok. 1925 r.

    Żałoba (Trauer), ok. 1925 r., akwarela, 35,5 x 25 cm, Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa.
  • Zdj. nr 5: Skrzypek w sztetlu, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 5: Skrzypek w sztetlu, ok. 1925 r.

    Skrzypek w sztetlu (Der Geiger im Stetl), ok. 1925 r., olej na płótnie, 90 x 71 cm, Frans Hals Museum, Haarlem.
  • Zdj. nr 6: Wesele, 1925

    Zdj. nr 6: Wesele, 1925

    Wesele (Die Hochzeit), 1925, tusz na papierze, 28 x 22 cm, Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa.
  • Zdj. nr 7: W Bet ha-midraszu, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 7: W Bet ha-midraszu, ok. 1925 r.

    W Bet ha-midraszu (Im Beth Hamedrasch), ok. 1925 r., akwaforta, 15 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 8: Modlitwa o północy, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 8: Modlitwa o północy, ok. 1925 r.

    Modlitwa o północy (Mitternachtsgebet), ok. 1925 r., akwaforta, 15 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 9: Modlitwa Jom Kipur, ok. 1925 r.

    Zdj. nr 9: Modlitwa Jom Kipur, ok. 1925 r.

    Modlitwa Jom Kipur (Gebet zum Jom Kippur), ok. 1925 r., akwaforta, 10 x 14 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 10: Chasydzi, 1925

    Zdj. nr 10: Chasydzi, 1925

    Taniec chasydów (Tanz der Hassidim), 1925, suchoryt, 25 x 17,5 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 11: Kozacki pogrom, ok. 1930 r.

    Zdj. nr 11: Kozacki pogrom, ok. 1930 r.

    Kozacki pogrom (Pogrom durch die Kosaken), ok. 1930 r., akwaforta, 25 x 27 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 12: Nosiwoda, 1925/26

    Zdj. nr 12: Nosiwoda, 1925/26

    Nosiwoda (Wasserträger), 1925/26, ilustracja w tekście: Adam Olearius, Die erste russische Revolution (1656), [w:] „Der Querschnitt“, tom 7, Berlin 1927, zeszyt 3, s. 195.
  • Zdj. nr 13: Harmonista, 1925/26

    Zdj. nr 13: Harmonista, 1925/26

    Harmonista (Harmonikaspieler), 1925/26, ilustracja w tekście: S. Dimitrijewski, Stalin – Aufstieg eines Mannes, [w:] „Der Querschnitt“, tom 11, Berlin 1931, zeszyt 6, s. 367.
  • Zdj. nr 14: Skrzypek, 1926

    Zdj. nr 14: Skrzypek, 1926

    Skrzypek (Geiger), 1926, ilustracja w tekście: Ramon Gomez de la Serna, Maria Wassiljewna. Russische Novelle, [w:] „Der Querschnitt“, tom 9, Berlin 1929, zeszyt 2, s. 95.
  • Zdj. nr 15: Ilustracje satyryczne, 1926

    Zdj. nr 15: Ilustracje satyryczne, 1926

    Trzy ilustracje satyryczne, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 11, z 12.03.1926 r., s. 82.
  • Zdj. nr 16: Trzy karykatury, 1926

    Zdj. nr 16: Trzy karykatury, 1926

    Trzy karykatury, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 21, z 28.05.1926 r., s. 158.
  • Zdj. nr 17: Wolna droga do „prawdy“!, 1926

    Zdj. nr 17: Wolna droga do „prawdy“!, 1926

    Wolna droga do „prawdy“! (Der „Wahrheit“ freie Bahn!) [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 26, z 02.07.1926 r., s. 195.
  • Zdj. nr 18: Wykupiony, 1926

    Zdj. nr 18: Wykupiony, 1926

    Wykupiony (Vergriffen), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 35, z 03.09.1926 r., s. 267.
  • Zdj. nr 19: Trzy karykatury, 1926

    Zdj. nr 19: Trzy karykatury, 1926

    Trzy karykatury, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 36, z 10.09.1926 r., s. 274.
  • Zdj. nr 20: Zalążki narodu, 1926

    Zdj. nr 20: Zalążki narodu, 1926

    Zalążki narodu (Knospen der Nation), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 55, nr 47, z 26.11.1926 r., s. 367.
  • Zdj. nr 21: Gwiazdy filmowe, 1927

    Zdj. nr 21: Gwiazdy filmowe, 1927

    Gwiazdy filmowe (Filmsterne), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 5, z 04.02.1927 r., s. 38.
  • Zdj. nr 22: Wysportowany przyjaciel domu, 1927

    Zdj. nr 22: Wysportowany przyjaciel domu, 1927

    Wysportowany przyjaciel domu (Der sportliche Hausfreund), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 6, z 11.02.1927 r., s. 43.
  • Zdj. nr 23: Sztuka upiększania, 1927

    Zdj. nr 23: Sztuka upiększania, 1927

    Sztuka upiększania (Schönheitspflege), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 11, z 18.03.1927 r., s. 83.
  • Zdj. nr 24: Nudne czasy, 1927

    Zdj. nr 24: Nudne czasy, 1927

    Nudne czasy (Langweilige Zeiten), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 14, z 08.04.1927 r., s. 107.
  • Zdj. nr 25: Poranna zorza, 1927

    Zdj. nr 25: Poranna zorza, 1927

    Poranna zorza (Morgenröte], [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 17, z 29.04.1927 r., s. 126.
  • Fig. 26: Patriotism, 1927

    Fig. 26: Patriotism, 1927

    Patriotism. In: Ulk. Weekly Publication of the Berliner Tageblatt, 56th Edition, No. 18, 6 May 1927, page 134
  • Zdj. nr 27: Letnia moda, 1927

    Zdj. nr 27: Letnia moda, 1927

    Letnia moda (Sommermode), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 25, z 24.06.1927 r., s. 187.
  • Zdj. nr 28: Trudna sprawa, 1927

    Zdj. nr 28: Trudna sprawa, 1927

    Trudna sprawa (Schwieriger Fall), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 30, z 29.07.1927 r., s. 230.
  • Zdj. nr 29: Antidotum na otyłość, 1927

    Zdj. nr 29: Antidotum na otyłość, 1927

    Antidotum na otyłość (Mittel gegen Korpulenz), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 41, z 14.10.1927 r., s. 319.
  • Zdj. nr 30: Dwie karykatury, 1927

    Zdj. nr 30: Dwie karykatury, 1927

    Dwie karykatury, [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 56, nr 45, z 11.11.1927 r., s. 351.
  • Zdj. nr 31: Bal ekspresjonistów, 1928

    Zdj. nr 31: Bal ekspresjonistów, 1928

    Bal ekspresjonistów (Ball der Expressionisten), [w:] „Ulk. Wochenschrift des Berliner Tageblatts“, rocznik 57, nr 44, z 02.11.1928 r., s. 354.
  • Zdj. nr 32: Entuzjasta sztuki, 1929

    Zdj. nr 32: Entuzjasta sztuki, 1929

    Entuzjasta sztuki (Der Kunstenthusiast), [w:] „Jugend“, rocznik 34, Monachium 1929, nr 28, s. 450.
  • Zdj. nr 33: Każdy choć raz w więzieniu, 1929

    Zdj. nr 33: Każdy choć raz w więzieniu, 1929

    Każdy choć raz w więzieniu (Jeder einmal im Gefängnis), [w:] „Jugend“, rocznik 34, Monachium 1929, nr 37, s. 597.
  • Zdj. nr 34: Strzępek rozmowy, 1931

    Zdj. nr 34: Strzępek rozmowy, 1931

    Strzępek rozmowy (Gesprächsfetzen), [w:] „Jugend“, rocznik 36, Monachium 1931, nr 29, s. 457.
  • Zdj. nr 35: Stali goście, 1931

    Zdj. nr 35: Stali goście, 1931

    Stali goście (Der Stammtisch), ilustracja do tekstu: Jules Sauerwein, Verständnis für Deutschland, [w:] „Der Querschnitt“, tom 11, Berlin 1931, zeszyt 5, s. 291.
  • Zdj. nr 36: Matadorzy Reichstagu, 1931

    Zdj. nr 36: Matadorzy Reichstagu, 1931

    Matadorzy Reichstagu (Matadore des Reichstags), ilustracja do tekstu: O.B. Server, Matadore des Reichstags VII, [w:] „Der Querschnitt“, tom 11, Berlin 1931, zeszyt 8, s. 555.
  • Zdj. nr 37: Mężczyzna z papierosem, 1935

    Zdj. nr 37: Mężczyzna z papierosem, 1935

    Mężczyzna z papierosem (Mann mit Zigarette), 1935, akwarela, 47 x 35 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 38: Żydowscy mieszkańcy wioski, 1937

    Zdj. nr 38: Żydowscy mieszkańcy wioski, 1937

    Żydowscy mieszkańcy wioski witają Mesjasza (Die jüdischen Dorfbewohner begrüßen den Messias), 1937, olej na kartonie malarskim, 59 x 69 cm, The Israel Museum, Jerozolima.
  • Zdj. nr 39: Przybycie Mesjasza, 1939

    Zdj. nr 39: Przybycie Mesjasza, 1939

    Przybycie Mesjasza do wioski (Die Ankunft des Messias im Dorf), 1939, olej na płótnie, 60 x 75 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 40: Rodzina w drodze, 1939

    Zdj. nr 40: Rodzina w drodze, 1939

    Rodzina z wozem w drodze (Familie mit Wagen auf der Wanderschaft), 1939, z serii „Exodus“, akwaforta, 10 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 41: Ucieczka, 1939

    Zdj. nr 41: Ucieczka, 1939

    Ucieczka (Flucht), 1939, z serii „Exodus“, akwaforta, 9 x 12 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 42: Nosiwoda, 1942

    Zdj. nr 42: Nosiwoda, 1942

    Nosiwoda ze Staszowa (Wasserträger aus Staszów), 1942, olej na płótnie, 50 x 40 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 43: Mesjasz, 1942

    Zdj. nr 43: Mesjasz, 1942

    Mesjasz i anioły przybywają do wioski (Der Messias und die Engel erreichen das Dorf), 1942, olej na płótnie, 40 x 45 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 44: Podczas ucieczki, 1945

    Zdj. nr 44: Podczas ucieczki, 1945

    Matka z dwójką dzieci podczas ucieczki (Eine Mutter mit ihren beiden Kindern auf der Flucht), 1945, olej na kartonie malarskim, 37 x 37 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 45: Mężczyzna ze Staszowa, ok. 1946 r.

    Zdj. nr 45: Mężczyzna ze Staszowa, ok. 1946 r.

    Mężczyzna ze Staszowa (Mann aus Staszów), ok. 1946, olej na płótnie, 50 x 45 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 46: Żyd z fajką

    Zdj. nr 46: Żyd z fajką

    Portret Żyda z fajką (Porträt eines Juden mit Pfeife), niedatowany, olej na płótnie, 61 x 45,4 cm, The Israel Mueseum, Jerozolima.
  • Zdj. nr 47: Mesjasz w sztetlu, 1946

    Zdj. nr 47: Mesjasz w sztetlu, 1946

    Przybycie Mesjasza do sztetla (Die Ankunft des Messias im Stetl), 1946, olej na płótnie, 40 x 45 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 48: Rabin, 1947

    Zdj. nr 48: Rabin, 1947

    Rabin (Rabbi), 1947, olej na płótnie, 75 x 60 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 49: Brak miejsca dla Żydów

    Zdj. nr 49: Brak miejsca dla Żydów

    Brak miejsca na Ziemi dla żydów (In unserer Welt gibt es keinen Platz für die Juden), niedatowany, olej na płótnie, 33 x 40 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 50: Autoprtret, 1946

    Zdj. nr 50: Autoprtret, 1946

    Autoportret, 1946, olej na płótnie, 78 x 60 cm, Frans Hals Museum, Haarlem.
  • Zdj. nr 51: Portret Roberta Girauda, 1946

    Zdj. nr 51: Portret Roberta Girauda, 1946

    Portret Roberta Girauda (Bildnis Robert Giraud), 1946, olej na płótnie, 46 x 37 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 52: Rzeźnik, 1947/48

    Zdj. nr 52: Rzeźnik, 1947/48

    Rzeźnik (Le Boucher), 1947/48, akwarela, 54 x 41 cm, Centre national des arts plastiques, Paryż.
  • Zdj. nr 53: Brazylijski chłopiec, 1947

    Zdj. nr 53: Brazylijski chłopiec, 1947

    Brazylijski chłopiec z latawcem (Brasilianischer Junge mit Drachen), 1947, olej na płótnie, 46 x 25 cm, Mishkan Museum of Art, Ein Harod.
  • Zdj. nr 54: Festa de São João, 1952

    Zdj. nr 54: Festa de São João, 1952

    Festa de São João in São Paulo, 1952, olej na płótnie, 117 x 80 cm, Centre national des arts plastiques, Paryż.
  • Zdj. nr 55: W paryskiej pracowni, ok. 1952 r.

    Zdj. nr 55: W paryskiej pracowni, ok. 1952 r.

    J.D. Kirszenbaum w swojej pracowni w Paryżu, ok. 1952 r., fotografia, własność rodziny.
  • Zdj. nr 56: Ryba na abstrakcyjnym tle

    Zdj. nr 56: Ryba na abstrakcyjnym tle

    Ryba na abstrakcyjnym tle (Fisch mit abstraktem Hintergrund), niedatowany, akwarela, 30 x 48 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 57: Abstrakcja

    Zdj. nr 57: Abstrakcja

    Abstrakcja (Abstrakt), niedatowany, gwasz, 17 x 22,5 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 58: Ryby, 1954

    Zdj. nr 58: Ryby, 1954

    Ryby na płaskim tle (Fische auf flachem Hintergrund), 1954, olej na płótnie, 35 x 28 cm, własność rodziny.
  • Zdj. nr 59: Prorok Eliasz, ok. 1954 r.

    Zdj. nr 59: Prorok Eliasz, ok. 1954 r.

    Prorok Eliasz (Der Prophet Elijah), ok. 1954 r., akwarela, 75 x 95 cm, własność rodziny.
  • PDF 1: Katalog „DER STURM“, 1927

    Wystawa J.D. Kirschenbauma. Obrazy. Akwarele. Rysunki, katalog „DER STURM“, Berlin, kwiecień 1927 r.
  • PDF 2: Die Rote Fahne, 1931

    Alfred Durus: Artysta żydowskiego proletariatu na wschodzie. J.D. Kirszenbaum, [w:] „Die Rote Fahne“ z 05.11.1931 r.
  • PDF 3: Dziesięć akwareli Kirszenbauma, 1953

    Dziesięć akwareli Kirszenbauma zainspirowanych legendami chasydzkimi, wydawnictwo Au pont des arts, Paryż 1953